Αρμενία Καυκασιανός κύκλος, μέρος ΙΙΙ

Μία από τις τρεις ή όλες μαζί (ανάρτηση #21);

  • Baku (Bakı)

    Votes: 1 20,0%
  • Tbilisi (თბილისი)

    Votes: 4 80,0%
  • Yerevan (Երևան)

    Votes: 2 40,0%

  • Total voters
    5

gkalla

Member
Μέγας Συγγραφέας
Μηνύματα
2.291
Likes
13.498
Επόμενο Ταξίδι
Μεξικό ?
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα, Περού, Ν. Ζηλανδία
Μια μεγάλη υπερυψωμένη καθιστή φιγούρα δείχνει να διαλογίζεται ενώ από τα μάτια και το στόμα κρέμονται οι λέξεις “Love, Hate, Spirit”. Το έργο μοιάζει με αντίστοιχα που βρίσκονται στη Νίκαια της Γαλλίας, όπως διαβάζω στο διαδίκτυο. Δεν έχω πάει, δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω. Όποιος έχει πάει και τα έχει δει ας το σχολιάσει...
Επιβεβαιώνω. Η κεντρική πλατεία Place Masséna της Νίκαιας διαθέτει πληθώρα τέτοιων αγαλμάτων - στυλιτών που μάλιστα το βράδυ άλλαζαν και χρώμα.

2026-06-15_15-25-08_nikon.jpg

2026-06-19_02-05-42_iPhone.jpg
 

mariath

Member
Μηνύματα
2.589
Likes
9.420
Ταξίδι-Όνειρο
Όλη η Νότια Αμερική
Μια μεγάλη υπερυψωμένη καθιστή φιγούρα δείχνει να διαλογίζεται ενώ από τα μάτια και το στόμα κρέμονται οι λέξεις “Love, Hate, Spirit”. Το έργο μοιάζει με αντίστοιχα που βρίσκονται στη Νίκαια της Γαλλίας, όπως διαβάζω στο διαδίκτυο. Δεν έχω πάει, δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω. Όποιος έχει πάει και τα έχει δει ας το σχολιάσει...
Αντίστοιχες φιγούρες υπάρχουν και στην πόλη της Ανδόρρας. Επτά φιγούρες (επτά ποιητές) πάνω στους στύλους τους μπροστά από το κοινοβούλιο της χώρας.
IMG_20260629_115620.jpg
IMG_20260629_115648.jpg
 

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Νίκαια και Ανδόρα. Καθόλου άσχημα. Αν συνεχίσουμε το ψάξιμο μπορεί να βρούμε και κάπου αλλού. Φαντάζομαι ότι είναι του ίδιου καλλιτέχνη και απλά "διαχέονται" στον κόσμο;
 

mariath

Member
Μηνύματα
2.589
Likes
9.420
Ταξίδι-Όνειρο
Όλη η Νότια Αμερική
Νίκαια και Ανδόρα. Καθόλου άσχημα. Αν συνεχίσουμε το ψάξιμο μπορεί να βρούμε και κάπου αλλού. Φαντάζομαι ότι είναι του ίδιου καλλιτέχνη και απλά "διαχέονται" στον κόσμο;
Απ' ότι είδα ναι, είναι όλα του Ισπανού (Καταλανού) Jaume Plensa και υπάρχουν τουλάχιστον σε μια ακόμη πόλη, το Jacksonville στη Florida των ΗΠΑ.
 

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Ημέρα 2η: Μια χαλαρή ημέρα στο Γερεβάν

Ψάχνοντας τον τίτλο του παρόντος κεφαλαίου η μόνη λέξη που ανταποκρίνεται στο περιεχόμενο της ημέρας είναι η λέξη “χαλαρότητα”. Αν και η αποτύπωση της σημερινής διαδρομής είναι περίπου ίδια με την προηγούμενη ημέρα (λείπουν περιοχές του κέντρου), η υλοποίησή της “αφέθηκε” περισσότερο σε τρόλεϊ, λεωφορεία και μετρό και λιγότερο σε πεζοπορία και όλο αυτό “αφήνοντας” τον χρόνο να τρέχει “μόνος” του. Χαλαρά λοιπόν!

6.1.jpg


Επιβιβαζόμαστε στο τρόλεϊ S5, επικυρώνουμε εισιτήριο (150 dram) κάνοντας χρήση τραπεζικής κάρτας και αποβιβαζόμαστε κοντά στο μεγάλο πάρκο στα δυτικά της πόλης, εκεί που βρίσκεται το Μνημείο Γενοκτονίας. Η διαδρομή είναι σχετικά γρήγορη αν και υπάρχει έντονη κίνηση και πολλά αυτοκίνητα στο δρόμο που τρέχουν σαν τρελά. Νομίζω πως δεν τα πηγαίνουν ιδιαίτερα καλά με τα όρια ταχύτητας τα οποία είτε δεν υπάρχουν, είτε υπάρχουν αλλά δεν τα τηρούν. Πάντως οι σχετικές πινακίδες είναι ελάχιστες, κάτι που ισχύει σε όλη την Αρμενία ή τουλάχιστον στους δρόμους που εμείς χρησιμοποιήσαμε για να πάμε από πόλη σε πόλη. Πολύ κοντά μας διακρίνεται η γέφυρα που περνάει πάνω από τον ποταμό Ραζντάν και την οποία διασχίσαμε με το τρόλεϊ για έρθουμε μέχρι αυτό το σημείο. Μπροστά από την γέφυρα απλώνεται ένα μεγάλο πάρκο, διαφορετικό από αυτό που πηγαίνουμε. Ο δρόμος μπροστά από τη στάση αποβίβασης έχει τρεις λωρίδες ανά κατεύθυνση οπότε αναγκαστικά χρησιμοποιούμε υπόγεια διάβαση. Στο δάπεδο φαίνονται ακόμη τα σημάδια ύπαρξης τοιχίων τα οποία μάλλον έχουν ξηλωθεί και τα οποία στο παρελθόν θα πρέπει να φιλοξενούσαν εμπορικά καταστήματα όπως υπάρχουν στους σταθμούς του μετρό.

6.2.jpg


Το υπόγειο πέρασμα μας φέρνει κοντά στο άγαλμα του Karen Demirchyan, Πρώτου Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Αρμενίας από το 1974 μέχρι το 1988. Μετά την ανεξαρτησίας της χώρας έγινε Πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης μέχρι τη δολοφονία του (1999) μέσα στην αίθουσα του κοινοβουλίου από μια οπλισμένη ομάδα πέντε αντρών οι οποίοι εισέβαλαν στο χώρο και πυροβολούσαν όποιον έβρισκαν μπροστά τους (συνολικά σκοτώθηκαν οκτώ και πολλοί τραυματίστηκαν). Ο Karen Demirchyan ανακηρύχθηκε Εθνικός Ήρωας της Αρμενίας ενώ το 2023 του στήσανε αυτό το άγαλμα και παράλληλα έδωσαν το όνομα του στο συγκρότημα που βρίσκεται πίσω του.

6.3.jpg


Ένα συμπαγές συγκρότημα από συντριβάνια στο κέντρο και πολλά σκαλοπάτια στις δύο πλευρές του ανεβαίνει αργά και σταθερά προς το λόφο που βρίσκεται το μεγάλο κτήριο αθλητικών και συναυλιακών εκδηλώσεων. Η επίσκεψη γίνεται πρωινές ώρες όταν ο ήλιος έρχεται καταπάνω μας από τα ανατολικά και "δυσκολεύει" την φωτογράφηση από κάτω προς τα πάνω ενώ διευκολύνει την αντίθετη κατεύθυνση. Στους ενδιάμεσους “ορόφους” πολλά συνθήματα έχουν “διακοσμήσει” του τοίχους οι οποίοι έχουν αφεθεί μάλλον στην τύχη τους.

6.4.jpg


Η κατασκευή είναι δείγμα της ύστερης σοβιετικής αρχιτεκτονικής και εντυπωσιάζει με τα απλά και ιδιαίτερα στοιχεία της. Συντριβάνια και σκάλες δομημένα σε μια πολυεπίπεδη σύνθεση δημιουργούν μια επιβλητική πρόσβαση από το επίπεδο της πλατείας μέχρι το λόφο, ικανή να αντέξει την παρουσία και κίνηση μεγάλου πλήθους ανθρώπων. Η θέα από το πάνω μέρος κατευθύνεται προς ένα από τα πολλά κομμάτια της πόλης με συστάδες πολυκατοικιών.

6.5.jpg


Πάνω στο λόφο Tsitsernakaberd βρίσκεται το Αθλητικό και Συναυλιακό Συγκρότημα Κάρεν Νετρμιτσιάν το οποίο συνδυάζει μοντερνιστικά στοιχεία αρχιτεκτονικής και μηχανικής της ύστερης σοβιετικής περιόδου. Ανεβαίνοντας τις πολλές σκάλες με κομμένη την ανάσα και αντικρίζοντας το ιδιαίτερο αυτό κτήριο αισθάνομαι ότι έχω φτάσει σε μία μεγάλη πλατφόρμα η οποία φιλοξενεί κάποιο διαγαλαξιακό σκάφος. Το εντυπωσιακό ανάγλυφο από κόκκινη πέτρα βρίσκεται πάνω από την είσοδο συνδέοντας το χθες με το σήμερα και το αύριο. Συμβολισμοί της αρμένικης πολιτιστικής παράδοσης διατρέχουν το ημικυκλικό έργο και δένουν αρμονικά με το υπόλοιπο κτήριο.

6.6.jpg


Η πρόσβαση στο εσωτερικό είναι κλειστή. Περιορίζομαι σε φευγαλέα φωτογράφηση του μαρμάρινου δαπέδου που γυαλίζει και των εσωτερικών τσιμεντένιων στηριγμάτων. Δυστυχώς δεν μπορώ να δω και να επιβεβαιώσω ότι διαβάζω σχετικά με τη μηχανική του κτηρίου. Η ολοκλήρωση της κατασκευής του το 1984 προσέφερε μία μοναδική τεχνική δυνατότητα, την γρήγορη μετατροπή του χώρου, των καθισμάτων και της περιστρεφόμενης σκηνής από χώρο συναυλιών σε αθλητικό χώρο.

6.7.jpg


Το μεγάλο κτήριο μοιάζει με ένα τεράστιο πουλί το οποίο ανοίγει τα φτερά του για να πετάξει πάνω από τα βουνά της Αρμενίας, σύμφωνα με τους Αρμένιους αρχιτέκτονες οι οποίοι το σχεδίασαν. Δεν υπάρχει δυνατότητα να δούμε την κάτοψη του από κάποιο υψηλότερο σημείο, οπότε περιοριζόμαστε σε ότι διαβάζουμε και στις φωτογραφίες που υπάρχουν σκόρπιες στο διαδίκτυο. Ανεβαίνοντας από τις σκάλες, μπορούμε να φανταστούμε ότι η μπροστινή πλευρά της εισόδου είναι το κεφάλι του πουλιού. Περπατώντας προς την πλευρά που βρίσκεται στα νότια φαίνεται το ένα κόκκινο σκέλος και η φτερούγα που ετοιμάζεται να ανοίξει. Στα δεξιά της φωτογραφίας μπορούμε να φανταστούμε την ουρά του πουλιού η οποία είναι γεμάτη πούπουλα. Εντάξει, δεν μπορώ να πω ότι το κατάλαβα με την πρώτη. Τώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές και αφού έχει γίνει η σχετική έρευνα προσπαθώ να δω κι εγώ το πουλί των αρχιτεκτόνων.

6.8.jpg


Να και η πίσω πλευρά η οποία είναι και η ουρά του πουλιού. Εκεί που είναι τα ανοίγματα λειτουργεί εστιατόριο ενώ η πρόσβαση γίνεται μέσω του γυάλινου ασανσέρ. Μπαίνω στο κτήριο και ζητάω να ανέβω στο ψηλότερο σημείο για φωτογράφηση αλλά με ενημερώνουν ότι το εστιατόριο λειτουργεί μετά το απόγευμα και τώρα η είσοδος δεν επιτρέπεται. Φεύγω απογοητευμένος κινούμενος προς το Μημείο Γενοκτονίας το οποίο βρίσκεται στον ίδιο λόφο, στην άλλη μεριά από αυτή που στέκομαι και βλέπω την ουρά του πουλιού.

6.9.jpg


Προχωρώντας πάνω στο μακρόστενο διάδρομο ο οποίος είναι “κρυμμένος” μέσα σε συστάδες δέντρων και από τις δύο πλευρές του συναντάω ένα αντίγραφο μεταλλικού αγάλματος το οποίο δεν με αφήνει ασυγκίνητο. Μια μητέρα κρατάει στην αγκαλιά το παιδί της το οποίο προσπαθεί να το σώσει από την απειλή που μόλις έχει αφήσει πίσω της. Με στόμα διάπλατα ανοιχτό η αγωνία και ο τρόμος είναι εμφανή. Πως θα μπορούσε να μην είναι άλλωστε όταν τρέχει να φύγει μακριά από το θάνατο γυρνώντας ταυτόχρονα το κεφάλι προς τα πίσω για να δει εάν την ακολουθεί. Ξυπόλητη, κρατώντας ότι πιο πολύτιμο έχει, με μαλλιά και ρούχα να ανεμίζουν, μετατρέπει την απελπισία και το φόβο σε κινητήριες δυνάμεις που την φέρνουν μακριά, πολύ μακριά. Αλλά η μνήμη;

Το έργο φέρει τον τίτλο “Η Μητέρα που αναδύεται από τις στάχτες” και είναι αφιερωμένο (σύμφωνα με την πινακίδα στη βάση του):

Στη μνήμη όσων χάθηκαν, επέζησαν ή κατάφεραν να δραπετεύσουν από τη Γενοκτονία το 1915.

Στα δεινά που υπέστη ο Αρμένικος Λαός, ο οποίος παρέμεινε ακλόνητος στη χριστιανική του πίστη και την πολιτιστική του κληρονομιά.

6.10.jpg


Πένθιμη μουσική ακούγεται από κρυμμένα ηχεία. Αναρωτιέμαι από πού έρχεται και τι να σημαίνει! Ασημένια και μπλε έλατα διαφόρων διαστάσεων και μεγεθών στέκονται κατά ομάδες ανάμεσα σε πεζόδρομους. Κάτω από κάθε δέντρο βρίσκεται από μία πινακίδα. Διαβάζω και αρχίζω να καταλαβαίνω. Προσωπικότητες από όλο τον κόσμο έχουν φυτέψει ο καθένας το δικό του δέντρο στη μνήμη των θυμάτων της γενοκτονίας. Ψάχνοντας βρίσκω και το δέντρο που φύτεψε για λογαριασμό του Ελληνικού Κράτους ο Προκόπης Παυλόπουλος, τότε Πρόεδρος.

6.11.jpg


Μπροστά μου ξεκινάει ο μεγάλος πεζόδρομος που καταλήγει στο Μνημείο Μνήμης της Αρμένικης Γενοκτονίας (Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր), το οποίο άρχισε να κατασκευάζεται με αφορμή την “επέτειο” των 50 χρόνων από το ξεκίνημα των διωγμών του αρμένικου πληθυσμού στη Δυτική Αρμενία η οποία ήταν μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η υπόλοιπη Ανατολική Αρμενία ανήκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Αρχή της Γενοκτονίας θεωρείται το 1915, έτος κατά το οποίο συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν στην Κωνσταντινούπολη αρκετά μέλη της αρμένικης ελίτ.

Μια μεγάλη στήλη που φέρει το όνομα “Αναβιωμένη Αρμενία” συμβολίζοντας αυτό που λέει, φαίνεται να τρυπάει τον ουρανό αφού ανεβαίνει μέχρι τα σαράντα μέτρα.

Αριστερά από το μεγάλο πεζόδρομο βρίσκεται το Τείχος Μνήμης όπου είναι χαραγμένα τα ονόματα των αρμενικών οικισμών εντός των ορίων του σημερινού τούρκικου κράτους, όπου οργανώθηκαν σφαγές και απελάσεις του αρμενικού πληθυσμού.

Στο βάθος ο Ναός της Αιωνιότητας με 12 πυλώνες φιλοξενεί την αιώνια φλόγα την οποία βρίσκω αναμμένη.

6.12.jpg


Η μεγάλη στήλη έχει την ικανότητα να καλύπτει πλήρως τον πρωινό ήλιο και να δημιουργεί ένα ιδιαίτερο φωτοστέφανο.

Βαδίζω προς τις μεγάλες πλάκες που “φυλάνε” τη φλόγα παρακολουθώντας τα γραφόμενα στο μεγάλο τοίχος στα αριστερά μου, μπαίνω μέσα από τα ανοίγματα, κάθομαι για λίγο και σκέφτομαι, επιστρέφω αργά και κατευθύνομαι στο Μουσείο Γενοκτονίας στο οποίο θα παραμείνω πάνω από μία ώρα. Είναι πολλές οι πληροφορίες και η συναισθηματική φόρτιση σε κάποια σημεία εντός του μουσείου που σίγουρα χρειάζεται περισσότερος χρόνος αλλά επιλέγω να φωτογραφήσω τα κείμενα για να διαβαστούν και να μελετηθούν όταν θα γράφεται η ιστορία.


Το κτήριο του μουσείου είναι ένα μεγάλο πέταλο όπου λόγω υψομετρικής διαφοράς φαίνεται να “χάνεται” μέσα στη γη. Μια μακρόστενη πέτρα η οποία ξεκινάει από τον υπαίθριο χώρο καταλήγει μέσα στο μουσείο διαμέσου του μεγάλου γυάλινου παράθυρου. Μια προσεκτική ματιά αποκαλύπτει ένα παραδοσιακό αρμένικο επιτύμβιο μνημείο με έναν ανάγλυφο σταυρό.

6.13.jpg


Η είσοδος στο μουσείο είναι δωρεάν και είναι εκπληκτική. Στον απέναντι τοίχο αχνοφαίνεται ο χάρτης της Τουρκίας και των χωρών του Καυκάσου. Προς στιγμή εκπλήσσομαι και αναρωτιέμαι για ποιο λόγο ένας ολόκληρος τοίχος να καταλαμβάνεται από το σκαρίφημα της Τουρκίας. Μια ομάδα με ξεναγό που έχει μπει μαζί μου μου λύνει τις απορίες. Στο χάρτη είναι σημειωμένες όλες οι αρμένικες τοποθεσίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όπου συντελέστηκαν σφαγές και διωγμοί.

6.14.jpg


Οι στίχοι από ένα ποίημα με καλωσορίζουν και με εισάγουν στους διαδρόμους και τις αίθουσες που θα περπατήσω για να ανακαλύψω ένα ζοφερό παρελθόν γεμάτο πόνο και αίμα.

I came to a place set into red tufa
where poplars tremoloed with birds
and gullies spilled down the hills.

I walked with a twin-needled obelisk
in my eyes, and twelve slabs of basalt
leaned toward the center.

From the throat of Gomidas
a raspy flame.

I stood in that circle,
felt the glass-edge.

Let Noah's vine wither
to a strangler's rope,
the sky fill with billows of bombazine,
the heart's a bag of paper in the wind.


(Peter Balakian, βραβείο Πούλιτζερ Ποίησης)

Ένας χάρτης προσπαθεί να εισάγει τον επισκέπτη στη γεωγραφία και τα σύνορα της περιοχής έτσι ώστε να κατανοήσει αυτό που θα ακολουθήσει.

Ο χάρτης της «Ασιατικής Τουρκίας» εκδόθηκε το 1803-1804 στην Κωνσταντινούπολη, με βάση τον «Γενικό Άτλαντα» (General Atlas) του William Faden (1797). Οι περιοχές του Βαν και του Ερζερούμ σημειώνονταν ως Ermenistan, δηλαδή Αρμενία.

6.15.jpg


Ακολουθεί μια εκτενή αναφορά στο ιστορικό πλαίσιο της γενοκτονίας που συντελέστηκε από το 1915 μέχρι και το 1923 μέσα από τα πολλά κείμενα που υπάρχουν στο Μουσείο το οποίο φέρει και την ευθύνη της ιστορικής ορθότητας.

Βρισκόμαστε στις αρχές του 20ου αιώνα. Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 φέρνει ένα κύμα επαναστάσεων στην Ευρώπη επιταχύνοντας την κατάρρευση των παλιών αυτοκρατοριών και τη δημιουργία νέων εθνικών κρατών καθόλη την διάρκεια του προηγούμενου αιώνα. Οι παλιές φεουδαρχικές σχέσεις αντικαθίστανται από τον καπιταλισμό που προελαύνει. Τα σύνορα συνεχίζουν να αλλάζουν ενώ οι τελευταίες αυτοκρατορίες σε ευρασιατικό έδαφος (Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Ρωσική Αυτοκρατορία, Γερμανική Αυτοκρατορία) αποτελούν πλέον “αναχρονισμό”. Τα νέα κράτη πολεμούν μεταξύ τους για να κερδίσουν και να παγιώσουν τον απαραίτητο ζωτικό χώρο για την ύπαρξή τους.

Κατά τη διάρκεια των τουρκο-περσικών πολέμων του 16ου και 17ου αιώνα, η Αρμενία μοιράζεται ανάμεσα σε δύο δυνάμεις. Τον 19ο αιώνα, ως αποτέλεσμα των ρωσο-τουρκικών και ρωσο-περσικών πολέμων, τμήμα της Ανατολικής Αρμενίας περιέρχεται στον έλεγχο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ενώ η Δυτική Αρμενία παραμέμνει υπό την οθωμανική κυριαρχία.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Αρμένιοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ζούν κυρίως στα έξι βιλαέτια (επαρχίες) της Δυτικής Αρμενίας: Ερζερούμ (Καρίν), Βαν, Χαρπέρτ, Μπιτλίς (Μπαγκές), Σεβάστεια (Σίβας) και Ντιγιαρμπακίρ (Τιγρανακέρτ). Σημαντικός αριθμός Αρμενίων κατοικεί στην ιστορική Κιλικία, τμήμα των βιλαετίων των Αδάνων και του Χαλεπίου. Υπάρχουν επίσης μεγάλα κέντρα με αρμενικό πληθυσμό στη Μικρά Ασία, όπως η Τραπεζούντα, η Σμύρνη, η Νικομήδεια, το Παρτιζάκ, η Καισάρεια, η Μαρσοβάν, η Κιουτάχεια, η Προύσα, το Ικόνιο, η Άγκυρα και άλλα. Από τα μέσα του 19ου αιώνα, οι Αρμένιοι αποτελούν περίπου 200.000 από το ένα εκατομμύριο κατοίκους της Κωνσταντινούπολης.

Από τα μέσα του 19ου αιώνα το μερίδιο των Αρμενίων στην οθωμανική οικονομία – και ειδικότερα στο εμπόριο – αυξάνεται χάρη στη βελτίωση των εμπορικών σχέσεων της Αυτοκρατορίας με τη Δύση. Μια “εθνική” αρμενική αστική τάξη έχει δημιουργηθεί εντός της πολυεθνικής αυτοκρατορίας κατά αντιστοιχία της ελληνικής στα παράλια της Μικράς Ασίας. Κάτω από την πίεση των ευρωπαϊκών κινημάτων το Οθωμανικό Σύνταγμα του 1876 παραχωρεί ορισμένες ελευθερίες σε όλους τους υπηκόους της Αυτοκρατορίας – όπως ατομική ελευθερία, ελευθερία συνείδησης και δικαίωμα στην ιδιοκτησία –, αλλά τα δικαιώματα αυτά παραμένουν κενό γράμμα και ουδέποτε ασκούνται στην πράξη.

Η ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878 οδηγεί στη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου όπου η Υψηλή Πύλη αναγκάζεται να εγγυηθεί την προστασία των Αρμένικων πληθυσμών έναντι των Κούρδων και των Κιρκάσιων εντός των ορίων της και την ίδια στιγμή ζητείται από τη Ρωσική Αυτοκρατορία να αποχωρήσει από τη Δυτική Αρμενία. Το αρμενικό ζήτημα και η τύχη του Αρμένικου Λαού διεθνοποιείται και γίνεται εργαλείο για την προώθηση των συμφερόντων των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την ίδια στιγμή που ο Σουλτάνος αναβάλλει συνεχώς την υλοποίηση των συμφωνηθέντων το Αρμενικό Ζήτημα επικεντρώνεται τελικά στην προστασία των δικαιωμάτων, την αυτοδιάθεση και την απελευθέρωση της Αρμενίας από την τουρκική κυριαρχία.

Στις αρχές του 20ου αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία χάνει συνεχώς εδάφη και συρρικνώνεται. Η Ρουμανία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο κηρύσσουν την ανεξαρτησία τους μετά από τον προηγούμενο ρωσοτουρκικό πόλεμο. Το 1908 ακολουθεί η Βουλγαρία ενώ η Κρήτη ενσωματώνεται στην Ελλάδα και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη προσαρτάται στην Αυστροουγγαρία. Η Αλβανία γίνεται ανεξάρτητη το 1912 ενώ η Ιταλία αποσπάει τις περιοχές της Τριπολίτιδας και της Κυρηναϊκής στη Βόρεια Αφρική. Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913), η Οθωμανική Τουρκία χάνει το σύνολο των ευρωπαϊκών της εδαφών, με εξαίρεση τις περιοχές γύρω από την Κωνσταντινούπολη.

Η αυξανόμενη ανησυχία της τουρκικής ελίτ, σε συνδυασμό με τον φόβο περαιτέρω εδαφικών απωλειών, ωθεί στην αναζήτηση εσωτερικών εχθρών ως εξήγηση για τη συνεχιζόμενη παρακμή του οθωμανικού κράτους. Η οθωμανική ηγεσία στρέφεται στον τουρκικό εθνικισμό, την ίδια περίοδο που υπάρχει άνοδος των αραβικών και βαλκανικών εθνικισμών.

Το κίνημα των «φενταγί» (fedayi) ή «χαϊντούκ» (hayduk) αποτελεί μία από τις μορφές αγώνα των Αρμενίων της Δυτικής Αρμενίας ενάντια στην τουρκική καταστολή. Τα αρμενικά πολιτικά κόμματα, που ιδρύονται μεταξύ των τελών της δεκαετίας του 1880 και των αρχών της δεκαετίας του 1890 (Armenakan, Hnchak, Αρμενική Επαναστατική Ομοσπονδία), ηγούνται του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος των Αρμενίων της Δυτικής Αρμενίας. Η εξέγερση των Αρμενίων του Σασούν το 1904, ως αντίδραση στην κλιμακούμενη βία και καταπίεση, καταπνίγεται από τις οθωμανικές αρχές με νέες σφαγές.

Το κίνημα των Νεότουρκων μπαίνει δυναμικά στο πολιτικό πεδίο διεκδίκησης της εξουσίας. Μέσω της οργάνωσης “Επιτροπή Ένωση και Πρόοδος” (CUP) και αφετηρία το στασιασμό της Τρίτης Στρατιάς στη Μακεδονία (Θεσσαλονίκη, Μοναστήρι και Ρέσνα) το 1908, καθοδηγεί με επιτυχία την Επανάσταση των Νεότουρκων. Με αρχικά συνθήματα τα ίδια που χρησιμοποίησε η Γαλλική Επανάσταση, δηλαδή “Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη”, καταφέρνει πρόσκαιρα όπως αποδείχθηκε, να συνενώσει όλα τα έθνη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ενάντια στο Σουλτάνου. Οι ελπίδες των λαών και των καταπιεσμένων μειονοτήτων της αυτοκρατορίας διαψεύδονται πολύ γρήγορα αφού οι Νεότουρκοι στρέφονται στον τούρκικο εθνικισμό και στο βίαιο εξισλαμισμό του πληθυσμού.

6.16a.jpg


Το 4ο Συνέδριο του κόμματος, το φθινόπωρο του 1911, επιβεβαιώνει την αναγκαιότητα εξισλαμισμού του πληθυσμού. Αυτό συνεπάγεται τον αναγκαστικό εκτουρκισμό και, σε περίπτωση αποτυχίας αυτού, την εξόντωση των Χριστιανών. Με βάση τις αποφάσεις του Συνεδρίου, η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος εκπόνεί σχέδιο δράσης για την εξόντωση του αρμενικού πληθυσμού, και στη συνέχεια των υπόλοιπων Χριστιανών της αυτοκρατορίας. Το σχέδιο προβλέπει την εκτόπιση των Αρμενίων από τη Δυτική Αρμενία προς τις ερημικές ζώνες των κεντρικών βιλαετίων, καθώς και την εξόντωσή τους κατά μήκος των διαδρομών εκτόπισης και σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Κατά την διάρκεια του Α’ΠΠ 60.000 Αρμένιοι επιστρατεύονται και κατατάσσονται στον Οθωμανικό Στρατό. Η ολοκληρωτική ήττα της αυτοκρατορίας στο μέτωπο του Καυκάσου και η απώλεια 70.000 στρατιωτών, θεωρεί υπαίτιους τους Αρμένιους στρατιωτικούς. Αυτό σηματοδοτεί το πρώτο στάδιο της Γενοκτονίας που διαπράσσεται εις βάρος του αρμενικού πληθυσμού της αυτοκρατορίας. Μετά τον αφοπλισμό και την εξόντωση των Αρμενίων στρατιωτών που είχαν επιστρατευτεί στον οθωμανικό στρατό, οι ηγέτες των Νεότουρκων στρέφονται στην εξόντωση των ηγετικών προσωπικοτήτων του επιχειρηματικού, πολιτικού, εκπαιδευτικού και πολιτιστικού χώρου των Δυτικών Αρμενίων. Η μέθοδος αυτή αποσκοπεί στην εξουδετέρωση κάθε πιθανής απόπειρας διαμαρτυρίας και αντίστασης, καθώς και στην προετοιμασία του εδάφους για τη διάπραξη γενοκτονίας σε βάρος του άμαχου πληθυσμού.

Οι Αρμένιοι άνδρες σε ηλικία στράτευσης εξοντώνονται κατά την πρώτη φάση της Γενοκτονίας, ενώ η δεύτερη φάση περιλαμβάνει τη σύλληψη και τη σφαγή της εθνικής ελίτ των Δυτικών Αρμενίων. Ο εκτοπισμός αποτελεί την τρίτη κρίσιμη φάση της εξόντωσης του αρμενικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Την άνοιξη του 1915 τίθεται σε εφαρμογή το σχέδιο εκτοπισμού των Οθωμανών Αρμενίων. Θεσπίζεται ένας «Νόμος περί Εκτοπισμού», ο οποίος τίθεται σε ισχύ την 1η Ιουνίου 1915, προσδίδοντας μια επίφαση νομιμότητας στη μετακίνηση του αρμενικού πληθυσμού σε ολόκληρη την επικράτεια της Οθωμανικής Τουρκίας.

Κατά κανόνα, οι εκτοπισμοί ακολουθούν ένα συγκεκριμένο πρότυπο. Ο αρμενικός πληθυσμός ενός οικισμού λαμβάνει εντολή να προετοιμαστεί για εκτοπισμό και να κατευθυνθεί προς τις καθορισμένες περιοχές επανεγκατάστασης στις ερήμους της Συρίας και της Μεσοποταμίας εντός 1 έως 3 ημερών. Πολύ συχνά, οι εκτοπισμοί πραγματοποιούνται πριν από την ανακοινωθείσα ημερομηνία. Οι εκτοπισθέντες οδηγούνται έξω από τις πόλεις και τα χωριά τους, και η περιουσία τους λεηλατείται αμέσως μετά. Η οθωμανική κυβέρνηση οικειοποιείται την κινητή και ακίνητη περιουσία των Αρμενίων, «αποξενώνοντας τους» από αυτήν μέσω της υιοθέτησης διαφόρων νόμων.

Αρχικά, οι Αρμένιοι άνδρες απομονώνονται από τους υπόλοιπους και θανατώνονται με μαχαιριές. Οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι συνήθως γλιτώνουν τη θανάτωση. Στις περισσότερες τοποθεσίες κατά μήκος της διαδρομής, ένοπλες τοπικές τουρκικές και κουρδικές συμμορίες γνωρίζοντας εκ των προτέρων την ακριβή ώρα άφιξης των φαλαγγών, επιτίθενται και σκοτώνουν τους ανυπεράσπιστους Αρμένιους. Η αστυνομία και οι στρατιώτες της συνοδείας, αντί να αποτρέπουν τις επιθέσεις, κατά κανόνα τις ενθαρρύνουν ή ακόμη και συμμετέχουν ενεργά σε αυτές. Το φαράγγι Κεμάχ αποτελεί τον πιο διαβόητο τόπο σφαγών μεγάλης κλίμακας. Βρίσκεται στην αριστερή όχθη του ποταμού Ευφράτη, κατά μήκος της διαδρομής προς την Ερζινκάν (Erznka) και το Αγκίν (Agin). Κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων, το φαράγγι αυτό μετατρέπεται σε ένα αιματηρό σφαγείο. Χιλιάδες Αρμένιοι που έχουν εκτοπιστεί από την Ερζινκάν, το Καρίν (Karin) και άλλες περιοχές δολοφονούνται εκεί αμείλικτα. Όσοι επιβιώνουν οδηγούνται νοτιότερα, αναγκασμένοι να βαδίσουν κάτω από τον καυτό ήλιο, διασχίζοντας βουνά και στέπες. Οι γραμμές τους αραιώνουν διαρκώς. Παιδιά, κορίτσια και νεαρές γυναίκες απαγάγονται από τους ντόπιους Τούρκους και Κούρδους. Η άκρη του δρόμου ήταν γεμάτη πτώματα και οστά ανθρώπων σκελετωμένων, που έχουν πεθάνει από την πείνα, τη δίψα και τις αρρώστιες.

Όσοι καταφέρνουν, ως εκ θαύματος, να επιβιώσουν από τις κακουχίες της πορείας προς την εξορία, οδηγούνται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στις ερήμους της Συρίας και της Μεσοποταμίας. Η επιλογή των ερήμων της Αραβίας ως προορισμού αποσκοπεί στον οριστικό αφανισμό όσων είχαν απομείνει από τους Αρμένιους εξόριστους.

6.16b.jpg


Οι περισσότεροι από τους εκτοπισμένους Αρμένιους εισέρχονται στο συριακό έδαφος το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1915. Οι έρημοι της Συρίας και της Μεσοποταμίας αποτελούν τον τελικό τους προορισμό, καθώς έχουν μετατραπεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης από την οθωμανική κυβέρνηση. Οι τουρκικές αρχές είναι αποφασισμένες να ολοκληρώσουν την εξόντωση των επιζώντων μέσω των σφαγών και της πείνας.

Συνολικά, περίπου 600.000 Αρμένιοι εξοντώνονται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στις γύρω ερήμους της Συρίας και της Μεσοποταμίας κατά την περίοδο 1915-1918. Επιπλέον, ο μικρός αριθμός των επιζώντων κάνει γνωστά σε ολόκληρο τον κόσμο τα φρικαλέα γεγονότα που έχουν βιώσει.

Στις 9 Σεπτεμβρίου 1922, τα κεμαλικά στρατεύματα εισέρχονται στη Σμύρνη, η οποία φιλοξενεί δεκάδες χιλιάδες εκτοπισμένους, παράλληλα με τον ντόπιο αρμενικό και ελληνικό πληθυσμό. Οι εθνικιστές Κεμαλικοί επιδιώκουν να θέσουν τα θεμέλια ενός νέου κράτους πάνω στα ερείπια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μέσω εθνοκάθαρσης, δρομολογώντας την τελευταία πράξη της εξόντωσης του χριστιανικού πληθυσμού στην επικράτεια της μελλοντικής Τουρκίας. Στόχος ήταν ο αρμενικός και ελληνικός πληθυσμός της Σμύρνης.

Κατά τη διάρκεια των σφαγών δεν χαρίζεται η ζωή ούτε σε ηλικιωμένους, ούτε σε γυναίκες ή παιδιά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μεταξύ 100.000 και 150.000 Χριστιανοί (εκ των οποίων περίπου 25.000 Αρμένιοι) θανατώνονται στη Σμύρνη και την ευρύτερη περιοχή της.

Ο συνολικός απολογισμός της Γενοκτονίας είναι περίπου 1,5 εκατομμύρια σκοτωμένοι από το 1915 μέχρι το 1923.

Το Μουσείο Γενοκτονίας ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1995 και μέσα στους δύο ορόφους του καταφέρνει να ενημερώσει, να προβληματίσει, να συγκινήσει. Οι επισκέπτες του στεκόμαστε προσηλωμένοι και εκστασιασμένοι σε αυτό που παρουσιάζεται μπροστά μας. Δημιουργείται συναισθηματική φόρτιση από τις εικόνες και τη μουσική που ακούγεται ακατάληπτα. Περνάω και από τις 12 αίθουσες του, ρουφάω φευγαλέα το τεράστιο υλικό φωτογραφιών, εγγράφων, μαρτυριών επιζώντων, προσωπικών αντικειμένων. Ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος, φωτογραφίζω τα περισσότερα κείμενα για μελλοντική μελέτη, για να ενταχθούν σε αυτή την ιστορία ως ένας ελάχιστος φόρος μνήμης.

6.17.jpg


Σε μία από τις αίθουσες προβάλλεται μέρος της βουβής ταινίας “Auction of Souls”, η οποία απεικονίζει τη γενοκτονία των Αρμενίων του 1915 από την Οθωμανική Αυτοκρατορία από την άποψη του Αρμένιου επιζώντα Mardiganian. Η ταινία θεωρούνταν χαμένη μέχρι το 1994 οπότε και ανακαλύφτηκε απόσπασμα 14-15 λεπτών στο Αρχείο Κινηματογράφου της Αρμενίας. Στα πρόσωπα των γυναικείων φιγούρων απεικονίζεται η απελπισία και ο πόνος αποτέλεσμα της βαναυσότητας των στρατιωτών!


Η σκηνή με τα σταυρωμένα γυμνά κορίτσια της Αρμενίας συγκλονίζει...

6.18.jpg


Ο Ernest Hemingway στο διήγημά του “Στην προκυμαία της Σμύρνης” περιγράφει τις κραυγές των ανθρώπων, την αγωνία των προσφύγων και τις μητέρες που κρατούσαν στα χέρια τους τα νεκρά μωρά τους.

6.19.jpg


Σε μία από τις τελευταίες αίθουσες παρουσιάζονται οι γενοκτονίες που συγκλόνισαν διαφορετικές γωνιές του πλανήτη μας, με το ίδιο πάντα αποτέλεσμα.

Η Γενοκτονία των Γιαζίντι
Οι Γιαζίντι αποτελούν μία από τις αρχαιότερες εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες της Μέσης Ανατολής. Οι περισσότεροι διαβιούν στο βορειοδυτικό Ιράκ, όπου η περιοχή Σιντζάρ κατέχει μεγάλη ιστορική σημασία λόγω της ύπαρξης δεκάδων ιερών των Γιαζίντι και άλλων τοποθεσιών με πολιτιστική και ιστορική αξία. Η γενοκτονία που διέπραξε το Ισλαμικό Κράτος σε βάρος των Γιαζίντι από το 2014 οδήγησε στον θάνατο περισσότερων από 30.000 ατόμων και στην αιχμαλωσία χιλιάδων γυναικών και παιδιών. Πολλές γυναίκες και κορίτσια των Γιαζίντι εξαναγκάστηκαν σε σεξουαλική σκλαβιά. Περισσότεροι από 400.000 Γιαζίντι εκτοπίστηκαν και έγιναν πρόσφυγες.

Στις 16 Ιανουαρίου 2018, το Κοινοβούλιο της Αρμενίας αναγνώρισε τη γενοκτονία που διαπράχθηκε σε βάρος του λαού των Γιαζίντι στο Ιράκ το 2014.

Η 3η Αυγούστου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Γιαζίντι.

Η Γενοκτονία των Τούτσι στη Ρουάντα
Μεταξύ Απριλίου και Ιουλίου του 1994, η Ρουάντα βίωσε μια γενοκτονία κατά την οποία μέλη της πλειονότητας των Χούτου προέβησαν σε συστηματικές σφαγές της μειονότητας των Τούτσι. Μέσα σε μόλις εκατό ημέρες, σκοτώθηκαν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι.

Η 7η Απριλίου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας κατά των Τούτσι στη Ρουάντα.

Η Γενοκτονία της Καμπότζης
Αφού μετονόμασε το κράτος σε «Δημοκρατική Καμπουτσέα», το καθεστώς υπό την ηγεσία του Πολ Ποτ (1928-1998) επιδίωξε να οικοδομήσει μια ριζικά νέα κοινωνική τάξη πραγμάτων: μια αγροτική κοινωνία χωρίς ταξικές διακρίσεις. Ως αποτέλεσμα αυτών των πολιτικών, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από την πείνα, την εξάντληση, την έλλειψη ιατρικής περίθαλψης ή την εκτέλεση κατόπιν αυθαίρετων κατηγοριών περί έλλειψης νομιμοφροσύνης. Χώροι μαζικών ταφών, γνωστοί ως «Πεδία του Θανάτου», παραμένουν διάσπαρτοι σε όλη την Καμπότζη.

Η εισβολή του Βιετνάμ οδήγησε στην κατάρρευση του καθεστώτος και στην απομάκρυνση των Ερυθρών Χμερ από την εξουσία.

Η 20ή Μαΐου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας της Καμπότζης.

Το Ολοκαύτωμα
Πριν και κατά τη διάρκεια του Β' ΠΠ (1933-1945), η ναζιστική Γερμανία και οι σύμμαχοί της εφάρμοσαν μια πολιτική γενοκτονίας ευρείας κλίμακας, η οποία οδήγησε στη δολοφονία περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων. Η σοβινιστική και αντισημιτική ηγεσία του Ναζιστικού Κόμματος δρομολόγησε και καθοδήγησε τη συστηματική δίωξη και τη μαζική εξόντωση Εβραίων, καθώς και πληθυσμών Ρομά και Σίντι, Σλάβων και ατόμων με ψυχικές και σωματικές αναπηρίες.

Η Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος και της Εβραϊκής Αντίστασης – τιμάται τον Απρίλιο ή τον Μάιο και μνημονεύει, μεταξύ άλλων γεγονότων, την Εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας.

Η Γενοκτονία των Παλαιστινίων
Η τελευταία φωτογραφία δεν υπάρχει στο Μουσείο. Προστέθηκε από μένα με τη σιγουριά ότι θα λάβει μια αντίστοιχη θέση στην αίθουσα του Μουσείου με τις σύγχρονες γενοκτονίες του καιρού μας.

6.20.jpg


Η έξοδος από το Μουσείο κουβαλάει μαζί της μεγάλο συναισθηματικό φορτίο. Η συνέχιση της πορείας απαιτεί αποφόρτιση αλλά όχι λήθη. Το γύρισμα της μηχανής προς την πόλη και η απεικόνιση στο ψηφιακό φιλμ της οικοδομικής ανάπτυξης είναι μια “κάποια λύση” που θα έλεγε κι ένας ποιητής. Ένα πυκνό τσιμεντένιο “δάσος” απλώνεται μπροστά μου!

6.21.jpg


Φεύγω από τον έντονα συναισθηματικό χώρο της μνήμης κατεβαίνοντας το λόφο από ένα μονοπάτι στην απέναντι πλευρά από εκεί που ήρθα. Περνάω δίπλα από το γήπεδο της FC Ararat το οποίο βρίσκεται σε φάση υποβάθμισης κρατώντας τις αναμνήσεις του από τις ένδοξες στιγμές του παρελθόντος του. Κάποτε, επί ΕΣΣΔ, ήταν ο μεγαλύτερος αθλητικός χώρος της πόλης. Απέναντι από το γήπεδο βρίσκεται το μνημείο των παικτών της ομάδας που κάποτε, το 1973, κέρδισαν το Κύπελλο και το Πρωτάθλημα της Σοβιετικής Ένωσης.

6.22.jpg


Περπατάω μέχρι τη στάση του λεωφορείου, επιβιβάζομαι στο τρόλεϊ 1 και μετά από μια σύντομη διαδρομή σε ένα δρόμο με έντονη κίνηση κατεβαίνω μπροστά από το Ιστορικό Μουσείο του Γερεβάν (Երևանի պատմության թանգարան). Το εντυπωσιακό κτήριο “ντυμένο” στο χαρακτηριστικό ροζ χρώμα της ηφαιστειακή πέτρας φιλοξενεί το Μουσείο και το Δημαρχείο της πόλης του Γερεβάν. Στο προσκήνιο με τη μεγάλη κάθετη τζαμαρία είναι το μουσείο ενώ πιο πίσω, το μακρόστενο μέρος με τις πολλές τοξωτές καμάρες, είναι το δημαρχείο. Στην πρόσοψη του μουσείου εντυπωσιάζει το μεγάλο πέτρινο ανάγλυφο το οποίο κοιτάζοντας με προσοχή διαπιστώνω ότι είναι το κυκλικό κέντρο της πόλης.

6.23.jpg


Το εκθέματα του Μουσείου εκτείνονται σε τρεις ορόφους και τρεις θεματικές ενότητες και αναφέρονται στην ιστορία του Γερεβάν. Από την Αρχαιότητα μέχρι τον Ύστερο Μεσαίωνα, Το Γερεβάν κατά τον 19ο αιώνα και το Γερεβάν από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα. Κάθε όροφος είναι και μια αίθουσα με αρκετά ενδιαφέροντα εκθέματα τα οποία όμως τα έχουμε βρει και αλλού και ιδίως στο πολύ μεγαλύτερο Ιστορικό Μουσείο της Αρμενίας το οποίο θα επισκεφτούμε την επόμενη ημέρα.

Ανάμεσα στα εκθέματα εντύπωση μας προκαλεί το κύπελλο σε σχήμα μπότας που χρονολογείται από τον 6ο-7ο αιώνα π.Χ. και προέρχεται από τον αρχαίο πολιτισμό των Ουραρτού για τον οποίο θα μιλήσουμε μετά από δύο κεφάλαια όταν επισκεπτόμαστε το κέντρο τους.

Δεξιά από την μπότα υπάρχει ένα μεγάλο πιθάρι το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί για ταφή νεκρού. Το δοχείο λέγεται “karas” ενώ η χρήση του ως ταφικό αντικείμενο φτάνει μέχρι την προϊστορία και την αρχαιότητα της περιοχής του Νότιου Καυκάσου και της Αρμενίας και συγκεκριμένα από τον 23ο έως τον 6ο αιώνα π.Χ.

Στο έκθεμα της φωτογραφίας φαίνεται ένα κρανίο μέσα στο δοχείο.

6.24.jpg


Ένα μεγάλο μοντέλο του κέντρου της πόλης του Γερεβάν την περίοδο από τον 17ο μέχρι τον 19ο αιώνα βρίσκεται σε ένα από τους ορόφους. Η κατασκευή του μοντέλου στηρίχθηκε στα σχέδια του Boris Mehrabyan των ετών 1906-1911. Η ακρίβεια των λεπτομερειών των δρόμων και των κτηρίων είναι εντυπωσιακή.

6.25.jpg


Μετά την είσοδο της Αρμενίας στη Σοβιετική Ένωσης το Γερεβάν γίνεται επίσημη πρωτεύουσα της Σοβιετικής Αρμενίας, το 1920. Τα εκθέματα παρουσιάζουν ένα τυπικό σπίτι της περιόδου αλλά και μια τυπική εικόνα ενός δρόμου με τα λιγοστά λεωφορεία και αυτοκίνητα. Το ιππήλατο τραμ έχει ήδη σταματήσει την λειτουργία του ως αποτέλεσμα των καταστροφών του Α’ΠΠ.

6.26.jpg


Εκπλήσσομαι ευχάριστα όταν ανάμεσα στα εκθέματα σε μία βιτρίνα πέφτω πάνω στη φωτογραφία και τα μετάλλια του Tigran Petrosian (Տիգրան Պետրոսյան). Όσοι είναι μυημένοι έστω και λίγο στο θαυμάσιο κόσμο με τα μαύρα και λευκά τετράγωνα, στο συγκεκριμένο πρόσωπο αναγνωρίζουν τον κορυφαίο Σοβιετικο-Αρμένιο σκακιστή και 9ο Παγκόσμιο Πρωταθλητή από το 1963 μέχρι το 1969. Ο “Σιδερένιος Tigran”, όπως είναι το παρατσούκλι του, ακολουθούσε ένα ιδιαίτερο αμυντικό στυλ που οδηγούσε σε στρατηγικά πλεονεκτήματα και σε επακόλουθες νίκες.

6.27.jpg


Η έξοδος από το μικρό αλλά ενδιαφέρον μουσείο επιφυλάσσει μια έκπληξη. Ένα μηχανάκι βρίσκεται κάτω από ένα φορτηγάκι. Δεύτερη ημέρα στο Γερεβάν, δεύτερο ατύχημα στο δρόμο, δύο στα δύο. Ευτυχώς δεν υπάρχουν θύματα.

6.28.jpg


Διασχίζουμε κατά μήκος την καταπράσινη Πλατεία Myasnikyan (Մյասնիկյանի հրապարակ) μπροστά από το κτήριο του Δημαρχείου και του Μουσείου. Από το σημείο αυτό φαίνεται πλέον ο μεγάλος Πύργος του Ρολογιού στην ακριανή πίσω γωνία του Δημαρχείου.

6.29.jpg


Στην άκρη της πλατείας στέκεται το περίτεχνο άγαλμα του Vahagn Vishapakagh, αρχαίας αρμενικής θεότητας της φωτιάς, της βροντής και του πολέμου.

Στην απέναντι πλευρά του δρόμου από αυτή του Δημαρχείου ένας πανύψηλος οκτάγωνος πύργος υψώνεται στον ουρανό σε αρμονία με το κτήριο που ξεκινάει δίπλα του.

6.30.jpg


Από την άλλη πλευρά της μεγάλης λεωφόρου Grigor Lusavorich, απέναντι από το θεό του πολέμου, ξεκινάει η μεγάλη μακρόστενη πλατεία με τα πολλά συντριβάνια τα οποία “ξεκουράζονται” μέχρι να ξεκινήσουν τον τρελό χορό τους όταν πέσει η νύχτα. Περνάμε ξώφαλτσα τα συντριβάνια και μπαίνουμε στο Παιδικό Πάρκο (Մանկական Զբոսայգի), ένα μεγάλο καταπράσινο μέρος στο κέντρο της πόλης με ψηλά δέντρα, παρτέρια και πολλούς πεζόδρομους. Το Πάρκο αυτό μαζί με την πλατεία των σιντριβανιών και το επίσης διπλάσιο σε μέγεθος Αγγλικό Πάρκο (Անգլիական այգի) αποτελούν ουσιαστικό ένα ενιαίο αστικό σύνολο που χωρίζεται από τους ενδιάμεσους δρόμους.

Εντός του πάρκου βρίσκονται διάφορες προτομές όπως του Λιβανεζο-Αμερικάνου συγγραφέα και ποιητή Gebran Khalil Gebran ή του Συνταγματάρχη του Σοβιετικού Στρατού Simon Zakyan. Στο κέντρο της βόρειας πλευράς του πάρκου συναντάμε μία αναμνηστική στήλη για τους Πολεμιστές του Κόκκινου Στρατού που έπεσαν κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ.

6.31.jpg


Διαμέσου ενός ακόμη πάρκου με πολλά μικρά συντριβάνια (Πάρκο Επετείου 2800 του Γερεβάν) φτάνουμε στην Πλατεία Δημοκρατίας (Հանրապետության հրապարակ). Το κέντρο της πλατείας, σχήματος μακρόστενου οβάλ, έχει “καταληφθεί” από μία μεγάλη εγκατάσταση ηχητικών και οθονών, πιθανά για κάποια συναυλία του επόμενου ΣΚ που πλησιάζει. Δεν προχωράμε στα κιγκλιδώματα αλλά χαζεύουμε τα ημικυκλικά κτήρια που “περικυκλώνουν” την πλατεία.

Ολόγυρα από την πλατεία ορθώνονται βαριά επιβλητικά αρχιτεκτονικά στολίδια που πάνε πίσω στο σοβιετικό χρόνο στο ξεκίνημα της Αρμενίας ως μέρος της ΕΣΣΔ.

Το Πρώτο Κυβερνητικό Κτήριο, έδρα του Πρωθυπουργού της χώρας, εντυπωσιάζει με την δίχρωμη αρχιτεκτονική του από λευκή και ροζ ηφαιστειακή πέτρα. Στη μία γωνία του υψώνεται ο Πύργος του Ρολογιού.

Το Δεύτερο Κυβερνητικό Κτήριο βρίσκεται απέναντι από το προηγούμενο και είναι κατασκευασμένο από λευκή πέτρα. Παλιότερα φιλοξένησε το Υπουργείο Εξωτερικών ενώ σήμερα μετατρέπεται σε ξενοδοχείο πολυτελείας.

Τα δύο Κυβερνητικά Κτήρια αποτελούν ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο το οποίο καταλαμβάνει το βορειοανατολικό ημικύκλιο της πλατείας. Ανάμεσά τους βρίσκεται το υπέροχο κυβισμένο κτήριο του Ιστορικού Μουσείου της Αρμενίας και της Εθνικής Πινακοθήκης. Χρησιμοποιώντας καφέ και ροζ ηφαιστειακή πέτρα αλλά και λευκή πέτρα οι αρχιτέκτονες φαίνεται να το έχουν συνδέσει με επιτυχία με τα υπόλοιπα κτήρια της πλατείας.

Σε ένα από τα εναπομείναντα ημικύκλια βρίσκεται το υπέροχο κτήριο που στεγάζει το πολυτελές ξενοδοχείο Armenia Marriot το οποίο από την πρώτη ημέρα της κατασκευής του, το 1958, λειτούργησε ως ξενοδοχείο. Μαζί με το απέναντι κτήριο στο άλλο ημικύκλιο αποτελούν μια ξεχωριστή αρχιτεκτονική ενότητα με κύριο χαρακτηριστικό την κόκκινη ηφαιστειακή πέτρα.

6.32a.jpg
6.32b.jpg
6.32d.jpg
6.32c.jpg

Φεύγοντας από την πλατεία κατευθυνόμαστε στο εστιατόριο Tavern Yerevan (Պանդոկ Երևան) το οποίο είναι κοντά μας και αποδεικνύεται καλή επιλογή. Κατεβαίνοντας στο υπόγειο διαμέσου κοκκινωπής διακόσμησης και μιας τοιχογραφίας με το κυκλικό κέντρο της πόλης βρισκόμαστε σε ένα γνώριμο σκηνικό από αντίστοιχα εστιατόρια του Μπακού και της Τιφλίδας. Βαριά τραπέζια και καρέκλες πλαισιώνονται από στοιχεία αρμένικης διακόσμησης στους τοίχους ολόγυρά μας. Δοκιμάζουμε παραδοσιακά αρμένικα πιάτα και κρασί τα οποία είναι γευστικότατα σε αρκετά καλές τιμές. Αν και είμαστε στο τουριστικό κέντρο της πόλης το μαγαζί πάει λίγο πιο πέρα από αυτό!

6.33.jpg


Φεύγουμε ευχαριστημένοι αποφασισμένοι να γυρίσουμε στο διαμέρισμα με λεωφορείο περνώντας από διάφορα κτήρια του ιστορικού κέντρου.

6.34.jpg


Στον τοίχο ενός κτηρίου όπου βρίσκεται η στάση του λεωφορείου πέφτουμε πάνω σε αυτό το υπέροχο σοβιετικό ψηφιδωτό το οποίο απεικονίζει ένα ταύρο, ένα λιοντάρι και ένα δέντρο, σύμβολα του βασιλείου των Ουραρτού.

6.35.jpg


Είναι απόγευμα και το μποτιλιάρισμα στο δρόμο είναι απίστευτο. Λες και όλοι θέλουν να φύγουν από το κέντρο προς τα προάστια. Βγάζω βιαστικά μερικές φωτογραφίες μέσα από το παράθυρο του λεωφορείου.

6.36.jpg


Αργά το βράδυ ξαναεπιστρέφουμε στο κέντρο για μια γρήγορη βόλτα στο νυχτερινό και φωτισμένο Γερεβάν. Τα μαγαζιά στο υπόγειο πέρασμα του μετρό έχουν κλείσει ή κλείνουν. Κατεβαίνουμε στο σταθμό που βρίσκεται στη Πλατεία Δημοκρατίας. Το επίπεδο της πλατφόρμας είναι επίσης απλοϊκά διακοσμημένο όπως και οι υπόλοιποι που έχουμε επισκεφτεί. Η φωτογράφηση απαγορεύεται αλλά καταφέρνω και "αιχμαλωτίζω" την φωτισμένη έξοδο.

6.37.jpg


Βγαίνουμε μπροστά από ένα σοβιετικό συντριβάνι σε σχήμα ανοιγμένου λουλουδιού με πολλά πέταλα. Στο επίπεδο του δρόμου ένα μεγάλο τρίχρωμο άγαλμα μας καλωσορίζει. Τα κτήρια που βλέπαμε λίγες ώρες πιο πριν τώρα έχουν πάρει άλλες διαστάσεις με τη βοήθεια του φωτισμού τους.

6.38a.jpg
6.38b.jpg
6.38c.jpg
6.38d.jpg

Κατευθυνόμαστε προς τη Βόρεια Λεωφόρο, ένα μακρύ πεζοδρομημένο δρόμο. Μπροστά μας είναι το Κλειδί της Αρμενίας. Ένα πολυπληθές σμήνος ανθρώπων περπατάει πάνω και κάτω. Ο δρόμος είναι γεμάτος πολυώροφα κτήρια, καταστήματα με δυτικές φίρμες και πολλά καφέ τα οποία όλα είναι γεμάτα. Ανά διαστήματα περνάμε δίπλα από σκάλες που οδηγούν στο υπόγειο. Λίγο μετά καταλαβαίνουμε ότι κάτω από τον πεζοδρομημένο δρόμο βρίσκεται μια δεύτερη πόλη με εμπορικά καταστήματα κάθε λογής αλλά και εστιατόρια. Μια πόλη κάτω από την πόλη!

6.39.jpg


Μπροστά από ένα θηριώδες κτήριο σύγχρονης αρχιτεκτονικής στα χαρακτηριστικά ηφαιστειακά χρώματα της Αρμενίας συναντάμε ένα “τραπέζι” με κάθετες βρύσες που αναβλύζουν πόσιμο παγωμένο νερό. Σε όλη την Αρμενία, όπου κι αν πηγαίνουμε, παντού συναντάμε υπαίθριες και δημόσιες καλαίσθητες βρύσες πόσιμου νερού. Μια πόλη και μια χώρα που αγαπάει τους κατοίκους της και τους ταξιδιώτες χαρίζοντας τους απλόχερα άφθονο νερό να ξεδιψάσουν οποιαδήποτε στιγμή. Σε μια περίοδο που η ζέστη είναι έντονη, το νερό δεν μας έλειψε καμία στιγμή.

6.40.jpg


Σε μια διασταύρωση των δρόμων Teryan και Hin Yerevantsi το γωνιακό τριώροφο κτήριο κατοικιών έχει φορέσει μια πανέμορφη “ενδυμασία” στα χρώματα και τα μοτίβα της Αρμενίας.

6.41a.jpg
6.41b.jpg
6.41c.jpg
6.41d.jpg

Λίγο πιο πέρα μια τεράστια αράχνη απολαμβάνει τη συντροφιά μας κι εμείς τη δική της.

6.42.jpg


Ο μεγάλος πεζόδρομος καταλήγει στην Πλατεία Ελευθερίας και την Όπερα του Γερεβάν. Κι εδώ ο κόσμος κινείται ακατάπαυστα, φωτογραφίζεται, γελάει.

6.43.jpg


Επιστρέφουμε από τον ίδιο δρόμο αφού πρώτα σταθούμε σε δύο “κινητά” πωλητήρια χειροποίητων αναμνηστικών μέσα σε δύο παλιά ρώσικα αυτοκίνητα.

6.44.jpg


Περνάμε από την Πλατεία Δημοκρατίας και διασχίζουμε το Πάρκο που είναι αφιερωμένο στα 2800 χρόνια από την ίδρυση του Γερεβάν. Τα μικρά σιντριβάνια έχουν σιωπήσει. Στο τελείωμα του πάρκου, μπροστά από τη Λεωφόρο Movses Khorenatsi βρίσκεται το μνημείο και το ολόσωμο άγαλμα του μπολσεβίκου επαναστάτη Stepan Shahumyan τοποθετημένο το 1931.

6.45.jpg


Στη συνέχεια του πάρκου, από την άλλη μεριά του δρόμου, ξεκινάει το Πάρκο Vardianan, όπου είναι και ο τελικός προορισμός του νυχτερινού περιπάτου. Ένας ταύρος κι ένα λιοντάρι μας καλωσορίζουν στο χώρο. Είναι τα ίδια ζώα που είχαμε συναντήσει στη στάση του λεωφορείου λίγες ώρες πιο πριν.

6.46.jpg


Μια μεγάλη σειρά από συντριβάνια έχει αρχίσει να χορεύει κάτω από τους ήχους της μουσικής. Μια πανδαισία χρωμάτων και τρελών νερών που ανεβοκατεβαίνουν ασταμάτητα δημιουργούν μια πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα που χαιρόμαστε όσοι στεκόμαστε ή καθόμαστε στα παγκάκια.

6.47.jpg


Πιο πολύ από όσους είμαστε γύρω από τα συντριβάνια χαίρεται ο ημίγυμνος πιτσιρικάς που μπαίνει και βγαίνει μέσα στο υδάτινο τούνελ, περνάει πάνω από το νερό το οποίο δέχεται με δύναμη στο σώμα του, ξανά και ξανά, πέφτει κάτω από το γλίστρημα αλλά σηκώνεται και συνεχίζει. Η μητέρα του φαίνεται ότι χαίρεται με τη χαρά του φροντίζοντας να είναι όσο πιο κοντά του μπορεί.

Ένα μπρούτζινο αγοράκι αφήνει ένα μικρό καραβάκι να γλιστρήσει πάνω στο νερό ενώ ακόμη μία περίτεχνη βρύση πόσιμου νερού είναι πρόθυμη να μας ξεδιψάσει.

6.48.jpg


Ο Alexander Myasnikyan, ο Θεός του Πολέμου και το Δημαρχείο της πόλης, υπέροχα φωτισμένα, μας αποχαιρετούν και μα καληνυχτίζουν. Περασμένα μεσάνυχτα επιστρέφουμε με ταξί στο διαμέρισμα. Μια υπέροχη ημέρα μόλις έχει τελειώσει.

6.49.jpg


Μικρός επίλογος

Η δεύτερη ημέρα στο Γερεβάν ξεκίνησε με χαλαρούς ρυθμούς και ολοκληρώθηκε με επίσης χαλαρούς και ήρεμους ρυθμούς. Ενδιάμεσα ζήσαμε έντονη συναισθηματική φόρτιση από την επίσκεψη και παραμονή στο Μνημείο και το Μουσείο Γενοκτονίας των Αρμενίων, αναπόσπαστο κομμάτι της ημέρας αυτής. Θεώρησα σκόπιμο να συμπεριλάβω το ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων έτσι ώστε να μην είναι μια απλή περιγραφή αλλά να προσδώσει την πρέπουσα βαρύτητα στη μνήμη. Άλλωστε όταν προφέρουμε τη λέξη Αρμενία η σκέψη μας πάει αυτόματα στα δραματικά γεγονότα των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Αφήνω στην κρίση του αναγνώστη την απόφασή μου αυτή.
 
Last edited:

erodios

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
553
Likes
2.486
Επόμενο Ταξίδι
Κάπου στη γη...
Ταξίδι-Όνειρο
Στα φεγγάρια μου!
Ναι, για κάποιον λόγο νιώθω και ίσως οι περισσότεροι να νιώθουμε οικειότητα με τον αρμένικο λαό. Δεν ξέρω αν αυτό οφείλεται στους θρησκευτικούς δεσμούς ή πολύ περισσότερο στην κοινή μοίρα που επιφύλαξε η ιστορία την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά από την πλευρά μου τουλάχιστον η συμπάθεια και ο σεβασμός στην ιστορική μνήμη των λαών μας είναι δεδομένα.
 

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Ημέρα 3η: Η περιπλάνηση στο Γερεβάν συνεχίζεται...

Η τρίτη ημέρα στο Γερεβάν είναι ακόμη πιο χαλαρή από την προηγούμενη η οποία μας βρήκε στους δρόμους από το πρωί μέχρι αργά το βράδυ με ενδιάμεσο διάλειμμα για σιέστα. Σήμερα θέλουμε να φύγουμε από το κέντρο και να πάμε λίγο πιο πέρα, προς τα περίχωρα. Επιλέγουμε το μετρό για μεταφορικό μέσο. Επιβιβαζόμαστε στο ένα άκρο και κατεβαίνουμε στο άλλο άκρο. Από την προτελευταία στάση (Shengavit) ένα βαγόνι το οποίο κινείται σε μονή γραμμή και είναι διακλάδωση της κύριας γραμμής, φεύγει προς την τελευταία κατασκευασμένη στάση (Charbakh) σε ένα συνεχές δρομολόγιο μπρος-πίσω.

Επιβιβαζόμαστε λοιπόν σε ένα από τα βαγόνια του μετρό από τον γνωστό μας πλέον σταθμό Barekamutyun...

7.1.jpg


Μετά το σταθμό Zoravan Andranik ο οποίος είναι περίπου στα μισά της διαδρομής ο συρμός βγαίνει στην επιφάνεια και “ξανακρύβεται” λίγο μετά το σταθμό Gortsaranayin. Η υπέργεια διαδρομή μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε ότι διασχίζουμε μια μεγάλη περιοχή με βιομηχανικά κτήρια, άλλα σε λειτουργία και άλλα σε εγκατάλειψη.

7.2.jpg


Φτάνουμε στον τερματικό σταθμό Garegin Nzhdeli Square, αποβιβαζόμαστε και πέφτουμε πάνω στο γνωστό σκηνικό. Μια υπόγεια πολιτεία με καταστήματα απλώνεται γύρω από την έξοδο με την τιμητική να ανήκει στα πολλά λουλουλάδικα. Αυτή η χώρα και οι άνθρωποι της αγαπούν πολύ τα άνθη. Όπως και στη Γεωργία.

7.3.jpg


Στο επίπεδο των καταστημάτων και της εισόδου στο μετρό βρίσκεται ένα μεγάλο τετράγωνο συντριβάνι με πολλά ακροφύσια εξόδου του νερού. Μια μεγάλη σκάλα μας οδηγεί στο πάνω επίπεδο του δρόμου όπου μια μεγάλη οβάλ πλατεία “τρέχει” τριγύρω μας. Η πλατεία αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα ενώ νεοκλασικά και παραδοσιακά οικιστικά συγκροτήματα τα οποία ακολουθούν το σχεδιασμό της υπάρχουν παντού. Η πλατεία “κόβει”στα δύο μία μεγάλη λεωφόρο ενώ πολλοί άλλοι δρόμοι ξεκινούν από εδώ. Στη βορειοδυτική πλευρά της πλατείας στέκεται, ακόμη, το μπρούτζινο άγαλμα του Suren Spandaryan, Αρμένιου επαναστάτη και μπολσεβίκου, κριτικού λογοτεχνίας και δημοσιογράφου. Η πλατεία με τα σιντριβάνια, τα κτήρια, τα μαγαζιά, η γειτονιά τριγύρω εκπέμπουν μια αυθεντική σοβιετική ατμόσφαιρα που “αντιστέκεται” στο χρόνο, διαστέλλοντας τον.

7.4.jpg


Κινούμαι μόνος μου προς τα ενδότερα της συνοικίας. Μεγάλοι δρόμοι, όχι πολλά αυτοκίνητα, παλιά σοβιετικά συγκροτήματα κατοικιών όπου το τσιμέντο “περισσεύει”. Σε κάποια από αυτά ο αρχιτέκτονας προσπάθησε να δώσει μια σχεδιαστική νότα που σπάει τη μονολιθικότητα. Σε μια διασταύρωση συναντάω ένα γνωστό όνομα, oδός Nizami. Αντιγράφω από το ταξίδι μας στο Αζερμπαϊτζάν: “Ο ποιητής Nizami Gəncəvi (Nizami Gangavi, ο Nizami από την Ganja) ήταν Πέρσης ο οποίος γεννήθηκε και έζησε τον 12ο αι. μ.Χ στην αγροτική περιοχή της Ganja. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ρομαντικούς ποιητές στην Περσική Λογοτεχνία”.

7.5.jpg


Ανάμεσα στις τσιμεντένιες και άχρωμες πολυκατοικίες εμφανίζεται μπροστά μου μια μικρή πορτοκαλο-κόκκινη χριστιανική εκκλησία (σε μέγεθος παρεκκλησιού), ο Ναός των Αγίων Αποστόλων. Είναι η πρώτη και τελευταία εκκλησία που συναντάμε στο Γερεβάν. Στην Τιφλίδα τις είχαμε όλες μέσα στα πόδια μας, στο Γερεβάν δεν καταφέρνουμε να συναντήσουμε κάποια αφού βρίσκονται ουσιαστικά εκτός κέντρου που κινούμαστε. Αλλά η επαρχία θα μας αποζημιώσει...

7.6.jpg


Εδώ τελειώνει η περιπλάνηση, στο εργοστάσιο χειροποίητων χαλιών Megerian. Περιμένω στην υποδοχή να με παραλάβει μια όμορφη Αρμένισα και να με γυρίσει στους χώρους του εργοστασίου. Επιλέγω τη γρήγορη “ξενάγηση” η οποία είναι δωρεάν, δεν περιλαμβάνει το μουσείο χαλιών αλλά αποδεικνύεται υπεραρκετή.

Η Βιομηχανία Χαλιών Megerian ιδρύθηκε το 1917 στη Νέα Υόρκη και μεταφέρθηκε στο Γερεβάν το 2000 στους χώρους της πρώην κρατικής αντίστοιχης βιομηχανίας (Hye Gorg Rug Factories). Ο ιδιοκτήτης με τον οποίο μιλάω αναφέρει σε σπαστά ελληνικά για τους Έλληνες φίλους του από τη Νέα Υόρκη. Όπως λέει, η μεγάλη πλειοψηφία της παραγωγής εξάγεται στη Νέα Υόρκη.

7.7.jpg


Περνάμε από μεγάλους εκθεσιακούς χώρους όπου στοίβες πολύχρωμων μικρών και μεγάλων χαλιών περιμένουν να αγοραστούν. Τα χαλιά είναι χειροποίητα από την αρχή μέχρι το τέλος σε παραδοσιακά αρμένικα σχέδια που χάνονται πίσω στο χρόνο. Η μυρωδιά του μαλλιού και του έτοιμου προϊόντος είναι έντονη και δημιουργεί μια ζεστασιά. Ένα χαλί στον τοίχο, σαν φωτογραφία, αναπαριστά ένα χαρακτηριστικό μνημείο από το Ναγκόρνο Καραμπάχ στο πρώην Στεπανακέρτ και τώρα Khankendi, στο Αζερμπαϊτζάν. Φεύγοντας από το Khojali και πηγαίνοντας στα Shusha πολύ λυπηθήκαμε που περάσαμε σχεδόν δίπλα από το μνημείο και δεν το είδαμε. Ο παππούς και η γιαγιά (tatik-papik) είναι δύο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες φροντίδας και αγάπης του αρμένικου πολιτισμού.

7.8.jpg


Δεκάδες διαφορετικά σχέδια καυκάσιας υφαντουργίας αλλά και σχέδια περσικά και τούρκικα γεμίζουν το χώρο. Πολλά μεγέθη στους τοίχους και το πάτωμα, πολλές χρωματικές παλέτες!

7.9.jpg


Χέρια επιδέξια παίρνουν μία μία τις μάλλινες χρωματιστές κλωστές και φτιάχνουν ξεχωριστούς διπλούς κόμπους πάνω στα κάθετα νήματα ακολουθώντας πιστά το σχέδιο που κρέμεται από πάνω τους. Αυθεντική παραδοσιακή τεχνική όπως μου εξηγεί η ξεναγός μου. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που αντέχει στο χρόνο και δεν χάνει ποτέ την αισθητική του αξία. Αλλά με τι κόστος; Γυναίκες σκυμμένες για ώρες πάνω στα νήματα και τους κόμπους έχουν “αποζημιωθεί” με μια καμπούρα η καθεμιά τους. Το μεγάλο χαλί της φωτογραφίας απαιτεί επτά με οκτώ μήνες εργασίας για να ολοκληρωθεί και να πάρει το δρόμο για την τελική του θέση στο πάτωμα κάποιου σπιτιού το οποίο μπορεί να “σηκώσει” το αντίτιμο της αγοράς του. Με τιμές που ξεκινούν από τα 700 ευρώ για τα πολύ μικρά φτάνουν τα χιλιάδες ευρώ για τα μεγάλα και τα μεγαλύτερα.

7.10.jpg


Επιστρέφω στο σταθμό του μετρό για να συνεχίσουμε το ταξίδι μας πάνω στις ράγες. Κατεβαίνουμε στον υπέργειο σταθμό Gortsaranayin (Գործարանային) για να θαυμάσουμε το σοβιετικό ανάγλυφο που κοσμεί το ένα άκρο της πλατφόρμας. Τα θέματά του σχετίζονται με την εργασία και την παραγωγή και δεν θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά αφού βρισκόμαστε σε ένα βιομηχανικό προάστιο. Οι τοίχοι και στις δύο πλευρές παραμένουν “γυμνοί” όπως γεννήθηκαν με το χαρακτηριστικό γκρι μάρμαρο και δεν έχουν καλυφθεί από ανόητες διαφημιστικές πινακίδες, όπως έχει συμβεί σε άλλους.

7.11.jpg


Ο επόμενος συρμός έρχεται μετά από πέντε λεπτά και μας μεταφέρει στην επόμενη αποβάθρα του σταθμού Sanuntsi David (Սասունցի Դավիթ). Η γάτα-φύλακας του σταθμού δέχεται με ευκολία και ευχαρίστηση τα χάδια μας παρατηρώντας μας να απομακρυνόμαστε. Η έξοδος μας επιφυλάσσει μια πανέμορφη έκπληξη. Οι τοίχοι του σταθμού έχουν διατηρήσει την παλιά σοβιετική τους διακόσμηση με υπέροχα ανάγλυφα μοτίβα της αρμένικης παράδοσης από κοκκινωπή ηφαιστειακή πέτρα.

Ο Μικρός Mher με το άλογο και το σπαθί του, αναπαριστούν μια τραγική ιστορία κατάρας και απόσυρσης.

Ο Μεγάλος Mher και το Λιοντάρι, μυθικός ήρωας που νικάει ένα λιοντάρι με γυμνά χέρια. Ίσως και να είναι αντίστοιχος του Ηρακλή της ελληνικής μυθολογίας;

7.12.jpg


Μέσα σε μία ροζέτα (θα μπορούσε να είναι και ήλιος) απεικονίζεται το θρυλικό άλογο ενός παραδοσιακού αρμένικου έπους, το Qurkik Jalali.

Μπροστά από την ίδια ροζέτα ο Δαβίδ ο Βοσκός, τεντώνοντας τα χέρια του πάνω στη γκλίτσα του, ακτινοβολεί κάτι το υπερφυσικό και παράλληλα αγνό. Η μορφή του θα μπορούσε να είναι κάποιες από τις αναπαραστάσεις του κεντρικού χριστιανικού ήρωα, του Ιησού.

Ακόμη μία αναπαράσταση του προηγούμενου αλόγου. Ρωμαλέο σώμα και έντονη κίνηση με χαίτη και ουρά να είναι σε οριζόντια θέση από τον έντονο αέρα που δημιουργείται από την ταχύτητα.

Όλες οι προηγούμενες ανάγλυφες αναπαραστάσεις είναι εμπνευσμένες από το αρμένικο λογοτεχνικό έπος Δαβίδ ο Σασούνιος. Κάποιες πληροφορίες βρήκα εδώ κι επίσης ήδη διαβάζεται το έργο που κυκλοφορεί στα ελληνικά.

Από τα έργα που υπάρχουν γύρω μας δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η φιγούρα του Αρμένικου Αετού την οποία συναντάμε παντού στην Αρμενία.

7.13a.jpg
7.13b.jpg
7.13d.jpg
7.13c.jpg

Αφήνουμε πίσω μας τους ήρωες και ανεβαίνουμε στην επιφάνεια αφού περνάμε ένα μακρύ τούνελ κάτω από τις σιδηροδρομικές γραμμές. Βγαίνουμε μπροστά από το υπέροχο κτήριο του Σιδηροδρομικού Σταθμού του Γερεβάν. Ένα μεγάλο και επιβλητικό οικοδόμημα, με βαριές και ογκώδεις πανύψηλες κολώνες οι οποίες καταλήγουν σε περίτεχνα κιονόκρανα κάνει αισθητή την παρουσία του. Κατασκευασμένος μετά τον Β’ΠΠ είναι αυτός που αφήνει την καλύτερη αίσθηση σε σχέση με αυτούς που έχουμε δει σε Μπακού και Τιφλίδα. Πάνω από την κεντρική του είσοδο, στο μέσο του μακρόστενου κτηρίου, υψώνεται ένα τεράστιο κωδωνοστάσιο από το οποίο ξεκινάει ένας μακρόστενος οβελίσκος που καταλήγει σε ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της ΣΣΔ της Αρμενίας που έχει παραμείνει, το στεφάνι και το αστέρι.

7.15.jpg


Απέναντι από την είσοδο του σταθμού μια μεγάλη τετράγωνη, με ενσωματωμένο κύκλο στη μία πλευρά της πλατεία, με παρτέρια και συντριβάνι, ολοκληρώνει την αρχιτεκτονική σύνθεση της “γειτονιάς”. Στο κέντρο του κυκλικού σιντριβανιού ένα μεγάλο άγαλμα έφιππου πολεμιστή μας θυμίζει κάτι από τα μέρη μας. Έρχεται στο νου μας το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου που βρίσκεται στην παραλία της Θεσσαλονίκης και λέμε δεν μπορεί να μας έχει “ακολουθήσει” μέχρι εδώ, κάποιο λάθος θα έχει γίνει, μάλλον δεν βλέπουμε καλά! Πλησιάζοντας πιο κοντά διαβάζουμε στην πινακίδα: Σανούντσι Δαβίδ (Δαβίδ του Σασσούν), Ο κύριος ήρωας του φημισμένου Αρμένικου Έπους “Sassna Tsrer”, Γλύπτης Y. Kochar, αρχιτέκτονας M. Mazmanyan, 1959. Το μυστήριο λύνεται, βρισκόμαστε στην Πλατεία Sanuntsi David, ο έφιππος άντρας είναι ο ίδιος που έδωσε το όνομά του στην πλατεία και το σταθμό του μετρό. Γύρω από την πλατεία τα κτήρια είναι παρόμοιας αρχιτεκτονικής και αισθητικής με αυτά που συναντήσαμε στην προηγούμενη πλατεία που επισκεφτήκαμε.

7.14.jpg


Επιστρέφουμε στο κεντρικό κτήριο του σταθμού, μπαίνουμε στην τεράστια αίθουσα υποδοχής με την περίτεχνη οροφή και το μεγάλο φωτιστικό που κρέμεται από το κέντρο, βγαίνουμε στην πλατφόρμα των επιβατών, παρατηρούμε την καινούργια αμαξοστοιχία ρώσικης κατασκευής και τους επιβάτες που καθρεπτίζονται στα παράθυρά του.

7.16.jpg


Κάνουμε να φύγουμε αλλά κοντοστεκόμαστε όταν βλέπουμε κάπου στην αίθουσα υποδοχής μια πινακίδα στα ρώσικα να μας προσκαλεί και να μας κατευθύνει προς το σιδηροδρομικό μουσείο. Ένα μικρό μουσείο μιας αίθουσας με πολλά ενδιαφέροντα ιστορικά εκθέματα του σοβιετικού σιδηροδρομικού εξοπλισμού. Ένα τεράστιο μοντέλο βρίσκεται στο κέντρο της αίθουσας και “κλέβει την παράσταση”. Πολλά διαφορετικά μοντελίστικα ομοιώματα κάθε είδους βαγονιών και μηχανών βρίσκονται τριγύρω. Φυσικά δεν λείπει το τιμητικό λάβαρο κάποιου διαγωνισμού.

7.17.jpg


Επιστρέφουμε στο μετρό το οποίο μας μεταφέρει μέχρι το σταθμό της Πλατείας Δημοκρατίας την οποία είχαμε επισκεφτεί το προηγούμενο βράδυ κατά τη νυχτερινή μας περιπλάνηση. Το φως της ημέρας δίνει άλλη διάσταση στα ανθρώπινα έργα τα οποία η νύχτα “προσπάθησε” να κρύψει και να ενοποιήσει κάτω από το σκούρο χρώμα της. Το μεγάλο κατάλευκο λουλουδένιο σιντριβάνι στο επίπεδο της εισόδου του μετρό εντυπωσιάζει με το μέγεθός του και την απλότητά του. Μετράμε 40 πέταλα τα οποία μικραίνουν πηγαίνοντας προς το κέντρο του ανοιχτού λουλουδιού. Στο επίπεδο του δρόμου το άνοιγμα της πλατείας ακολουθεί το σχήμα των εξωτερικών πετάλων του λουλουδιού ενώ διακοσμητικά παραδοσιακά αρμένικα πουλιά πλαισιώνουν τις γωνίες ανάμεσά τους.

7.18.jpg


Το μεγάλο άγαλμα του Aram Manukyan, πρώτου Υπουργού Εσωτερικών του πρώτου σύγχρονου αρμένικου κράτους και μέλος του Κόμματος της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας, βρίσκεται στην ίδια θέση με χθες, μπροστά από το 3ο Κυβερνητικό Κτήριο, όπως λέγεται.

7.19.jpg


Το Πάρκο Khachkar ξεκινάει απέναντι την πλατεία του σταθμού του μετρό. Καταπράσινο και αυτό με παρτέρια, δέντρα, συντριβάνια και πολλά παραδοσιακές θρησκευτικές αναμνηστικές στήλες, τα περίφημα Khachkar.

7.20.jpg


Περνάμε “ξώφαλτσα” από τη μία γωνία του πάρκου στην άλλη, στην πλευρά που βρίσκεται πάνω στο δρόμο Nalbandyan. Απέναντί μας βρίσκεται το Υπουργείο Οικονομικών της Αρμενίας, στο ίδιο αρχιτεκτονικό μοτίβο της ύστερης σοβιετικής και αρμενικής τεχνοτροπίας. Το κτήριο δεν διαφέρει σε σχέση με ότι έχουμε δει μέχρι τώρα αλλά υπάρχει ένα στοιχείο που μας τραβάει την προσοχή. Στη δεξιά πλευρά της εισόδου υψώνεται από κάτω προς τα πάνω ένα σοβιετικό ανάγλυφο αφιερωμένο στους εργάτες και αγρότες της χώρας.

7.21.jpg


Έχουμε φτάσει πλέον στην Πλατεία Δημοκρατίας την οποία διασχίσαμε και την προηγούμενη ημέρα. Σήμερα την πλησιάζουμε από τη πλευρά των “σιντριβανιών που τραγουδούν” και της μεγάλης αβαθής “πισίνας” με τα τουρκουάζ νερά τα οποία δημιουργεί ο υπέρλαμπρος ήλιος της ημέρας. Πίσω από τα σιντριβάνια υψώνεται το νεοκλασικό κτήριο πρώιμης σοβιετικής αρχιτεκτονικής το οποίο στεγάζει το Ιστορικό Μουσείο της Αρμενίας και της Εθνικής Πινακοθήκης.

7.22a.jpg
7.22b.jpg
7.22c.jpg
7.22d.jpg

Στην είσοδο μας υποδέχονται ένας βασιλιάς που κρατάει μια εκκλησία και δύο πρίγκιπες της μεσαιωνικής Αρμενίας που επίσης κρατάνε μια εκκλησία. Μπαίνουμε στο Ιστορικό Μουσείο αφήνοντας την Πινακοθήκη για κάποια μεταγενέστερη επίσκεψή μας στη χώρα.

Το Μουσείο ιδρύθηκε με νόμο της πρώτης Δημοκρατίας της Αρμενίας, πριν από τη σοβιετική περίοδο ενώ ξεκίνησε να λειτουργεί το 1921 σε κτήριο που προορίζονταν για Γυμνάσιο Αρρένων. Εκτείνεται σε τρία επίπεδα και περιλαμβάνει ένα πλούτο εκθεμάτων καλύπτοντας μια μεγάλη ιστορική περίοδο που ξεκινάει από την παλαιολιθική εποχή μέχρι σήμερα.

7.23.jpg


Ερχόμαστε σε επαφή με πετρογλυφικά της Νεολιθικής Εποχής τα οποία συγκρίνονται με αυτά που είχαμε δει στο Qobustan του Αζερμπαϊτζάν. Ανθρωπόμορφες και ζωόμορφες απεικονίσεις σκαμμένες σε αβαθή γραμμές αφήνουν τη φαντασία μας να τρέξει μέχρι την ημέρα που κάποιος πήρε μια πέτρα και άρχισε να χαράζει γραμμές και κοιλότητες πάνω σε κομμάτια πέτρας δίνοντας μορφή στα απλοϊκά σχήματα. Αυτά τα σχήματα αφηγούνται σήμερα τις καλλιτεχνικές ανησυχίες των πρώτων Ανθρώπων μέσα από τις οποίες μαθαίνουμε λεπτομέρειες για τη ζωή του και την καθημερινότητά του. Πραγματικά πολύτιμες ανακαλύψεις που στέκομαι απέναντί τους με μεγάλη περιέργεια αλλά και σεβασμό.

7.24.jpg


Πολλά είναι τα εκθέματα του Μουσείου αλλά δεν επιδρούν όλα με την ίδια ένταση πάνω μας. Αυτό όμως που εντυπωσιάζει και είναι ίσως ένα από τα κορυφαία εκθέματα που έχουμε συναντήσει μέχρι τώρα, είναι το πρώτο δερμάτινο κλειστό παπούτσι που έχει ανακαλυφτεί στον κόσμο. Με ηλικία περίπου 5500 ετών μπορούμε να φανταστούμε να φοριέται από το πόδι κάποιου ανθρώπου της Εποχής του Χαλκού για να προστατευτεί από την αγριάδα του εδάφους ή για να ζεσταθεί. Μεταφέρω αυτούσιο το κείμενο της πινακίδας που βρίσκεται δίπλα στην προθήκη που προφυλάσσει το παπούτσι:

Δερμάτινο Υπόδημα, Σπηλαιώδες Σύμπλεγμα Areni 1, Τοποθεσία 3
Εποχή του Χαλκού, 3600-3500 π.Χ.
Αυτό το δερμάτινο υπόδημα ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Areni 1 το 2008. Οι ερευνητές το χρονολογούν μεταξύ 3600-3500 π.Χ., βασιζόμενοι στη μέθοδο της ραδιοχρονολόγησης άνθρακα από τα Εργαστήρια Φασματομετρίας των Πανεπιστημίων της Καλιφόρνια και της Οξφόρδης.
Αυτό επιτρέπει στους επιστήμονες να το θεωρούν ως μοναδικό εύρημα, το οποίο έφτασε σε εμάς σε μια κατάσταση εκπληκτικής διατήρησης, ως το αρχαιότερο υπόδημα στον κόσμο.
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διεξάγονται από το 2007 στο σπήλαιο Areni 1 της περιοχής Vayots Dzor βρίσκονται σε εξέλιξη. Τα μέλη της αρχαιολογικής αποστολής ήταν ερευνητές από το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Αρμενίας, το Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Κορκ της Ιρλανδίας και το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας Cotsen του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια. Επικεφαλής της αποστολής ήταν οι Boris Gasparyan, Ron Pinhasi και Grigor Areshyan.
​

Στην τοποθεσία που βρέθηκε έχει τοποθετηθεί πινέζα για επίσκεψη την επόμενη ημέρα αλλά ο χρόνος δεν μας το επιτρέπει. Ίσως κάποιος άλλος ταξιδιώτης μπορέσει να πάει και να μας κάνει σοφότερους με τις φωτογραφίες του.

7.25.jpg


Ανάμεσα στα πολλά κεραμικά εκθέματα ξεχωρίζει η φορητή εστία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (29ος-26ος αι. π.Χ.). Όπως μας πληροφορούν οι πινακίδες οι εστίες αυτού του είδους δεν χρησιμοποιούνται για καθημερινή χρήση στη μαγειρική αλλά μόνο για καθημερινές προσευχές, σπονδές και τελετουργίες. Τοποθετούνται στο κέντρο των κυκλικών κατοικιών και αποτελούν σύμβολο οικογενειακής ενότητας. Η γεωμετρία της κατασκευής επιτρέπει τη συνεχή καύση των ξύλων στο εσωτερικό του. Παρατηρούμε έκπληκτοι τα ανάγλυφα σχήματα στη περίμετρό του.

7.26.jpg


Το Lchashen (Լճաշեն) βρίσκεται στις όχθες της λίμνης Σεβάν και πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Εποχής του Χαλκού και του Σιδήρου. Στο σημείο αυτό, εκτός από το φρούριο και τον οικισμό, ανακαλύφτηκε και η νεκρόπολη των εκπροσώπων της ελίτ της κοινότητας. Η πομπή πήγαινε προς τον τάφο μεταφέροντας το νεκρό πάνω σε ξύλινα κάρα τα οποία τα έσερναν βόδια. Είναι εκπληκτικό ότι τα οχήματα διασώθηκαν άθικτα αφού ανασύρθηκαν από τα νερά και τη λάσπη της λίμνης σε συνθήκες όπου δεν υπήρχε οξυγόνο για να διαβρωθεί το ξύλο.

Το έκθεμα που είναι μπροστά μας είναι απολύτως πραγματικό όπως ανακαλύφτηκε την περίοδο των ερευνών από το 1950 μέχρι το 1970. Όσο προχωράμε τόσο πιο πολύ μένουμε έκπληκτοι...

7.27.jpg


Στεκόμαστε μπροστά από ένα μεγάλο τελετουργικό πήλινο πιθάρι της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ο οποίος ανακαλύφτηκε στις ίδιες ανασκαφές πού βρέθηκαν τα ξύλινα κάρτα. Η χρήση του προορίζονταν για φύλαξη προσφορών κατά τη μετάβαση του νεκρού στον άλλο κόσμο. Τα ανάγλυφα ζώα είναι τόσο ζωντανά σαν να θέλουν να αποδεσμευτούν από το πιθάρι και να φύγουν μακριά.

7.28a.jpg
7.28b.jpg
7.28c.jpg
7.28d.jpg

Από τη συλλογή δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ο Φαλλός, σύμβολο γονιμότητας και ζωής. Προέρχεται από τον ίδιο αρχαιολογικό χώρο με τα προηγούμενα και χρονολογείται την 2η χιλιετία π.Χ.

Την συλλογή συμπληρώνει ένα ανδρικό κεφάλι από κόκκινη ηφαιστειακή πέτρα του 11ου-9ου αι. π.Χ.

7.29.jpg


Μπαίνουμε στην αίθουσα με τα πολλά και σημαντικά εκθέματα από το Βασίλειο των Θεών, των Ουραρτού. Ο αρχαιολογικός χάρτης του 8ου αιώνα π.Χ. μας ενημερώνει για την έκταση του βασιλείου στον αρχαίο κόσμο.

7.30.jpg


Μερικά ενδιαφέροντα αγαλματίδια φανερώνουν τις ιδιαίτερες τεχνικές και αισθητικές της εποχής.
Ο Θεός Τεϊσεμπά, του Κεραυνού και του Πολέμου, είναι ο δεύτερος σημαντικός.
Η Θεά Αρουμπάνι, της Γονιμότητας, της Αφθονίας και των Τεχνών, είναι το θηλυκό ταίρι του προηγούμενου.
Ανάμεσα στα αγαλματίδια των θεών βρίσκεται ένα κάπως ταλαιπωρημένο αγαλματίδιο πολεμιστή.

7.31.jpg


Περνώντας στην Ελληνιστική Περίοδο, το άγαλμα της Θεάς Αφροδίτης, βρίσκεται στο κέντρο της αντίστοιχης αίθουσας. Μαζί του βρίσκονται μικρότερα αγαλματίδια θεοτήτων όπως του Σάτυρου και του Διόνυσου. Τα εκθέματα προέρχονται από την αρχαία πόλη Αρτασάτ η οποία ιδρύθηκε το 176 π.Χ. από τον Καρχηδόνιο στρατηγό Αννίβα και “προδίδουν” τις σχέσεις που υπήρχαν με πόλεις στον ελλαδικό χώρο.

7.32.jpg


Μια όρθια αρκούδα του Καυκάσου και ένα αγριοκάτσικο προέρχονται από την ίδια περιοχή.

7.33.jpg


ΜΗΔΕΝ ΛΑΒΟΝΤΕΣ ΗΡΓΑΣΑΜΕΘΑ (Εργαστήκαμε χωρίς να πάρουμε τίποτα) γράφει σε άπταιστα αρχαία ελληνικά η επιγραφή που βρίσκεται στο κέντρο του υπέροχου ψηφιδωτού, πάνω από τα κεφάλια των θεοτήτων του Ωκεανού και της Θάλασσας. Το ψηφιδωτό βρέθηκε στο λουτρό ενός αρχοντικού σπιτιού στο Garni. Διαβάζουμε επίσης τα ονόματα των Νηρηίδων, ΒΥΘΟΣ, ΓΑΛΗΝΗ, ΓΛΑΥΚΟΣ και ΘΕΤΙΣ αλλά και άλλων ΕΓΙΑΛΟΣ και ΚΑΛΟΣ.

Το έκθεμα, το οποίο έχει διασωθεί σε σημαντικό βαθμό, μέσα από τη ζωντάνια των χρωμάτων του μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου η ρωμαϊκή τέχνη στην Αρμενία είχε φτάσει σε κορυφαία απόδοση.

7.34.jpg


Η Άνι, μια τυπική μεσαιωνική πόλη έγινε η πρωτεύουσα του Αρμενικού Βασιλείου των Βαγρατιδών το 961 και από τότε ξεκίνησε η οικοδόμηση της πόλης και χτίστηκαν πολλά κοσμικά και θρησκευτικά κτίρια. Στα τέλη του 11ου αιώνα έφτασε να κατοικείται από 100.000 κατοίκους και να έχει σχέσεις (εμπορικές, οικονομικές και πολιτιστικές) με πολλές πόλεις και χώρες της Ανατολής και της Δύσης. Η παρακμή του βασιλείου μετά το 1045, η κατάκτηση από τους Βυζαντινούς και τους Σελτζούκους και η υποταγή στους Σαδδαδίδες ευνόησαν την τελική λεηλασία και καταστροφή της από τους Μογγόλους τον 13ο αιώνα. Ο σεισμός του 14ου αιώνα την αποτελείωσε και την έκανε μια πόλη φάντασμα. Το καταπληκτικό μοντέλο των εναπομεινάντων ερειπίων της πόλης των “1001 εκκλησιών” δεν βαριέμαι να το παρατηρώ και να φωτογραφίζω οτιδήποτε. Σήμερα η πόλη βρίσκεται στην επαρχία Καρς της Τουρκίας στο σημείο όπου ένα βαθύ φαράγγι καθορίζει τα σύνορα των δύο χωρών. Η επίσκεψή της γίνεται μόνο από την πλευρά της Τουρκίας ενώ η σχετική πινέζα έχει προστεθεί στο χάρτη.

7.35.jpg


Τελευταία μακέτα για σήμερα, ενός παραδοσιακού ημι-υπόγειου αρμένικου χωριού, με σπίτια τα οποία είναι σκεπασμένα με χώμα έτσι ώστε η στέγη να είναι ταυτόχρονα και κήπος.

7.36.jpg


Στο Μουσείο παραμείναμε σχεδόν δύο ώρες αλλά δεν το μετανιώνουμε. Είναι πολλά αυτά που μάθαμε για την Ιστορία της Αρμενίας από τη Λίθινη Εποχή μέχρι σήμερα που μάλλον δύσκολα θα αποκτούσαμε αυτή τη γνώση από άλλη πηγή.

Φεύγοντας πέφτουμε πάνω σε μια οικοδομική “παραφωνία”. Δίπλα στη Πλατεία Δημοκρατίας, στη διασταύρωση δύο δρόμων βρίσκεται ένα μαύρο κτήριο, το μοναδικό που έχουμε δει στο Γερεβάν. Δεν είναι βαμμένο, είναι κατασκευασμένο από μαύρη πέτρα και φιλοξενεί καταστήματα και εστιατόριο στην ταράτσα του.

7.37.jpg


Συνεχίζουμε μέσα από την πλατεία με τα πολλά μικρά συντριβάνια τα οποία βρίσκονται σε λειτουργία αλλά είναι “χαμηλών πτήσεων”.

7.38.jpg


Στο τελείωμα της πλατείας, στο ύψος που βρίσκεται το Μνημείο του Shahumyan ένας σκύλος κλέβει την παράσταση ο οποίος μπαίνει και βγαίνει στα νερά ακολουθώντας το σκοινί που του πετάει ο ιδιοκτήτης του. Κοντοστεκόμαστε κάποια λεπτά και παρακολουθούμε την “παράσταση”. Το διασκεδάζει αφάνταστα κι εμείς μαζί με αυτόν!

7.39.jpg


Το ξενοδοχείο Shirak είναι ένα παλιό σοβιετικό ξενοδοχείο το οποίο μετά την ανακαίνισή του έχει διατηρήσει τον αρχικό του χαρακτήρα. Ιδιαίτερη είναι η εμφάνιση των κάγκελων με τα τετραγωνισμένα διακοσμητικά σχήματα. Διαβάζουμε ότι από τους υψηλότερους ορόφους φαίνεται το όρος Αραράτ όταν είναι καθαρή η ατμόσφαιρα.

7.40.jpg


Συνεχίζουμε μέχρι την επόμενη και τελευταία στάση για σήμερα, το Μπλε Τζαμί του Γερεβάν. το οποίο βρίσκεται στο επόμενο οικοδομικό τετράγωνο “εξαφανισμένο” ανάμεσα σε κατοικίες. Όποιος περνάει από δίπλα του σίγουρα δεν πρόκειται να αντικρίσει ένα κλασικό τζαμί αλλά μια μεγάλη είσοδο που οδηγεί στην εσωτερική αυλή.

Όπως αναφέρει η πινακίδα στης είσοδό του κατασκευάστηκε το 1765 από τον Hussein Ali Khan, κυβερνήτη του Γερεβάν, επί περσικής κυριαρχίας. Αυτό εξηγεί γιατί ανήκει στο σιιτικό Ισλάμ. Την περίοδο της σοβιετικής κυριαρχίας λειτούργησε ως Μουσείο Ιστορίας της πόλης ενώ μετά την ανεξαρτησία της Αρμενίας επανήλθε στην αρχική του χρήση. Το τζαμί αποκαταστάθηκε με χρηματοδότηση της Ιρανικής κυβέρνησης και είναι το μοναδικό ενεργό στη χώρα.

Η εσωτερική αυλή γεμάτη από δέντρα και παρτέρια δημιουργεί μια ατμόσφαιρα ηρεμίας και γαλήνης.

7.41.jpg


Η αρχιτεκτονική ακολουθεί μάλλον την κλασική περσική διακοσμημένο μα τα χαρακτηριστικά μπλε και τυρκουάζ πλακάκια. Ο μοναδικός θόλος στο κέντρο του τζαμιού είναι ιδιαίτερης αισθητικής με έντονη χρωματική αντίθεση ανάμεσα στο κυρίαρχο μπλε και τα κίτρινα διακοσμητικά στοιχεία.

7.42.jpg


Το εσωτερικό είναι αρκετά λιτό και απλοϊκά διακοσμημένο. Ο κεραμιδί θόλος στην πρώτη φωτογραφία είναι από παρακείμενο εκθεσιακό χώρο ενώ ο θόλος του τζαμιού είναι χρωματισμένος εσωτερικά με λευκά χρώματα όπως και όλοι οι τοίχοι. Περιηγούμαστε στην αυλή και τα υπόλοιπα κτήρια μαζί με μερικούς ακόμη επισκέπτες.

7.43.jpg


Αναχωρούμε και μπαίνουμε στο διπλανό ιρανικό εστιατόριο όπου απολαμβάνουμε ένα γευστικότατο ιρανικό κεμπάπ και πιλάφι μαζί με αϊράνι σερβιρισμένα από μια όμορφη Ιρανή, χωρίς μαντήλα. Αλκοόλ δεν υπάρχει ούτε για δείγμα.

7.44.jpg


Επιβιβαζόμαστε στο λεωφορείο και υπομονετικά αντέχουμε το απίθανο μποτιλιάρισμα και τη δυσκολία κίνησης στο δρόμο. Παίρνουμε καφέ από ένα γωνιακό μαγαζί και καταλήγουμε στο διαμέρισμα για ξεκούραση και μάζεμα των βαλιτσών. Αύριο είναι μέρα αναχώρησης.

Αργά το βράδυ κάνω μια μικρή βόλτα στη γειτονιά και πέφτω πάνω σε αυτά τα δύο καταστήματα. Γούνες από την Καστοριά; Έτσι φαίνεται!

7.45.jpg


Η τρίτη ημέρα στο Γερεβάν τελειώνει γεμάτη εικόνες και γνώση!
 
Last edited:

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Ημέρα 4η: Στο δρόμο για το Goris (Գորիս)

Πρωινό ξύπνημα με το ήλιο μόλις να έχει ξεμυτίσει πίσω από τους ορεινούς όγκους που απλώνονται στα ανατολικά της πόλης και φιλοξενούν ανενεργά ηφαίστεια. Το Γερεβάν έχει πολλά ανενεργά ηφαίστεια τριγύρω του τα οποία σχηματίστηκαν σε πολύ παλαιότερες περιόδους. Η ηφαιστειακή πέτρα έχει αξιοποιηθεί πλήρως ως κύριο οικοδομικό υλικό για την οικοδόμηση της πόλης από τα αρχαία χρόνια ακόμη. Ερχόμενοι στην χώρα και έχοντας διαβάσει ότι το Γερεβάν αποκαλείται "ροζ πόλη" το επιβεβαιώνουμε με τον καλύτερο τρόπο. Σχεδόν στα περισσότερα σημεία που περιπλανηθήκαμε το χρώμα που πλειοδοτούσε ήταν το ροζ σε διάφορες αποχρώσεις.

8.2.jpg


Μετά τον καφέ κι ένα γρήγορο πρωινό με αρμένικα προϊόντα συμμαζεύουμε τα τελευταία πράγματα και φεύγουμε από το διαμέρισμα στο οποίο ευχαρίστως θα παρατείναμε τη διαμονή μας. Λίγα λεπτά πιο πριν έχουμε παραλάβει το αυτοκίνητο με το οποίο θα προσπαθήσουμε να διατρέξουμε την χώρα από άκρη σε άκρη. Το αυτοκίνητο έχει κλειστεί μόλις την προηγούμενη ημέρα μετά από μια μικρή διαδικτυακή έρευνα σε τοπικά γραφεία ενοικίασης. Η συνεννόηση γίνεται μέσω whatsup, δίνεται κάποια προκαταβολή με τραπεζική πληρωμή (με χρήση RF) ενώ κατά την παραλαβή γίνεται η εξόφληση με μετρητά σε ευρώ. Ο υπάλληλος της εταιρείας που μας φέρνει το αυτοκίνητο είναι μετανάστης από την Ινδία. Η Γεωργία και η Αρμενία είναι χώρες υποδοχής εργαζομένων από την Ινδία, χώρα με φτωχότερο πληθυσμό από αυτές.

8.3.jpg


Η διαδρομή έχει χαραχτεί από την Ελλάδα με τροποποιήσεις που γίνονται από την προηγούμενη για να μπορέσουμε να επισκεφτούμε κάποια "υπόλοιπα" που έχουν ξεμείνει από το Γερεβάν. Η αλήθεια είναι ότι οι τρεις ημέρες που είχαμε στη διάθεσή μας δεν ήταν αρκετές και θα χρειάζονταν τουλάχιστον ακόμη μία. Αρχίζουμε να επιταχύνουμε το βηματισμό μας, μπροστά μας έχουμε πολλά χιλιόμετρα να διανύσουμε μέχρι το Goris σε όχι ιδιαίτερα καλές συνθήκες του δρόμου.

8.1.jpg


Επιβιβαζόμαστε στο αυτοκίνητο και μεταφερόμαστε μέχρι την πρώτη μας στάση, το Matenadaran (Մատենադարան) μέσα από δρόμους με αισθητά μειωμένη κίνηση και ένταση. Είναι Σάββατο και είναι μια εξήγηση. Ένα εντυπωσιακό κτήριο από γκρίζα πέτρα υψώνεται στα μισά του λόφου που ανηφορίζει προς το Πάρκο της Νίκης. Ένας γκρίζος κύβος με φαινομενικά ίσες πλευρές μοιάζει με ναό. Οι κάθετες στενές αψίδες από τη βάση μέχρι την κορυφή σε συνδυασμό με τη μεγάλη κεντρική αψίδα της εισόδου η οποία εισχωρεί μέσα στο κτήριο διαμορφώνουν μία επιβλητική κατασκευή η οποία συνδυάζει σοβιετική αρχιτεκτονική και αρμένικη μεσαιωνική χριστιανική παράδοση. Οι έξι φιγούρες που στέκονται φρουροί δεν είναι άλλοι από Αρμένιους ιστορικούς και φιλοσόφους. Η μεγάλη καθιστή φιγούρα στο κάτω επίπεδο είναι ο "πατέρας" του αρμένικου αλφάβητου, ο Μεσρώπ Μαστότς (Մեսրոպ Մաշտոց). Το όνομά του έχει δοθεί σε αρκετούς δρόμους σε πολλές πόλεις της Αρμενίας.

8.4.jpg


Μπαίνουμε στο κτήριο και ανεβαίνουμε τη μεγάλη σκάλα από μαύρο μάρμαρο. Από πάνω της κρέμεται ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό. Η πινακίδα μας εξηγεί τι βλέπουμε: "Το επάνω μέρος της τριπλής αψίδας απεικονίζει το μνημειώδες ψηφιδωτό "Βαρντανάνκ" ("Vardanank") (1956-60, υλικό: χαλίκι). Ο δημιουργός είναι ο Βαν Χατσατούρ (Βανίκ Χατσατριάν, 1926-2019), ένας μετρ των μνημειωδών πινάκων ζωγραφικής της Σοβιετικής-Αρμενικής περιόδου. Το ψηφιδωτό απεικονίζει τη Μάχη του Αβαράιρ (451 μ.Χ.), το καθοριστικό σημείο στην εξέγερση του αρμενικού λαού ενάντια στο Σασσανιδικό Ιράν για τη διασφάλιση του Χριστιανισμού. Στο κέντρο της σύνθεσης βρίσκεται το σύνταγμα των Αρμενίων δυναστών τη στιγμή της σφοδρής μάχης, με επικεφαλής τον αρχιστράτηγο Βαρντάν Μαμικονιάν. Τα κομμάτια του ψηφιδωτού συναρμολογήθηκαν στην Αγία Πετρούπολη από 100.000 θρυμματισμένες πέτρες και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στην Αρμενία. Η υπογραφή του καλλιτέχνη βρίσκεται στη γωνία της αριστερής αψίδας".

8.5.jpg


Μια έκθεση έργων τέχνης, αφιερωμένη στα 85α γενέθλια του Αρμένιου ζωγράφου Robert Elibekian, μας τραβάει την προσοχή. Έντονα χρώματα και θέματα από τη χριστιανική ζωή και παράδοση της χώρας.

8.6.jpg


Ανεβαίνουμε τη σκάλα προς τον όροφο με τα εκθέματα. Βρισκόμαστε στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Αρχαίων Χειρογράφων της Αρμενίας, ένα από τα πιο σημαντικά ιδρύματα της Αρμενίας αλλά και του ανθρώπινου πολιτισμού. Ερευνητικό Ινστιτούτο και Μουσείο χιλιάδων χειρογράφων, 20.000 περίπου όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του. Ένα τεράστιο αποθετήριο ανθρώπινης γνώσης αποτυπωμένη σε χιλιάδες αρχαία χειρόγραφα σε διάφορες γλώσσες όπως τα αρμενικά, τα ελληνικά, τα αραβικά, τα περσικά, τα λατινικά, τα αιθιοπικά, τα γεωργιανά, τα εβραϊκά και άλλα. Εκτός από τα πολλά θεολογικά βιβλία που βρίσκονται στις προθήκες του Μουσείου η συλλογή περιλαμβάνει χειρόγραφα από την αρχαία και μεσαιωνική επιστήμη και πολιτισμό (ιστορία, γεωγραφία, γραμματική, ιατρική, μαθηματικά, και άλλα επιστημονικά πεδία).

Καταχωρημένο στον κατάλογο παγκόσμιας μνήμης της UNESCO είναι πραγματικά ξεχωριστό και ιδιαίτερο μέρος. Εντυπωσιαζόμαστε, θέλουμε να δούμε όσο περισσότερα χειρόγραφα γίνεται αλλά ο χώρος έχει κατακλυστεί από πολλούς επισκέπτες με ξεναγούς από Τσεχία και Γερμανία και δυσκολευόμαστε στη μετακίνηση. Πολλοί στήνονται μπροστά από τις προθήκες με τα χειρόγραφα για φωτογράφηση.

Βλέπουμε εικονογραφημένα Αρμένικα Ευαγγέλια, Βιβλίο Ερωτήσεων και Απαντήσεων κάποιου μεσαιωνικού πανεπιστημίου η πιο σύγχρονο εκτυπωμένο βιβλίο προσευχών που φέρει τον τίτλο Πνευματικός Κήπος.

8.7a.jpg
8.7b.jpg
8.7c.jpg
8.7d.jpg

Ένα ογκώδες χειρόγραφο βιβλίο το οποίο είναι η Ερμηνεία των Καθολικών Επιστολών του μεσαιωνικού λόγιου Σαργκίς Σνορχαλί, μας έρχεται από τον 13ο και 14 αιώνα.

8.8.jpg


Ένα από τα πρώτα εκτυπωμένα βιβλία στα αρμένικα, ένα Βιβλίο Προσευχών του 1772 μ.Χ.

8.9.jpg


Έγχρωμα μεσαιωνικά ιστορικά χειρόγραφα με έντονες μπλε αποχρώσεις.

8.10a.jpg
8.10b.jpg
8.10c.jpg
8.10d.jpg

Πορτραίτο του Ιουλιανού του Παραβάτη στο έργο Βυζαντινό Αυτοκρατορικό Χρονικό του 16ου-17ου αιώνα, γραμμένο σε κοινά ελληνικά της εποχής.

8.11.jpg


Βιβλίο Προσευχών για την Αγία Γέννηση, στα αραβικά και Ανθολόγιο αρμένικων κειμένων.

8.12.jpg


Οι αίθουσες του ορόφου με τις προθήκες και τα εκθέματα είναι σε άψογη κατάσταση, ιδίως το αστραφτερό πάτωμα με το μάρμαρο.

8.13.jpg


Να και ένα ιατρικό χειρόγραφο βιβλίο ανατομίας στα αρμενικά, του 15ου αιώνα.

8.14.jpg


Ο χρόνος περνάει γρήγορα όταν αυτό που εισπράττουμε είναι ικανό να επιβραδύνει τον αισθητήρα του δικού μας χρόνου. Ο απόλυτος και ο σχετικός χρόνος δεν συμβαδίζουν, το αντίθετο μάλιστα. Ο ένας φαίνεται να ανταγωνίζεται τον άλλο, πότε νικάει ο ένας και πότε ο άλλος. Στη δική μας περίπτωση ο δικός μας χρόνος μας κύλισε αργά αλλά ο απόλυτος χρόνος του σημερινού οδοιπορικού μας λέει ότι απαιτείται επιτάχυνση.

Φεύγοντας από το Γερεβάν δεν παραλείπουμε να περάσουμε από το Σπίτι του Σκακιού που φέρει το όνομα του πρώην Αρμένιου παγκόσμιου πρωταθλητή Tigran Petrosian. Το σκάκι στη Σοβιετική Ένωση σημείωσε τρομερή ανάπτυξη αφού είχε την πλήρη στήριξη του κράτους. Η πλειοψηφία των παγκόσμιων πρωταθλητών ήταν σοβιετικοί και για πολλά χρόνια πρωταγωνιστούσαν στο σκακιστικό στερέωμα. Το κτήριο που είναι μπροστά μου είναι τριγωνικού σχήματος κατασκευασμένο με πέτρα πορτοκαλί αποχρώσεων. Η πρόσοψή του είναι διακοσμημένη με σκακιστικά κομμάτια εμπνευσμένα από την αρχαία αρμενική ιστορία.

8.15.jpg


Το κτήριο αυτό θα το ζήλευαν πολλοί ελληνικοί σκακιστικοί σύλλογοι. Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Ο Αρμένιος που με υποδέχεται στην είσοδο δεν ξέρει γρι αγγλικά. Προσπαθώ να του δώσω να καταλάβει ότι θέλω να περάσω μέσα και να δω το χώρο. Φωνάζει κάποιον άλλο και καταφέρνω να συνεννοηθώ. Μου δίνει κάποιες πληροφορίες και με αφήνει να περιηγηθώ στο επίπεδο που βρίσκομαι. Προθήκες με κύπελλα και μετάλλια, πίνακας με φωτογραφίες από νεανικά παιχνίδια, ανακοινώσεις και η προτομή του Tigran Petrosian η οποία βρίσκεται και στο παρκάκι που είναι δίπλα. Το περιοδικό 64 είναι από τα παλαιότερα σκακιστικά περιοδικά στον κόσμο το οποίο εξακολουθεί να εκδίδεται και σήμερα σε ηλεκτρονική πλέον μορφή.

8.16.jpg


Αποχαιρετάμε το Γερεβάν κατευθυνόμενοι σε ένα από τα υλικά απομεινάρια του αρχαίου Βασιλείου των Ουραρτού, το κάστρο Erebuni. Μόλις επτά χιλιόμετρα από την Πλατεία Δημοκρατίας, προς τα νοτιοανατολικά, πάνω στο λόφο Arin Berd βρίσκονται τα ερείπια μιας από τις οχυρωμένες πόλεις του αρχαίου βασιλείου αλλά και μία από τις πιο παλιές πρωτεύουσες του κόσμου. Σχεδόν 2800 χρόνια πριν από τον σύγχρονο “ελεύθερο” άνθρωπο οι χιλιάδες δούλοι στην υπηρεσία του Βασιλιά Αργκίστι Α’ ισοπεδώνουν την κορυφή του λόφου και κατασκευάζουν ακόμη ένα οχυρωμένο παλάτι. Έχοντας πάρει μια πρώτη γεύση από τα αυθεντικά εκθέματα που βρίσκονται στα δύο Μουσεία στο Γερεβάν η επίσκεψη μας εδώ “κλείνει” τον κύκλο επαφής μας με τον αρχαίο πολιτισμό που ανέτειλε και έδυσε χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα. Όποιος βρεθεί στο Γερεβάν και ενδιαφέρεται για ερείπια αρχαίων πολιτισμών δεν πρέπει να παραλείψει μια επίσκεψη μέχρι εδώ.

8.17.jpg


Ελάχιστα επεισόδια της Ιστορίας είναι τόσο σκοτεινά και μυστήρια όσο το αρχαίο βασίλειο των Ουράρτου. Το αποκαλούμενο βασίλειο του Βαν άνθισε κατά τον ένατο αιώνα π.Χ. στην περιοχή ανάμεσα στις λίμνες του Βαν, Ούρμια και Σεβάν, που αντιστοιχεί με την αρχαία Αρμενία, και που στις μέρες μας ενσωματώνει μέρη της Ανατολικής Τουρκίας, του Ιράν και της σύγχρονης Αρμενικής δημοκρατίας. Μετά την καταστροφή του βασιλείου, η εξαφάνισή του ήταν τόσο πλήρης ώστε δεν υπήρχε καμιά ξεκάθαρη καταγραφή της ύπαρξης της αυτοκρατορίας των Ουράρτου, ακόμη και στα κλασικά έργα όπως οι Ιστορίες του Ηρόδοτου και λίγες μόνο, αραιές αναφορές στη Βίβλο.

Η πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα μελέτης των ερειπίων στη λίμνη του Βαν έγινε από τον Γερμανό μελετητή Friedrich Eduard Schulz το 1827. Η αύξηση του ενδιαφέροντος των αρχαιολόγων και ιστορικών για την αρχαία Μεσοποταμία οδηγεί στην ανάπτυξη ανασκαφών αλλά και λεηλασιών από κυνηγούς θησαυρών που κατευθύνουν τα ευρήματα στο Βρετανικό Μουσείο και Μουσείο Ερμιτάζ της Πετρούπολης. Τεράστια είναι η συμβολή των σοβιετικών αρχαιολόγων οι οποίοι μέσα από εκτεταμένες ανασκαφές φέρνουν στην επιφάνεια όχι μόνο το χαμένο βασίλειο και τις υλικές του κατασκευές αλλά και την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων και όχι μόνο των ελίτ.

Ο πολιτισμός των Ουραρτού ξεκίνησε από τη λίμνη Βαν γύρω από την οποία είχαν εγκατασταθεί μεμονωμένοι πληθυσμοί οργανωμένοι σε διάφορα αρχαία βασίλεια. Οι συνεχείς επιθέσεις των Ασσυρίων ωθεί τα πολλά βασίλεια να ενωθούν σε ένα κι έτσι να ξεκινήσει ο δικός τους πολιτισμός ο οποίος έχει δεχτεί πολλές επιρροές από τους επιθετικούς γείτονες κι έχει αφομοιώσει πολλά στοιχεία τους (γραφή, στρατιωτική τακτική και ενδυμασία, κλπ).


Ανεβαίνουμε στο κάστρο διασχίζοντας τον πλακόστρωτο δρόμο που οδηγεί στη μοναδική είσοδο προς τα ενδότερα. Ογκώδεις τετραγωνισμένες πέτρες διαφορετικών γήινων χρωματισμών αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε το παλάτι. Τα τείχη αυτά είναι απόλυτα αυθεντικά και έφτασαν σώα μέχρι τις ημέρες μας αφού είχαν θαφτεί κάτω από το χώμα για χιλιάδες χρόνια.

8.18.jpg


Μια αναστηλωμένη αίθουσα του παλατιού από τους σοβιετικούς επιστήμονες αναδεικνύει την ιδιαίτερη εσωτερική αρχιτεκτονική διακόσμηση των Ουραρτού. Οριζόντιες χρωματικές ζώνες με έντονο μπλε και κίτρινο χρησιμοποιούνται ως υπόβαθρο για το σχεδιασμό γεωμετρικών σχημάτων με κόκκινο, μαύρο και λευκό. Φανταζόμαστε τους εαυτούς μας να περιπλανόμαστε μέσα σε αυτά τα κτήρια μαζί με βασιλιάδες, στρατιώτες και πολλούς δούλους και σκεφτόμαστε ότι είναι κοινή η εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού όπου κι αν βρισκόμαστε.

8.19.jpg


Γαλάζιες και κίτρινες τοιχογραφίες διακοσμούν τη στοά με τους ξύλινους κίονες η οποία βρίσκεται πριν από την είσοδο στο παλάτι. Είναι ο χώρος της εξωτερικής φρουράς.

8.20.jpg


Η ενοποίηση των ξεχωριστών βασιλείων σε ένα ενιαίο οδηγεί στη συνεχή επέκταση και εξάπλωση. Ξεκινώντας από τη λίμνη Βαν ο Βασιλιάς Αργκίστι Α’ φτάνει τα σύνορα του βασιλείου μέχρι τη λίμνη Σεβάν της σημερινής Αρμενίας ενώ το 782 π.Χ. κατασκευάζεται το τριγωνικό φρούριο-παλάτι στο Ερεμπούνι. Είμαστε στην κορύφωση της δύναμης του Βασιλείου του Βαν και της αρχής του τέλους

Νέοι λαοί και στρατοί έρχονται στο προσκήνιο της Ιστορίας. Σκύθες και Κιμμέριοι αρχίζουν να κατεβαίνουν προς τα κάτω και να απειλούν στρατιωτικά τους Ασσύριους και τους Ουράρτου οι οποίοι τους εντάσσουν ως μισθοφόρους στους στρατούς τους. Μια συμμαχία Βαβυλωνίων και Μήδων καταστρέφει το μισητό Ασσυριακό βασίλειο το 612 π.Χ. Λίγο αργότερα, το 590 π.Χ. πέφτει και το βασίλειο του Βαν και κυριολεκτικά εξαφανίζεται από προσώπου γης και από την Ιστορία, ενώ μια νέα αυτοκρατορία αναδύεται, η Μηδική αυτοκρατορία. Ένας νέος λαός που έρχεται από τη Φρυγία (σύμφωνα με τον Ηρόδοτο) είναι οι μακρινοί πρόγονοι των σημερινών Αρμενίων.


Το κατεστραμμένο και εγκαταλελειμμένο Ερεμπούνι (Erebuni) δίνει το όνομά του στους διάσπαρτους οικισμούς που αναπτύσσονται στις όχθες του ποταμού Χραζντάν, το σημερινό Ερεβάν (Yerevan). Το γράμμα b μετασχηματίστηκε σε γράμμα v.

Μπροστά από το Μουσείο, λίγο πιο κάτω από το φρούριο, ο ιδρυτής του, Αργκίστι Α’ κοιτάζει προς αυτό πάνω σε ένα πολεμικό άρμα που το σέρνουν δύο ρωμαλέα άλογα.

8.21.jpg


Το Μουσείο Ερεμπούνι είναι ένα τετράγωνο κτήριο που μάλλον προσπαθεί να αντιγράψει αρχιτεκτονικά στοιχεία από το παλάτι που βρίσκεται πιο πάνω στο λόφο. Αυτό που μένει στον επισκέπτη, αυτό που μας έχει μείνει ως ανάμνηση είναι η μεγάλη κεντρική πρόσοψη με το τεράστιο ανάγλυφο του βασιλιά Αργκίστι Α’ αλλά και τελετουργικές πομπές των Ουράρτου.

8.22.jpg


Το Μουσείο είναι σχετικά μικρό, οργανωμένο σε μία αίθουσα όπου βρίσκονται όλα τα εκθέματα. Χάλκινα κράνη, ασπίδες, βέλη και ξίφη, πλάκες με σφηνοειδή γραφή, αντίγραφα τοιχογραφιών, κοσμήματα και κύπελλα τοποθετημένα μέσα σε προθήκες μας ταξιδεύουν χιλιάδες χρόνια πίσω στην Ιστορία. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα κύπελα σε σχήμα μπότας τα οποία καταλήγουν σε σώματα ζώων.

8.23.jpg


Ένα αυθεντικό κομμάτι αρχαίας τοιχογραφίας του παλατιού βρίσκεται προστατευμένο μέσα σε μια προθήκη. Έντονα αμυγδαλωτά μάτια προδίδουν τις επιρροές της Μεσοποτάμιας τεχνοτροπίας.

8.24.jpg


Ένα μοντέλο του φρουρίου που βρίσκεται πάνω στο λόφο είναι πολύ κατατοπιστικό και επεξηγηματικό για την κατανόηση των ερειπίων και της Ιστορίας τους. Η μεγάλη τοιχογραφία στον τοίχο συμπυκνώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που αποτέλεσαν τον πυρήνα του πολιτισμό που έκανε αισθητή την παρουσία του σε τούτα εδώ τα μέρη. Το φρούριο Ερεμπούνι στο κέντρο, μπροστά από το Όρος Αραράτ, παρακολουθεί από κάτω του τα νερά του ποταμού Χραζντάν να ρέουν με ορμή. Προστάτες αυτών ο θεός Χαλντί στα αριστερά και ο θεός Τσεϊσεμπά στα δεξιά.

8.25.jpg


Κάπου εδώ τελειώνει η επίσκεψή μας στο φρούριο και στο μουσείο. Ξεκινήσαμε από το φρούριο και συνεχίσαμε προς το μουσείο. Η “ορθή” πορεία είναι πρώτα το μουσείο και μετά μέσω αυτού η αναρρίχηση στο λόφο από τα πολλά σκαλοπάτια που οδηγούν μέχρι το φρούριο. Δεν το ξέραμε, πήγαμε πρώτα στο λόφο με το αυτοκίνητο και μετά επισκεφτήκαμε το μουσείο και κάναμε μάλλον καλά έστω κι από λάθος ή άγνοια.

(Τα ιστορικά στοιχεία του κειμένου έχουν αλιευτεί από τις πινακίδες που βρήκαμε στο χώρο του φρουρίου και στο μουσείο αλλά και από ένα κατατοπιστικό κείμενο που βρήκα στο διαδίκτυο).

Η συνέχιση της πορεία μας απαιτεί επιτάχυνση, πολλά είναι τα χιλιόμετρα που πρέπει να διανύσουμε. Πινακίδες με φωτογραφίες νέων ανθρώπων που σκοτώθηκαν στον πρόσφατο πόλεμο με το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν κρέμονται από ένα μεγάλο διαφημιστικό στύλο λες και πρόκειται για την προώθηση κάποιου προϊόντος. Αντίστοιχες εικόνες είχαμε δει στις περιοχές του Αζερμπαϊτζάν που συνορεύουν με την Αρμενία, ιδίως στις πόλεις και τα χωριά του Ναγκόρνο Καραμπάχ, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη έκταση. Άλλωστε οι μάχες και οι καταστροφές έγιναν έξω από τα σημερινά σύνορα της Αρμενίας. Ένας κόμπος κι ένα γιατί κυριαρχεί για ένα μικρό διάστημα, ίσα ίσα για να το φέρουμε αστραπιαία στη μνήμη και να το αφήσουμε στη λήθη.

8.26.jpg


Μπαίνουμε στο Garni, ένα μικρό χωριό σε μία κοιλάδα ανάμεσα στα βουνά που αναπτύσσονται ολόγυρά του, σε υψόμετρο 1400 μέτρων. Στην είσοδο σχεδόν του χωριού ένα σοβιετικό μνημείο αφιερωμένο στους πεσόντες Αρμένιους του κόκκινου στρατού κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ, με το χαρακτηριστικό αστέρι, αφήνει τον χρόνο να περνάει κρατώντας ζωντανή τη μνήμη. Ο στρατιώτης με το όπλο στο χέρι προστατεύει το παιδί που στέκεται δίπλα του.

8.27.jpg


Το χωριό είναι γνωστό για δύο "κατασκευές", μια ανθρώπινη και μια φυσική. Χιλιάδες επισκέπτες δέχεται η περιοχή κάθε χρόνο και αυτό εξηγεί την πληθώρα των rooms to let και των εστιατορίων που συναντάμε. Αφήνουμε το αυτοκίνητο σε ένα ιδιωτικό χώρο στάθμευσης και κατευθυνόμαστε προς το Ναό του Γκαρνί. Η ροή των ανθρώπων είναι συνεχής, οι περισσότερες ομιλίες είναι ρώσικες. Με φόντο τις γυμνές πλαγιές των βουνών, στα όρια του φαραγγιού που φιλοξενεί τον βιαστικό ποταμό Αζάτ, ερχόμαστε σε επαφή με τον αναστηλωμένο ελληνιστικό ναό ο οποίος μας προκαλεί έκπληξη αναμεμειγμένη με δέος και ερωτηματικά. Τι είναι αυτό που βλέπουμε;

8.28.jpg


Βάσει βιβλιογραφικών στοιχείων, λιθογραφικών υλικών, δομικών χαρακτηριστικών και μελετών αρχιτεκτονικού ύφους, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ναός χτίστηκε στην πραγματικότητα κατά το δεύτερο μισό του 1ου αιώνα. Πρόκειται για ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό μνημείο της ύστερης αρχαιότητας (ρωμαϊκής εποχής) που διασώζεται όχι μόνο στην Αρμενία αλλά και σε ολόκληρη την περιοχή. Ο ναός χτίστηκε από καλοδουλεμένο τοπικό γαλαζωπό βασάλτη (μήκους 1,5 μ.) και η τοιχοποιία είναι χωρίς κονίαμα. Οι πέτρες ενισχύθηκαν τόσο σε οριζόντια όσο και σε κατακόρυφη κατεύθυνση με σιδερένια πριτσίνια, και οι αρμοί στερεώθηκαν με λιωμένο μόλυβδο.

Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Θεό του Ήλιου Μίθρα (Mihr). Ο Μίθρας, ως σύμβολο του φωτός και της αλήθειας, απεικονίζεται συχνά να παλεύει με τον ταύρο (το σκοτάδι). Το άγαλμα του Θεού Μίθρα που παλεύει με τον ταύρο ήταν τοποθετημένο στο βάθρο του βωμού στο εσωτερικό του ναού.

8.29.jpg


Ο ναός είναι ένας ελληνικός περίπτερος ως προς τη σύνθεσή του, που πατάει πάνω σε ένα ρωμαϊκό βάθρο (podium) με κάτοψη 5,05 μ. x 7,98 μ. Περιβάλλεται από κίονες ιωνικού ρυθμού: έξι στις εγκάρσιες προσόψεις και οκτώ στις επιμήκεις. Εικάζεται ότι αυτοί οι 24 κίονες συμβόλιζαν τις 24 ώρες της ημέρας.

Τα κιονόκρανα είναι διακοσμημένα με ανάγλυφα οβάλ κοσμήματα και έλικες, και τα γείσα με κεφαλές λιονταριών, φύλλα φοίνικα και ακάνθου.

8.31.jpg


Ακριβώς δίπλα από τον αρχαίο ναό βλέπουμε τα κυκλικά θεμέλια της χριστιανικής Εκκλησίας του Αγίου Σιών η οποία χτίστηκε τον 7ο αιώνα.

Όλες οι ανθρώπινες κατασκευές βρίσκονται εντός του Φρουρίου το οποίο ήταν η κατοικία των Αρμένιων βασιλιάδων κατά τη ελληνορωμαϊκή περίοδο. Ο σεισμός του 1679 ισοπέδωσε τα πάντα και τα έθαψε κάτω από όγκους χώμα, ξεχασμένα για αιώνες. Οι ανασκαφές στις αρχές του 20ου αιώνα έφεραν στην επιφάνεια όλα αυτά τα οποία θαυμάζουμε σήμερα.

8.30.jpg


Επόμενη στάση, λίγα χιλιόμετρα προς τα ανατολικά, ένα "θαύμα" της ικανότητας της φύσης να δημιουργεί απίστευτα και μοναδικά έργα. Πριν από 127.000 χρόνια η τεράστια ποσότητα λάβας που "ξέφυγε" από μία έκρηξη στο γειτονικό βουνό άρχισε να ψύχεται με αργούς ρυθμούς και να σχηματίζει κάθετες εξαγωνικές στήλες ως αποτέλεσμα της πίεσης. Η συμφωνία των λίθων είναι μπροστά μας και είναι ένα εντυπωσιακό δημιούργημα της φύσης.

8.32.jpg


Κινούμαστε μέσα στο φαράγγι του ποταμού Αζάτ πάνω στο πλακόστρωτο μονοπάτι θαυμάζοντας το εκπληκτικό θέαμα που για κάποιους θυμίζει “Μουσικό Όργανο”. Το θέαμα είναι πρωτόγνωρο, η φύση φανερώνει μπροστά μου το αποτέλεσμα της τέχνη της, της ικανότητας της να σμιλεύει με απίστευτη γεωμετρία και σεβασμό στο ίδιο της το σώμα και να μας παρουσιάζεται γυμνή.

Έχουμε κατέβει αρκετά κάτω κάνοντας πεζοπορία γύρω στο χιλιόμετρο. Η επιστροφή προς τα πάνω γίνεται με ηλεκτρικό αυτοκινητάκι το οποίο τρέχει σαν παλαβό.

8.33a.jpg
8.33b.jpg
8.33c.jpg
8.34d.jpg

Μόλις είκοσι λεπτά από το σημείο που βρισκόμαστε, προς τα ανατολικά, ο δρόμος σταματάει μπροστά από το Μοναστήρι Geghard, ένα συγκρότημα εκκλησιών και μοναστηριακών κελιών πολλά εκ των οποίων είναι λαξευμένα μέσα στο βράχο. Το ψιλόβροχο που μας συνοδεύει μέχρι εδώ άλλοτε δυναμώνει και άλλοτε παραμένει απλά ένα βασανιστικό “χάιδεμα”. Ο μεγάλος χώρος στάθμευσης φιλοξενεί πολλά αυτοκίνητα από τους επισκέπτες που έχουν κατακλείσει το χώρο. Πολλοί πάγκοι από ντόπια αρμένικα προϊόντα βρίσκονται τριγύρω. Ο ανηφορικός δρόμος προς το μοναστήρι είναι "διακοσμημένος" από τα παραδοσιακά μεσαιωνικά kchackar, τις αρμένικες κόκκινες στήλες όπου είναι χαραγμένοι χριστιανικοί σταυροί. Μία ομάδα μουσικών με παραδοσιακά όργανα δεν μου επιτρέπει να τους φωτογραφήσω εάν δεν δώσω κατιτίς.

8.35.jpg


Η κεντρική εκκλησία του μοναστηριού, η Katoghike, είναι τετράγωνου σχήματος με πολλά παρεκκλήσια να εφάπτονται πάνω της ενώ από πάνω της ορθώνεται ένα επιβλητικός κωνικός τρούλος. Η μεσαιωνική εκκλησία χτίστηκε τον 13ο αιώνα, πολύ μεταγενέστερα από το σημείο εκκίνησης του συγκροτήματος που σύμφωνα με τον θρύλο άρχισε το ταξίδι του τον 4ο αιώνα από τον Άγιο Γρηγόριο τον Φωτιστή. Στην εκκλησία μόλις έχει τελειώσει ένας γάμος και το ζευγάρι βγαίνει για φωτογράφηση. Η νύφη έχει τα κλασικά αρμένικα χαρακτηριστικά (ένθετο).

8.36.jpg


Τα παρεκκλήσια του κεντρικού ναού και οι σπηλιές μέσα στο βράχο οι οποίες χρησιμοποιούνταν ως κελιά από τους μοναχούς.

Geghard στα αρμένικα σημαίνει "λόγχη" και το όνομά του το πήρε από τη λόγχη, η οποία είχε πληγώσει τον Χριστό πάνω στον Σταυρό και φέρεται να μεταφέρθηκε εκεί από τον Απόστολο Θαδδαίο, από την οποία προέρχεται και το σημερινό του όνομα, Geghardavank (το Μοναστήρι της Λόγχης). Η λόγχη φυλάχθηκε στο Μοναστήρι για 500 χρόνια ενώ σήμερα βρίσκεται στην έδρα της Αρμενικής Εκκλησίας, στο Ετσμιατζίν.

8.37.jpg


Κατηφορίζοντας από το μοναστήρι, σε ένα μεγάλο κομμάτι της διαδρομής, πολλοί παραδοσιακοί φούρνοι έχουν στήσει μια τουριστική επίδειξη παρασκευής του αρμένικου λεπτού ψωμιού ή πίτας με το όνομα lavash. Αλεύρι, νερό και αλάτι είναι τα μοναδικά συστατικά που ανακατεύονται και φτιάχνουν τη ζύμη η οποία στα έμπειρα χέρια των γυναικών της φωτογραφίας απλώνει και γίνεται λεπτή σαν φύλλο χαρτιού.

8.38.jpg


Το μεγάλο λεπτό φύλλο ζύμης τοποθετείται πάνω σε ένα τεντωμένο υφασμάτινο οβάλ μαξιλάρι και "κολλιέται" με μία γρήγορη κίνηση στα τοιχώματα του υπόγειου πήλινου φούρνου, το tonir (թոնիր). Ίσα που το έβαλε, ίσα που το έβγαλε. Μαλακό και κριτσανιστό μαζί, συνοδεύει κάθε φαγητό που δοκιμάζουμε στην Αρμενία και ιδίως τα πιάτα με κεμπάπ.

Η φωτογράφηση γίνεται με την άδειά τους με τις ίδιες πρωταγωνίστριες σε ένα έργο που θα πρέπει να έχει "ανέβει" χιλιάδες φορές.

8.39.jpg


Να και το σχετικό βίντεο της διαδικασίας:


Δρόμο παίρνουμε, δρόμο αφήνουμε, διασχίζουμε κλασικά καυκάσια τοπία τα οποία έχουμε δει αρκετές φορές σε προηγούμενα ταξίδια αλλά και σε αυτό. Γυμνά βουνά, ατελείωτοι δρόμοι χωρίς αυτοκίνητα για αρκετή ώρα, εντυπωσιακές θημωνιές πυραμιδωτού σχήματος, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της υπαίθρου που διασχίζουμε.

8.40.jpg


Επόμενη και τελευταία στάση για σήμερα το μοναστήρι Khor Virap. Ένα βήμα πριν από τα σύνορα με την Τουρκία, στην κοιλάδα του Αραράτ πάνω σε ένα λόφο, υψώνεται το οχυρωμένο μοναστήρι με τον τρούλο της κεντρικής εκκλησίας να φαίνεται από πολύ μακριά. Το σημείο αυτό αποτελεί το πιο κοντινό σημείο από την πλευρά της Αρμενίας για θέαση και φωτογράφηση του βουνού Αραράτ το οποίο διακρίνεται να χάνεται μέσα στα σύννεφα. Από το χώρο του μοναστηριού διακρίνουμε τα σύνορα και κάπου στο βάθος ξεπροβάλει ένας μιναρές από κάποιο συνοριακό τούρκικο χωριό.

Η κεντρική Εκκλησία του μοναστηριού είναι η Surb Astvatsatsin, χτισμένη τον 17ο αιώνα από παραδοσιακή κόκκινη και μαύρη ηφαιστειακή πέτρα.

Το εσωτερικό του ναού είναι αρκετά λιτό, χωρίς καθίσματα και πολλές εικόνες, με τοίχους γυμνούς χωρίς αγιογράφηση.

8.41a.jpg
8.41b.jpg
8.41c.jpg
8.41d.jpg

Στο παρακείμενο παρεκκλήσι του Αγίου Γρηγορίου βρίσκεται το μπουντρούμι στο οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, παρέμεινε φυλακισμένος για 13 χρόνια ο Άγιος Γρηγόριος ο Φωτιστής. Η πρόσβαση γίνεται από μια κανονική σκάλα και η έξοδος από μια κάθετη κατασκευή με σκαλοπάτια. Ο χώρος είναι γεμάτος Κινέζους και Ρώσους, οι οποίοι μπαίνουν από την είσοδο, χάνονται για λίγο και ξαναβγαίνουν πολύ γρήγορα από την έξοδο.

8.42.jpg


Κατεβαίνουμε στο χώρο στάθμευσης όπου τα τουριστικά μαγαζιά έχουν αρχίσει να κλείνουν. Αγοράζουμε μαγνητάκια και πίνουμε ένα γρήγορο καφέ. Στέλνω ένα μήνυμα στο ξενοδοχείο ότι θα αργήσουμε. Ο ήλιος έχει ξεκινήσει την καθοδική του πορεία κι εμείς έχουμε πολλά χιλιόμετρα μέχρι τον τελικό προορισμό. Φεύγουμε. Όταν το σκοτάδι έχει απλώσει τις φτερούγες του εμείς βρισκόμαστε σε ένα ορεινό δρόμο, στα 2300 μέτρα υψόμετρο. Φώτα δεν υπάρχουν ούτε για δείγμα ενώ ο δρόμος είναι γεμάτος από Ιρανικές νταλίκες. Τα αυτοκίνητα, μικρά και μεγάλα, τρέχουν σαν δαιμονισμένα και κολλάνε πίσω μας. Προσπερνάμε δύο θανατηφόρα ατυχήματα. Κατεβάζω ταχύτητα και κολλάω στο τιμόνι για να βλέπω τον δρόμο ο οποίος γίνεται “αόρατος” εξαιτίας μιας πυκνής ομίχλης που μας έχει γίνει “τσιμπούρι”. Κατεβάζω στα 50 και μετά στα 30, το εξωτερικό θερμόμετρο δείχνει 10 βαθμούς Κελσίου. Χτυπάει δύο φορές το τηλέφωνο το οποίο δεν σηκώνω. Αποφασίζω να σταματήσω, ένα μήνυμα ακύρωσης της κράτησης μόλις έχει έρθει. Τηλεφωνώ στο ξενοδοχείο και επιβεβαιώνω ότι είμαστε στο δρόμο για εκεί αλλά θα αργήσουμε. Μου λένε ότι το αρχικό δωμάτιο της κράτησης έχει δοθεί αλλά θα μας δώσουν κάποιο άλλο για απόψε. Ωχ, λέμε...

8.43.jpg


Έχοντας διανύσει 320 χιλιόμετρα από το πρωί φτάνουμε στο ξενοδοχείο όπου μας υποδέχεται ένας υπάλληλος που δεν μιλάει γρι αγγλικά. Μας πάει στο δωμάτιο το οποίο βρωμάει τσιγάρο. Θεριακλήδες οι προηγούμενοι. Δεν είναι αυτό που έχουμε κλείσει αλλά αυτό δεν είναι πρόβλημα. Η τσιγαρίλα είναι έντονη, εμείς δεν καπνίζουμε και δεν το παλεύουμε. Ζητάμε να αλλάξουμε δωμάτιο, μιλάμε με την ιδιοκτήτρια στο τηλέφωνο, μας λέει ότι δεν υπάρχει άλλο διαθέσιμο δωμάτιο και μας ζητάει να κάνουμε υπομονή για σήμερα. Μένουμε αναγκαστικά, που να ψάχνουμε κάτι άλλο λίγο πριν τα μεσάνυχτα. Κάνουμε μπάνιο αλλά η μυρωδιά δεν μας αφήνει να κοιμηθούμε. Αύριο θα είναι άλλη μέρα.

 

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Ημέρα 5η: Γύρω από το Goris (Գորիս)

Κοιμόμαστε αργά, ξυπνάμε νωρίς, το “μυρωδάτο” δωμάτιο ήταν ένα μεγάλο πρόβλημα. Τώρα θα μου πείτε, συμβαίνουν αυτά. Οκ, πάει και πέρασε! Η “αποζημίωση” έρχεται και μας ικανοποιεί πλήρως. Η θέα από το παράθυρο μας κάνει να ξεχάσουμε μονομιάς την ταλαιπωρία της προηγούμενη ημέρας. Τα έλατα και τα άλλα δέντρα του ξενοδοχείου, τα παρτέρια και το γυμνό χώμα, οι τριανταφυλλιές και τα πλακόστρωτα δρομάκια, το σύννεφο που έχει κατέβει χαμηλά και έχει καλύψει το απέναντι βουνό, ο καθαρός κρύος αέρας που μπαίνει από τα ρουθούνια μας και μας αναζωογονεί μας χαλαρώνουν και μας δημιουργούν μια διαφορετική διάθεση, περισσότερο θετική. Το πλουσιοπάροχο πρωινό που μας παρέχεται από το ξενοδοχείο έχει εξαφανίσει σχεδόν ολοκληρωτικά τα χθεσινά απόνερα. Η αλλαγή μάλιστα του δωματίου στο αρχικό που είχαμε κλείσει ολοκληρώνει το θετικό κάρμα της ημέρας που ξεκινάει. Το ξενοδοχείο σχεδόν αδειάζει αφού είναι Κυριακή πρωί και οι περισσότεροι αποχωρούν.

9.2.jpg


Την ώρα του πρωινού σχεδιάζεται το πλάνο της σημερινής διαδρομής. Η αρχική σκέψη είναι να ανέβουμε τα βουνά, να πάμε μέχρι τις πόλεις που βρίσκονται πολύ κοντά με το Αζερμπαϊτζάν και να αρχίσουμε να κινούμαστε παράλληλα με τα σύνορα με το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Θέλουμε να δούμε την επίπτωση των πολέμων από την πλευρά της Αρμενίας. Όλες οι πληροφορίες λένε ότι είναι εφικτό αλλά τελικά η πραγματικότητα κρίνεται στη μικρή λεπτομέρεια.

9.1.jpg


Τα χρώματα στον ουρανό εναλλάσσονται από πολύ μαύρα μέχρι γκρίζα. Ο καιρός το πάει για βροχή αλλά ελάχιστες ψιχάλες πέφτουν που δεν μας ανησυχούν και δεν επιδρούν αρνητικά στο πρόγραμμα. Τα χωριά της υπαίθρου είναι “χαμένα” μέσα στα δέντρα, όπως το Shinuhayr της φωτογραφίας που η ρυμοτομία του είναι σαν ψαροκόκαλο. Μια παλιά σοβιετική στάση λεωφορείου κι ένα παιδί καβάλα σε ένα γάιδαρο συμπληρώνουν το πρωινό μας σκηνικό.

9.3.jpg


Ανεβαίνουμε και η φύση γίνεται όλο και πιο αποκαλυπτική μαζί μας. Μας αγκαλιάζει με τα υπέροχα χρώματα της. Από πάνω μας κρέμονται τα συρματόσχοινα του τελεφερίκ με τη μακρύτερη διαδρομή στον κόσμο, γραμμένη στο βιβλίο Guinness. Είναι ο πιο σύντομος τρόπος να ανέβει κάποιος μέχρι το Μοναστήρι του Τατέβ, ένα από τα πιο παλιά και το πιο φημισμένο της Αρμενίας. Αποφασίζουμε να ανέβουμε με το αυτοκίνητο μέχρι το μοναστήρι και μετά να χρησιμοποιήσουμε το τελεφερίκ για μια διαδρομή με επιστροφή.

9.4.jpg


Μπαίνουμε στο κομμάτι της διαδρομής με τις πολλές και συνεχόμενες στροφές. Η κλίση του δρόμου είναι μεγαλούτσικη, η κίνηση των αυτοκινήτων έχει αυξηθεί, κολλάνε πίσω μας χωρίς να κρατάνε αποστάσεις ενώ μας προσπερνάνε συνέχεια. Σε μία στροφή ένα πλάτωμα “φιλοξενεί” μια καντίνα και πολλά αυτοκίνητα αλλά κόσμο δεν βλέπουμε. Που να έχουν πάει οι επιβάτες από τα αυτοκίνητα; Συνειδητοποιούμε ότι το πλάτωμα είναι ουσιαστικά μια γέφυρα πάνω από την χαράδρα του ποταμού Vorotan. Βρισκόμαστε πάνω στη Γέφυρα του Διαβόλου (Satani Kamurj), μια φυσική κατασκευή που έχει σμιλέψει η φύση με τη βοήθεια του ανέμου και του νερού. Ένα μονοπάτι κατεβαίνει προς τα κάτω και οδηγεί σε τοπία με σταλακτίτες, κρυφά σπήλαια, φυσικές βαθμιδωτές πισίνες με ιαματικά νερά όπου κάποιος μπορεί να κολυμπήσει. Δεν κατεβαίνουμε, ίσως να έπρεπε. Μια άλλη φορά.

9.5.jpg


Φτάνουμε στη πρώτη μεγάλη στάση της ημέρας, το Μοναστήρι του Τατέβ (Տաթևի վանքը). Σε υψόμετρο 1500 μέτρων, στην άκρη ενός γκρεμού της χαράδρας του ποταμού Βοροτάν βρίσκεται το μοναστηριακό σύμπλεγμα το οποίο ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά κατασκευάστηκε μια μικρή εκκλησία από μαθητή του Αποστόλου Θαδαίου, του Ευστάθιου. Στη συνέχεια, τον 9ο αιώνα η επέκτασή του υπήρξε εντυπωσιακή ενώ τον 14ο αιώνα στους χώρους του στεγάστηκε ένα από τα πρώτα μεσαιωνικά πανεπιστήμια. Η χρωματική παλέτα του συγκροτήματος ταιριάζει απόλυτα με τα χρώματα της γκρεμώδους χαράδρας.

9.6.jpg


Αφήνουμε το αυτοκίνητο πριν από τους πάγκους των πωλητών και κατηφορίζουμε προς την εξωτερική οχύρωση. Περνάμε την απλή τοξωτή είσοδο από γκρίζα πέτρα, ίδια με τον υπόλοιπο οχυρωματικό περίβολο και βρισκόμαστε στην εσωτερική αυλή. Μια αίσθηση μεσαιωνικής ατμόσφαιρας κυριαρχεί τριγύρω η οποία διακόπτεται και μας επαναφέρει στο σήμερα εξαιτίας των πολλών επισκεπτών.

Στο κέντρο της εσωτερικής αυλής πέφτουμε πάνω στην επιβλητική Εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου.

Το Μαυσωλείο του Αγίου Γρηγορίου του Τατέβ βρίσκεται πίσω από την κύρια εκκλησία και μπροστά από την είσοδο μιας ακόμη εκκλησίας, του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή. Πρόκειται για δύο διαφορετικούς ανθρώπους η οποίοι έζησαν με διαφορά 1000 χρόνων.

Ένας μικρότερος ναός βρίσκεται κολλημένος στην εξωτερική οχύρωση, της Παναγίας (Astvatsatsin).

9.7a.jpg
9.7b.jpg
9.7c.jpg
9.7d.jpg

Οι εσωτερικοί χώροι των εκκλησιών χαρακτηρίζονται από μεσαιωνική λιτότητα χωρίς αγιογραφίες και εικόνες. Κυρίαρχο χρώμα το γκρίζο της πέτρας από την οποία είναι κατασκευασμένες. Η ακουστική της κεντρικής μεγάλης εκκλησίας είναι εξαιρετική όπως διαπιστώνουμε παρακολουθώντας τη λειτουργία που τελείται μπροστά στα μάτια μας. Το φως που εισέρχεται είναι λιγοστό αφού τα ανοίγματα στον τοίχο είναι στενά και μετρημένα στα δάχτυλα.


Στο ίδιο αρχιτεκτονικό μοτίβο κινούνται και οι εσωτερικοί χώροι των υπόλοιπων εκκλησιών, του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή και της Παναγίας.

9.8.jpg


Χαρακτηριστικοί πέτρινοι αρμένικοι σταυροί βρίσκονται στο Μουσείο του Μοναστηριού.

9.9.jpg


Παλιές ξύλινες πόρτες, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, άδειες προθήκες που κάτι πρέπει να περιείχαν σε προγενέστερο χρόνο και πολλοί πέτρινοι σταυροί μέσα στις εσοχές των πέτρινων αναπαλαιωμένων τοίχων εκθέτονται στη μακρόστενη αίθουσα του μουσείου. Έχει μάλιστα δύο πόρτες, από τη μία μπαίνουμε ενώ βγαίνουμε από την άλλη.

9.10.jpg


Στη νότια πλευρά του συγκροτήματος, σε μία γωνία των μοναστικών κελιών βρίσκουμε μία όρθια πέτρινη στήλη. Το σχήμα της είναι οκτάγωνο και πρέπει να είναι γύρω στα οκτώ μέτρα ψηλή. Στη βάση της στήλης βλέπουμε πέτρες οι οποίες φανταζόμαστε ότι είναι αποτέλεσμα του σεισμού του 1931 ο οποίος προκάλεσε αρκετές και σημαντικές ζημιές στο μοναστηριακό συγκρότημα. Δεν παρατηρούμε κάποια πινακίδα που να αναφέρει κάτι σχετικό με τη στήλη και δεν καθόμαστε περισσότερο αφού πέτρινες στήλες έχουμε δει μπόλικες. Όταν γράφονται αυτές οι γραμμές της ιστορίας πέφτω πάνω σε μία πληροφορία που πραγματικά με αφήνει άναυδο.

Η πέτρινη στήλη που είδαμε στο μοναστήρι πάνω ψηλά στα βουνά της Αρμενίας είναι ένα από τα “θαύματα” της μεσαιωνικής μηχανικής. Το όνομα της είναι Gavazan (κινούμενος στύλος) και είναι ένας μηχανισμός ανίχνευσης μικρών μεταβολών της γης, δηλαδή κάποιου σεισμού ή της συντονισμένης κίνησης ιππικού που έρχεται από μακριά. Ένας μηχανικός μεσαιωνικός σεισμογράφος των αρχών του 10ου αιώνα. Ένα σύστημα πέτρινων αρθρώσεων στη βάση του επιτρέπει στη στήλη να μετακινείται από την όρθια θέση με ταλάντωση και να επανέρχεται όταν περνάει το αίτιο που προκαλεί τη μετακίνηση. Εκπληκτικό και μόνο αν σκεφτούμε ότι ο μεσαιωνικός άνθρωπος έχει ελλειπή μαθηματικά εργαλεία αλλά και ατελή γνώση των φυσικών νόμων (ή όχι; ).

Αξιοθαύμαστο επίσης γεγονός είναι η τοποθεσία του στύλου η οποία δεν είναι τυχαία. Από τη θέση που βρίσκεται, μια φορά το χρόνο (στις 11 Αυγούστου) ο στύλος ευθυγραμμίζεται με τα άστρα της Ζώνης του Ωρίωνα και με αυτό τον τρόπο οι αστρονόμοι του πανεπιστημίου που λειτουργούσε στο μοναστήρι υπολόγιζαν τη διάρκεια του έτους και τον χρόνο με ακρίβεια δευτερολέπτου.

9.11.jpg


Κάποια από τα κελιά της νότιας πλευράς έχουν καταπληκτική θέα προς τη χαράδρα του ποταμού Vorotan ο οποίος ακούγεται να ρέει με ορμή.


Φεύγουμε από το μοναστήρι κατευθυνόμενοι προς το τελεφερίκ για να κάνουμε τη διαδρομή κάτω-πάνω. Απαιτείται εισιτήριο με συγκεκριμένη ώρα αναχώρησης η οποία είναι κάθε 15 λεπτά. Η ταμίας μας λέει ότι υπάρχει διαθεσιμότητα για την κάθοδο άμεσα αλλά για την άνοδο θα πρέπει να περιμένουμε τρεις ώρες. Είναι Κυριακή και οι επισκέπτες, μόνοι ή οργανωμένες ομάδες, είναι αρκετοί. Τόσοι ώστε να μην υπάρχει διαθεσιμότητα σε ώρες που μας βολεύουν. Θα μπορούσαμε να είχαμε κλείσει ηλεκτρονικά τα εισιτήρια από τις προηγούμενες ημέρες αλλά θα ήταν κάπως ανελαστικό για το πρόγραμμά μας. Είναι μια δυνατότητα πάντως για όποιον ξέρει με ακρίβεια το πως και το γιατί. Φεύγουμε ευελπιστώντας να επιστρέψουμε την επόμενη ημέρα φεύγοντας από το Goris. Δεν θέλουμε να χάσουμε τη δυνατότητα να “πετάξουμε” πάνω από το φαράγγι και να πάρουμε μαζί μας στιγμές από το ταξίδι αυτό.

9.12.jpg


Τριγύρω υπάρχουν πάγκοι τοπικών προϊόντων ή αναμνηστικών σουβενίρ. Σταματάμε σε ένα από αυτούς και αγοράζουμε μια δίκιλη gata από μία ευτραφή αρμένισα το οποίο θα μας συντροφεύσει τις επόμενες ημέρες για να ξεγελάει τη πείνα όταν τα χιλιόμετρα θα τρέχουν. Την αγοράζουμε λόγω “αισθητικής” κατασκευής και αποδεικνύεται ότι είναι ένα καταπληκτικό γλύκισμα της Αρμενίας. Είχαμε δοκιμάσει και στο Garni αλλά ετούτο εδώ είναι σε άλλο επίπεδο.

Αν με ρωτάτε από τι αποτελείται τότε το σίγουρο είναι ότι δεν απευθύνεται σε κάποιον που προσπαθεί να “χάσει” κιλά. Αυτό που γευόμαστε είναι ένα είδος γλυκού ψωμιού που η ζύμη του περιέχει πολύ βούτυρο, αυγά και ζάχαρη.

(Η φωτογραφία είναι από το διαδίκτυο, ξεχάστηκα...)

gata.jpg


Συνεχίζουμε την ανηφορική μας πορεία περνώντας μέσα από το Aghvani, ένα μικρό χωριό με λιγοστά σπίτια αλλά με παλιά τρακτέρ της Ανατολικής Γερμανίας κι ένα σοβιετικό μνημείο αφιερωμένο στο Β΄ΠΠ.

9.13.jpg


Στο ίδιο υψόμετρο βρίσκεται και το επόμενο χωριό, το Tandzaver, μεγαλύτερο σε έκταση και αριθμό σπιτιών. Τα γελάδια κινούνται ελεύθερα σε δρόμους για αναζήτηση τροφής. Δεν μας εκπλήσσει, είναι ένα γνώριμο σκηνικό που έχουμε συναντήσει και συνεχίζουμε να συναντάμε σε όλο τον Καύκασο. Εντύπωση κάνουν οι πινακίδες που είναι γραμμένες στα αγγλικά και στα φαρσί, εξαιτίας μάλλον της γειτνίασης με το Ιράν και τη συνεχή “περατζάδα” φορτηγών αυτοκινήτων. Πολλά τα εγκαταλελειμμένα σπίτια που περνάμε, αποτέλεσμα μετανάστευσης προς τα αστικά κέντρα ή και το εξωτερικό;

9.14.jpg


Συνεχίζουμε σχεδόν παράλληλα με τον ποταμό Okhtar. Περνάμε κάτω από μια γέφυρα που μεταφέρει μεγάλους αγωγούς από τη μία πλευρά του ποταμού στην άλλη, από τη μία πλαγιά στην άλλη πλαγιά. Σκεφτόμαστε ότι θα είναι αγωγοί φυσικού αερίου, άλλωστε σε όλο τον Καύκασο, σε πόλεις και χωριά οι αγωγοί μεταφέρουν ελεύθερα το πολύτιμο αέριο. Αλλά δεν είναι έτσι. Η αναζήτηση πληροφοριών μου αποκαλύπτει το γεγονός ότι οι αγωγοί αυτοί είναι μέρος ενός μεγάλου δικτύου μεταφοράς μεταλλευτικών αποβλήτων από το Εργοστάσιο Επεξεργασίας Χαλκού και Μολυβδαίνιου στο χωριό Kajaran της περιοχής Zangezur μέχρι την απόθεσή τους στη τεχνητή λίμνη Artsvanik από την οποία περνάμε λίγο αργότερα.

9.15.jpg


Συνεχίζουμε κατηφορίζοντας προς τα νότια, αφήνουμε στα αριστερά το μικρό χωριό Syunik σε υψόμετρο 750 μέτρων και κατευθυνόμαστε προς την πρωτεύουσα της περιοχής που βρισκόμαστε και φέρει το ίδιο όνομα με το χωριό που αφήνουμε πίσω μας, την πόλη Kapan.

Πςερνάμε μπροστά από ένα μικρό αεροδρόμιο, κατασκευασμένο την σοβιετική περίοδο κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ και πρόσφατα ανακαινισμένου. Από την άλλη πλευρά του αεροδιαδρόμου βρίσκεται το Ναχιτσεβάν, ο θύλακας του Αζερμπαϊτζάν ανάμεσα στην Αρμενία και το Ιράν.

9.16.jpg


Η πόλη Kapan, σε υψόμετρο 900 μέτρων περίπου, είναι ένα μακρόστενο αστικό συγκρότημα στην κοιλάδα δύο ορεινών όγκων από την οποία περνάει ο ποταμός Voghji. Η πόλη είναι χτισμένη και από τις δύο πλευρές του ποταμού ο οποίος φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη φυσιογνωμία της.

9.17.jpg


Πολλές γέφυρες και πεζογέφυρες επιτρέπουν την ομαλή κίνηση πεζών και αυτοκινήτων. Τα μεγάλα κτήρια της σοβιετικής περιόδου έχουν κλιμακωτή ανάπτυξη ορόφων ενώ ακολουθούν το ανάγλυφο του εδάφους, δηλαδή στα σημεία που η κοιλάδα κάνει “στροφή” το ίδιο συμβαίνει και με τα κτηριακά συγκροτήματα, σαν να βρίσκονται στις ακτίνες ενός κύκλου με κέντρο κάπου στην πλαγιά.

9.18.jpg


Μια παλιά πεζογέφυρα αφημένη κάπως στη τύχη της, τα ορμητικά νερά του ποταμού και τα απλωμένα ρούχα σε ψηλότερους ορόφους είναι σκηνές της καθημερινότητας της πόλης.

9.19.jpg


Η πόλη είναι μέρος μιας ευρύτερης βιομηχανικής περιοχής με κέντρο βάρους τα μεταλλεία και τη βαριά βιομηχανία, δραστηριότητες που είχαν έντονη ανάπτυξη την σοβιετική περίοδο, όπως και η ίδια η πόλη. Το βιομηχανικό παρελθόν και παρόν φαίνεται ότι έχει αφήσει τα αποτυπώματα του στην αισθητική της πόλης το οποίο αλληλεπιδρώντας με τους καταπράσινους ορεινούς όγκους και το υδάτινο στοιχείο του ποταμού δημιουργεί βιώσιμες συνθήκες για τους κατοίκους της.

Πηγαίνουμε μέχρι την δυτική άκρη της πόλης και επιστρέφουμε για τη συνέχιση του οδοιπορικού μας. Σταματάμε για καφέ και λίγο πρόχειρο φαγητό σε ένα μαγαζί της αλυσίδας food court την οποία συναντάμε παντού στην Αρμενία. Η παραγγελία γίνεται στη διεθνή γλώσσα των χεριών αφού κανείς δεν μιλάει αγγλικά. Το φαγητό μέτριο, εδώ σταματάνε και τα δρομολόγια των λεωφορείων η τουριστικές εκδρομές.

9.20.jpg


Ανηφορίζουμε προς το χωριό Artsvanik. Στα αριστερά μας βρίσκεται μια σχετικά μεγάλη τεχνητή λίμνη. Ο ήλιος έχει κρυφτεί πίσω από τα σύννεφα έχοντας πάρει θέση για την κάθοδο. Βρισκόμαστε στην ανατολική πλευρά της λίμνης και κοιτάμε προς τα δυτικά. Τα νερά λαμπυρίζουν από τα λιγοστό ηλιακό φως. Το πράσινο της φύσης που συνεχίζει ακάθεκτη προς το φθινόπωρο και το χειμώνα εναλλάσσεται με τον άλλο της εαυτό, αυτό που ηρεμεί και μπαίνει σε λήθαργο. Πράσινα και χρυσοκίτρινα τοπία γεμίζουν την απόσταση που μας χωρίζει από το νερό. Τα πάντα φαίνονται ειδυλλιακά, είναι όμως; Καμία πινακίδα στον δρόμο δεν μας ειδοποιεί για αυτό που ξέρουν όλοι στη γύρω περιοχή αλλά αγνοεί ο περαστικός ταξιδιώτης. Η υδάτινη λεκάνη μπροστά μας δεν είναι μια απλή λίμνη, φυσική ή τεχνητή, αλλά ένας μεγάλος υδάτινος αποθετήρας των μεταλλευτικών αποβλήτων που μεταφέρονται εδώ με την βοήθεια των σωληνώσεων που συναντήσαμε μερικά χιλιόμετρα πιο πριν, από την άλλη πλευρά της. Κατασκευασμένη την δεκαετία του 80 έχει συσσωρεύσει μέχρι σήμερα εκατοντάδες εκατομμύρια τοξικών αποβλήτων χαλκού και μολυβδαίνιου. Προφανώς η επίδραση στο περιβάλλον και τη κοινωνία είναι σημαντικότατες γιατί αλλιώς δεν θα υπήρχαν έντονες διαμαρτυρίες των κατοίκων του γειτονικού χωριού αλλά και απεργίες των ίδιων των εργαζόμενων του εργοστασίου που ζητάνε τη λήψη μέτρων για τη μείωση της περιβαλλοντικής ζημιάς και μόνιμης ιατρικής παρακολούθησης, όπως διαβάζω σε διάφορες τοπικές ιστοσελίδες (π.χ. εδώ).

Περνάμε μέσα από το χωριό το οποίο είναι ένα τυπικό αρμένικο με λιγοστά σπίτια και κατοίκους. Μια παλιά στάση λεωφορείου παραμένει στη θέση της παρά τη φθορά του χρόνου. Το περίεργο και ενδιαφέρον σχήμα της μας παραξενεύει αλλά στην πορεία θυμόμαστε ότι το ίδιο σχήμα είχε και ο τρούλος της κεντρικής εκκλησίας στο Μοναστήρι του Τατέβ. Παρόμοιες στάσεις βλέπουμε αρκετές στην περιοχή.

9.21.jpg


Πλησιάζουμε τα σύνορα κινούμενοι στην κατάφυτη πλαγιά του όρους Karmrakar. Μια υψωμένη μπάρα μας πληροφορεί με τον τρόπο της ότι ο δρόμος μπροστά μας μπορεί και να κλείνει αλλά εμείς τον βρίσκουμε ανοιχτό και προχωράμε.

9.22.jpg


Λίγο πιο πέρα μια πινακίδα προειδοποιεί ότι μπαίνουμε σε συνοριακή περιοχή η οποία απαιτεί άδεια. Καταλαβαίνουμε ότι η διέλευση υπόκειται σε κάποιο είδος ελέγχου αλλά θέλουμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να περάσουμε ακριβώς δίπλα στη συνοριακή γραμμή και να συνεχίσουμε προς το Goris. Το τοπίο θυμίζει έντονα τα ελλαδικά τοπία, ακόμη και ο μεγάλος απότομος ορεινός όγκος που υψώνεται στα δεξιά μας. Μετά την επόμενη πινακίδα με την κόκκινη γραμμή και την στροφή του δρόμου βλέπουμε στο βάθος ένα στρατιωτικό φυλάκιο, το οποίο δεν το έχουμε στο πρόγραμμα. Πλησιάζουμε με μειωμένη ταχύτητα παρατηρώντας τους λιγοστούς στρατιωτικούς να “παλεύουν” να φτιάξουν μια ξύλινη κατασκευή δίπλα στο φυλάκιο τους. Ο φαντάρος εκπλήσσεται, δεν μιλάει αγγλικά, μόνο ρώσικα όπως μας λέει αλλά φωνάζει τον αξιωματικό του. Με σπαστά αγγλικά μας λέει ότι ο δρόμος είναι κλειστός. Αν δεν φορούσαν πράσινες στολές κι αν δεν κρατούσαν όπλα δεν θα πίστευα ότι μιλάμε με στρατιωτικούς. Μας αντιμετωπίζουν με ευγένεια πιστεύοντας ότι έχουμε χαθεί. Και μου το έλεγε η google, μη πας από εκεί δεν υπάρχει πέρασμα. Αλλά έχω αποφασίσει να μην την ακούω πάντα, ιδίως όταν δεν συμφωνεί με τον τρόπο που θέλω να πάω κάπου. Στην Αρμενία έχει λειτουργήσει αυτό γιατί κάποιες διαδρομές δεν έχουν γίνει update, αλλά στην προκειμένη περίπτωση μάλλον έχει δίκιο. Δεν απογοητευόμαστε, κοιτάζοντας το ποτήρι μισογεμάτο σκεφτόμαστε ότι προσπαθήσαμε να το γεμίσουμε μέχρι πάνω αλλά δεν τα καταφέρνουμε. Αλλά έχουμε κερδίσει μια εμπειρία ταξιδιού μοναδική.

9.23.jpg


Γυρνάμε το αυτοκίνητο επιστρέφοντας από τον ίδιο δρόμο που ήρθαμε. Βλέπουμε τα ίδια τοπία με λίγο διαφορετικούς χρωματισμούς και αποχρώσεις, ο ήλιος έχει αλλάξει θέση αλλά πάντα κρύβεται μέσα στα σύννεφα. Ένας νταλικιέρης μας σταματάει. Η νταλίκα έχει τούρκικες πινακίδες και αναρωτιόμαστε πως μπορεί να συμβαίνει αυτό. Ο οδηγός είναι Τούρκος, εμείς είμαστε Έλληνες, χαιρετιόμαστε εγκάρδια και του δείχνουμε τον δρόμο για το Γερεβάν. Πως βρέθηκε εκεί, από που μπήκε στη χώρα;

Περνάμε το μοναστήρι του Τατέβ και σταματάμε λίγο μετά το χωριό Halidzor, στο χαμηλό σταθμό του τελεφερίκ, ελπίζοντας να προλάβουμε να ανέβουμε και να κατέβουμε. Αυτή την φορά βρίσκουμε εισιτήριο για πάνω αλλά δεν βρίσκουμε για την επιστροφή. Το βρίσκουμε φυσικό αφού σε λίγο θα σταματήσει τις διαδρομές του και ο κόσμος που είναι πάνω θα πρέπει να κατέβει. Ευτυχώς η κοπέλα στο ταμείο μας προτείνει να κάνουμε κράτηση για την επόμενη ημέρα, χωρίς να εκδώσουμε εισιτήριο. Το σκεφτόμαστε, λέμε ότι είναι μικρή η παράκαμψη αλλά αρκετά αυτά που θα κερδίσουμε και κάνουμε κράτηση με το πρώτο αυριανό δρομολόγιο και άμεση επιστροφή.

Ένας μεγάλος χάρτης της Αρμενίας δίπλα στο ταμείο μας παραξενεύει. Κάτι δεν πάει καλά. Shushi και Stepanakert συμπεριλαμβάνονται εντός των συνόρων της χώρας, όπως και όλη η περιοχή της πρώην Δημοκρατίας του Αρτσάχ, δηλαδή του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Μόνο που πλέον έχουν επανέλθει στο Αζερμπαϊτζάν μετά τον τελευταίο πόλεμο. Κάποιοι τα θέλουν πίσω; Περισσότερα στοιχεία στην ιστορία του οδοιπορικού μας στις περιοχές του πολέμου.

Η κατασκευή του τελεφερίκ, οι αναστηλώσεις και οι ανακαινίσεις του μοναστηριού έγιναν από το ίδρυμα Ruben Vardayan, ενός Αρμένιου πλούσιου “φιλανθρώπου”, πρώην υπουργού στην πρώην Δημοκρατία του Αρτσάχ. Το διαδίκτυο είναι γεμάτο για την δράση του και τη σχέση του με την ρωσική κυβέρνηση, δεν θα επεκταθώ σε αυτό.

9.24.jpg


Για το υπόλοιπο της ημέρας επιστρέφουμε στο Goris για μια γρήγορη γνωριμία με την πόλη. Όπως κάθε πρώην σοβιετική πόλη που σέβεται τον εαυτό της συναντάμε κι εδώ μια κατασκευή σε στυλ "lego" που μας καλωσορίζει.

9.25.jpg


Το Goris είναι η πιο κοντινή πόλη στα σημερινά σύνορα της Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν. Βρίσκεται στην κοιλάδα που σχηματίζεται από τους ορεινούς όγκους των βουνών Azngezur και διαρρέεται από τον ποταμό Vararak. Στον τελευταίο πόλεμο βομβαρδίστηκε από τις στρατιωτικές δυνάμεις των Αζέρων αφού υπήρξε γραμμή ανεφοδιασμού του αρμένικου στρατού, με αποτέλεσμα την καταστροφή αρκετών κατοικιών και άλλων υποδομών. Μετά τον πόλεμο και τη μαζική εκδίωξη των Αρμενίων από το Ναγκόρνο Καραμπάχ η πόλη έγινε σημείο υποδοχής των προσφύγων. Στον κεντρικό δρόμο της πόλης, την Οδό Syunik, δίπλα στο Μνημείο Πεσόντων της πόλης στο Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο έχει αναπτυχθεί ένα δεύτερο Μνημείο Πεσόντων στους τελευταίους πολέμους και ένα μικρό νεκροταφείο όπου υπάρχουν αναμνηστικές φωτογραφίες νέων ανθρώπων, αρμένικων σημαιών και πολλών λουλουδιών πάνω σε κάθε τάφο. Μια περίεργη ησυχία κυριαρχεί στο χώρο. Αναρωτιέμαι πως βίωσαν τα τελευταία δραματικά γεγονότα οι δύο κοπέλες που κάθονται δίπλα στο μνημείο. Φαίνονται τόσο απερίσπαστες και ήρεμες στην απόλαυση της στιγμής τους… Οι άνθρωποι που έχουν ζήσει τον πόλεμο προσπαθούν να κρύψουν τα βιώματα τους, τα συναισθήματα τους, να ξεχάσουν, να μπουν σε μια κάψουλα προστασίας, να απομακρύνουν το “κακό”. Να συμβαίνει το ίδιο με αυτά τα νέα κορίτσια, με τους κατοίκους της πόλης αυτής; Μόνο ο χρόνος έχει την απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

9.26.jpg


Αφήνουμε το μέρος προβληματισμένοι όπως κάθε φορά που βρισκόμαστε σε ανάλογο σκηνικό. Κατηφορίζουμε τον κεντρικό δρόμο ενώ η πόλη ξεδιπλώνεται σιγά σιγά μπροστά μας. Μεγάλοι φαρδύς δρόμοι, αυστηρή τετραγωνισμένη ρυμοτομία, μεγάλα πεζοδρόμια και πάρα πολύ πράσινο, τόσο που λες ότι η πόλη είναι χτισμένη μέσα σε δάσος. Τα σπίτια είναι τα περισσότερα διώροφα κατασκευασμένα από γκρίζα πέτρα. Σταματάμε σε ένα μεγάλο πάρκο για να δούμε ένα ξεχασμένο μνημείο από την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης, το οποίο είναι αφιερωμένο στους μαχητές του κόκκινου στρατού οι οποίοι σκοτώθηκαν από τα εθνικιστικά στρατεύματα κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε μετά την οκτωβριανή επανάσταση των μπολσεβίκων.

9.27.jpg


Καταλήγουμε στη μεγάλη κεντρική πλατεία της πόλης η οποία ονομάζεται Πλατεία Γρηγορίου Τατεβάτσι. Δημόσια και κρατικά κτήρια “περικυκλώνουν” την πλατεία η οποία είναι γεμάτη με παρτέρια και συντριβάνια. Το μεγάλο άγαλμα στο κέντρο της πλατείας είναι του Γρηγόριου Τατεβάτσι ο οποίος έζησε τον 14ο-15ο αιώνα και υπήρξε φιλόσοφος και θεολόγος της Αρμένικης Εκκλησίας. Η πλατεία έχει λιγοστό κόσμο...

9.28.jpg


Από όποιο σημείο κι αν σταθούμε στο βάθος βλέπουμε τις κορυφές των βουνών που αγκαλιάζουν την πόλη.

9.29.jpg


Ένας μικρός πύργος του Άιφελ στέκεται μπροστά από το Δημαρχείο της πόλης ενώ ένα μεγάλο σοβιετικό Volga φαίνεται ότι μπορεί και κυκλοφορεί ακόμη. Λίγο πιο πέρα από την κεντρική πλατεία συναντάμε την ενδιαφέρουσα εκκλησία του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή, χτισμένη στις αρχές του προηγούμενου αιώνα.

9.30.jpg


Ο ήλιος έχει δύσει, επιλέγουμε για φαγητό στην τύχη μια ταβέρνα με το όνομα Wine Garden. Καθόμαστε στον εξωτερικό χώρο δίπλα σε ένα ζευγάρι Γερμανών οι οποίο απολαμβάνουν το τελευταίο τους ποτήρι κρασί. Μετά από λίγο φεύγουν. Μένουμε μόνοι μας. Σε λίγο καταφτάνει μια μεγάλη αντρική παρέα Αρμενίων και κλείνονται σε ένα από τους ιδιωτικούς χώρους του μαγαζιού. Πλήρη απομόνωση, το ίδιο στυλ όπως και στις διπλανές τους χώρες. Οι πιατέλες με τα κρέατα και τα άλλα καλούδια καταφτάνουν στο τραπέζι τους. Μαζί με μπουκάλια βότκας και ...αριάνι. Δοκιμάζουμε τα ψητά κρέατα του μαγαζιού μαζί με το γευστικότατο σπιτικό κρασί. Ε, κάπου εδώ τελειώνει η ημέρα...

9.31.jpg


Επιστρέφουμε στο ξενοδοχείο, στο καινούργιο δωμάτιο που μας έχουν δώσει το οποίο είναι απαλλαγμένο από κάθε ίχνος ενοχλητικής μυρωδιάς τσιγάρου. Όλα καλά...
 
Last edited:

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Ημέρα 6η: Στο δρόμο για το Dilijan (Դիլիջան)

Η αλλαγή του δωματίου αποδεικνύεται ευεργετική για την αποβολή των αρνητικών διαθέσεων της νύχτας που φτάσαμε στο ξενοδοχείο και της ολονύχτιας παραμονής σε ένα “τσιγαριασμένο “ δωμάτιο. Το δωμάτιο είναι πανομοιότυπο με το προηγούμενο αλλά διαθέτει μπαλκόνι στο πίσω μέρος το οποίο βλέπει στο βουνό. Απλώνουμε το χέρι και πιάνουμε τα κλαδιά των δέντρων, βελανιδιές πρέπει να είναι. Το ξενοδοχείο βρίσκεται στην άκρη της πόλης, ακριβώς εκεί που ξεκινάει το διπλανό βουνό. Ξυπνάμε χωρίς βιάση, κατεβαίνουμε από τους πρώτους και ελάχιστους που έχουμε μείνει, για πρωινό και επιστρέφουμε για την αναχώρηση.

10.2.jpg


Το σημερινό πρόγραμμα περιλαμβάνει ένα μακρινό ταξίδι μέχρι το Dilijan. Θα ανέβουμε από τον ίδιο δρόμο που ήρθαμε μέχρι εδώ αλλά κάποια στιγμή θα κατευθυνθούμε προς τη λίμνη Sevan, θα περάσουμε δίπλα της και θα καταλήξουμε στην πόλη της διαμονής μας για τις επόμενες δύο νύχτες. Στο ενδιάμεσο θα σταματάμε στα πολλά σημαιάκια που έχουμε καρφώσει στο χάρτη, όσα προλάβουμε δηλαδή.

10.1.jpg


Αποχαιρετάμε το Goris από το σημείο όπου έχει στηθεί το “lego” εισόδου στην πόλη. Από το σημείο αυτό φαίνεται η μισή πόλη, το νότιο τμήμα της. Στο βάθος διακρίνεται η κεντρική πλατεία ενώ η πανοραμική θέαση της πόλης επιβεβαιώνει αυτό πού γράφτηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο, τα σπίτια χάνονται μέσα στα δέντρα ενώ η πόλη φαίνεται να είναι χτισμένη μέσα σε ένα δάσος. Το σκηνικό αυτό επαναλαμβάνεται και στην επόμενη πόλη του ταξιδιού μας, εκεί που πηγαίνουμε τη σημερινή ημέρα.

10.3.jpg


Από τη χθεσινή ημέρα έχουμε αφήσει μια εκκρεμότητα την οποία φροντίζουμε να την “καλύψουμε” πρωί πρωί. Αφήνουμε πίσω μας το όμορφο Goris και κατευθυνόμαστε προς το χωριό Halidzor. Πριν από το χωριό έχει στηθεί μια άνετη εγκατάσταση όπου βρίσκεται ο κάτω τερματικός σταθμός του εναέριου τελεφερίκ με το οποίο σκοπεύουμε να “πετάξουμε” μέχρι τον επόμενο τερματικό σταθμό στο Μοναστήρι του Τατέβ με άμεση επιστροφή. Πολλές οι προειδοποιητικές ή απαγορευτικές πινακίδες. Αγοράζουμε τα εισιτήρια για τα οποία οποία είχαμε κράτηση από την προηγούμενη ημέρα μετά από δύο ανεπιτυχείς προσπάθειες να βρούμε βολικές ώρες και θέσεις και περιμένουμε πρώτοι στην ουρά για να επιβιβαστούμε. Μαζί μας θα ταξιδέψει και μια ομάδα νέων από τη Μαλαισία. Πιάνουμε κουβέντα για διάφορα, κάνω λάθος αναγνώριση αφού τους περνάω για Κινέζους ή Ιάπωνες, ενδιαφέρονται για την φωτογραφική μηχανή που κρατάω αλλά και για την Ελλάδα. Η καμπίνα χωράει είκοσι πέντε επιβάτες, πρέπει να είμαστε τόσοι.

10.4.jpg


Στην καμπίνα υπάρχει μόνιμα υπάλληλος που χειρίζεται την διαδρομή από το ένα μέρος στο άλλο πατώντας τα κατάλληλα κουμπιά στον πίνακα ελέγχου. Επιβιβάζεται και ο τελευταίος, κλείνουν οι πόρτες και αφηνόμαστε στο κενό. Από τα μεγάφωνα υπάρχει συνεχής “κάλυψη” της διαδρομής στα γεωργιανά, ρώσικα και αγγλικά.

Το τελεφερίκ αυτό είναι το μεγαλύτερο καλωδιακό του κόσμου με μήκος 5752 μέτρων, γραμμένο στο βιβλίο ρεκόρ Guinness. Στηρίζεται σε τρεις πυλώνες εκτός από τους δύο τερματικούς σταθμούς, με τη μεγαλύτερη απόσταση από το έδαφος να είναι στα 320 μέτρα. Στην εγκατάσταση υπάρχουν δύο καμπίνες που εκτελούν παράλληλες και αντίθετες διαδρομές. Κάθε καμπίνα “κυκλοφορεί” στο δικό της καλώδιο γι’ αυτό και ο έλεγχος τους είναι τοπικός και ανεξάρτητος της μιας από την άλλη. Ο συγχρονισμός τους όμως είναι τέτοιος που συναντιόνται στο μέσο της διαδρομής.

Η σκιά της καμπίνας διαγράφεται στη πλαγιά κάτω από τα πόδια μας ενώ κάποιος έχει βάλει μπουγάδα και την έχει απλώσει στα σχοινιά πάνω από τα οποία γλιστράμε σε μεγάλο ύψος.

10.5.jpg


Ακούμε τα μεγάφωνα και προσπαθούμε να θαυμάσουμε την “πτήση” χαζεύοντας τα χρυσοκιτρινοκαφέ χρώματα των δέντρων στην πλαγιά που βρίσκεται στα δεξιά μας. Η καμπίνα είναι γεμάτη και η θέαση δεν είναι εφικτή από κάθε πλευρά, οι περισσότεροι τραβάνε φωτογραφίες και κανείς δεν μιλάει.

10.6.jpg


Κινούμαστε με χαμηλή ταχύτητα, 37 km/h, αλλάζοντας συνεχώς παραστάσεις και εικόνες. Το φαράγγι του ποταμού Vorotan, επιβλητικό μέσα στην απλότητα του και ταυτόχρονα άγριο και απρόσιτο. Τα ερείπια ενός μεσαιωνικού μοναστηριού στο βάθος του φαραγγιού είναι επισκέψιμα μόνο με τα πόδια από συγκεκριμένο μονοπάτι που κατηφορίζει από την κορυφή που βρίσκεται το Μοναστήρι του Τατέβ.

Ο δρόμος που μοιάζει με φίδι, σκαρφαλωμένος πάνω στην κορυφογραμμή των ορεινών όγκων, μας έφερε την χθεσινή ημέρα στο μοναστηριακό συγκρότημα. Διακρίνεται η Γέφυρα του Διαβόλου.

Φτάνουμε στο τέρμα της διαδρομής μετά από 12 γεμάτα λεπτά. Κατεβαίνουν όλοι οι συνεπιβάτες μας αλλά εμείς παραμένουμε για την επιστροφή. Είμαστε εμείς και η κοπέλα που χειρίζεται τον πίνακα ελέγχου της καμπίνας. Η διαδρομή προς τα πίσω είναι μια απόλαυση, έχουμε μια καμπίνα ολόκληρη δική μας με πραγματική θέαση 360°. Βλέπουμε ξανά τα ίδια πράγματα και ακόμη περισσότερα. Κοντά στον τερματικό σταθμό του Halidzor το έδαφος από κάτω μας μοιάζει σαν τυρί έμενταλ με τρύπες. Είναι τα ερείπια του εγκαταλελειμμένου χωριού του Halidzor.

10.7a.jpg
10.7b.jpg
10.7c.jpg
10.7d.jpg

Αμέσως μετά “πετάμε” πάνω από το σύγχρονο Halidzor με τα λιγοστά του σπίτια “θαμμένα” μέσα σε ένα καταπράσινο χαλί τετράγωνης γεωμετρίας.

Ο ήλιος έχει προχωρήσει μισή ώρα από τότε που ξεκίνησε το πρώτο μέρος του ταξιδιού πάνω από το φαράγγι αλλά αποδεικνύεται αρκετός χρόνος για να καθαρίσει την ατμόσφαιρα από το “θόρυβο” της νύχτας και των πρώτων ωρών της νέας ημέρας. Η εμπειρία θα μας μείνει αξέχαστη. Χωρίς να το έχουμε σκεφτεί εκ των προτέρων το ταξίδι με επιστροφή στα πρώτα δρομολόγια της ημέρας μας έδωσε τη δυνατότητα στην επιστροφή να έχουμε την “αποκλειστικότητα” της καμπίνας.

10.8.jpg


Η εκκίνηση από τον τερματικό σταθμό στο μοναστήρι, πρώτες εικόνες της επιστροφής.


Περνώντας πάνω από το φαράγγι και τα ερείπια του μεσαιωνικού μοναστηριού, απίθανη ομορφιά.


Αφήνουμε πίσω μας το μεγάλο φιδίσιο δρόμο, περνάμε τον μεσαίο πυλώνα, συναντιόμαστε με την παράλληλη καμπίνα που εκτελεί της αντίθετη διαδρομή και περνάμε ακόμη ένα πυλώνα.


Στα αριστερά μας τώρα, πάνω στη πλαγιά με τα μοναδικά χρώματα του φθινοπώρου, παρακολουθούμε τη σκιά της καμπίνας να προχωράει μαζί μας.


Τελευταία μέτρα προς το τέλος, η πλαγιά είναι πλέον γυμνή κι εμείς περνάμε πάνω από το χωριό Halidzor.


Η αναχώρησή μας από το χώρο της εγκατάστασης μας επιφυλάσσει μια συνάντηση με καυκάσια γατίσια μωρά τα οποία εκμεταλλεύονται τον ήλιο για να παίξουν και να πιούν από τις νερολακκούβες που σχημάτισε η νυχτερινή υγρασία.

10.9.jpg


Δεν χάνουμε χρόνο, έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας και πολλά μέρη να επισκεφτούμε και να δούμε. Περνώντας από το χωριό Shinuhayr κάνουμε μια μικρή παύση για να δούμε την εκδήλωση που γίνεται σε ένα μνημείο για την ημέρα ανεξαρτησίας από τη Σοβιετική Ένωση. Στρατιώτες με όπλα, μαθητές σχολείων σε εορταστικό ντύσιμο, πολύς κόσμος μέσα και έξω από το μνημείο.

10.10.jpg


Αρκετά μακριά από το χωριό, κοντά στην επόμενη στάση, βρίσκουμε το παλιό σοβιετικό αεροδρόμιο του Sisian. Πλησιάζουμε στην είσοδο περνώντας από πολλά εμπόδια που μειώνουν την ταχύτητά μας. Ένας στρατιώτης με όπλο μας λέει ότι το αεροδρόμιο είναι κλειστό και πρέπει να φύγουμε. Μιλάει μόνο ρώσικα αλλά από τις κινήσεις του καταλαβαίνουμε τις προθέσεις του. Προλαβαίνουμε να τραβήξουμε κάποιες φωτογραφίες.

10.11.jpg


Zorats Karer (Զորաց Քարեր) στην τοπική κοινότητα της περιοχής σημαίνει “Πέτρες του Στρατού”. Οι θρύλοι της περιοχής αναφέρουν ότι στα βάθη των λίθων είναι θαμμένοι στρατιωτικοί ηγέτες ενώ κάτω από τους μεγάλους ογκόλιθους βρίσκονται οι στρατιώτες τους. Σε αυτό το ιστορικό και πολύ σημαντικό επιστημονικό μέρος, κοντά στο φαράγγι του ποταμού Dar, σταματάμε για να θαυμάσουμε το αρμένικο Stonehenge το οποίο είναι προγενέστερο της Αγγλίας.

Όρθιες πέτρες από βασάλτη, πολλές ψηλότερες από εμάς, παραταγμένες σε ομόκεντρους κύκλους ή σε παράλληλες σειρές κι ένας μεγάλος κεντρικός κύκλος, βρίσκονται ολόγυρά μας ανάμεσα σε χωράφια που περιμένουν την επόμενη σπορά. Από την είσοδο μέχρι το κέντρο διανύουμε μια απόσταση μισού χιλιομέτρου. Ο ήλιος έχει αρχίσει να ανεβαίνει αλλά η ζέστη είναι ακόμη υποφερτή. Καπέλο και μπουκάλι με νερό είναι τα απαραίτητα “όπλα” για να περιηγηθούμε στο χώρο. Φαντάζομαι ότι την περίοδο του καλοκαιριού η περιοχή θα είναι ένα μικρό “καμίνι”.

10.12.jpg


Περπατάμε ανάμεσα σε σειρές πετρών που διαμορφώνουν ένα μονοπάτι που οδηγεί σε ένα στρογγυλό σωρό από μεγαλιθικές πέτρες. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές εκτιμήσεις φαίνεται ότι βρισκόμαστε μπροστά από ένα μεγαλιθικό τάφο από τη Μέση Εποχή του Χαλκού (15ος-14ος αιώνας π.Χ). Διακρίνεται μια είσοδος από δύο κάθετες πέτρες και ακόμη μία που στέκεται από πάνω τους. Γύρω από τον πέτρινο σωρό αναπτύσσεται μια στρογγυλή διάταξη σαράντα όρθιων πετρών οι περισσότερες εκ των οποίων έχουν μια τρύπα στο επάνω μέρος. Το μονοπάτι που μας έφερε μέχρι εδώ συνεχίζει μέχρι τα όρια του μικρού λοφίσκου πάνω στον οποίο πατάμε.

10.13.jpg


Μια μεγάλη ομάδα Ευρωπαίων τουριστών τριγυρνάει στο χώρο παρέα με την ξεναγό της. Στήνω αυτί και ακούω τα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία που τους παρουσιάζει αλλά και τις δύο θεωρίες σχετικά με την σκοπιμότητα της ύπαρξης των πετρών και των σχηματισμών τους.

Η πρώτη θεωρία επικεντρώνεται στη χρηστικότητα των διατάξεων για να εξηγήσει την ύπαρξη τους. Για τους οπαδούς της θεωρίας αυτής ο μεγάλος κύκλος των σαράντα όρθιων πετρών είναι ένα είδος αστρονομικού παρατηρητηρίου για τον υπολογισμό των ηλιοστασίων.

Η δεύτερη θεωρία, η αρχαιολογική, υποστηρίζει ότι ολόκληρο το συγκρότημα ήταν μια νεκρόπολη και ένα σημαντικό θρησκευτικό κέντρο της εποχής. Η επιβεβαίωση του γεγονότος ότι ο κεντρικός σωρός από πέτρες ήταν ένας προϊστορικός τάφος ενισχύει την θεωρία τους. Οι τρύπες στις πέτρες απλά δείχνουν κάποια σημεία στήριξης σχοινιών και αντίστοιχης περίφραξης.

Η επικρατέστερη θεωρία φαίνεται ότι είναι η δεύτερη με την πρώτη να έχει πολλούς οπαδούς. Ένα σκαρίφημα που βρίσκουμε στο κατάστημα με τα σουβενίρ κατά την αναχώρησή μας φαίνεται να τεκμηριώνει την αστρονομική χρηστικότητά τους. Οι αριθμημένες πέτρες με τους αριθμούς 63 και 62 φαίνονται στη φωτογραφία, δεξιά από την πέτρα με την τρύπα που υποδεικνύω. Η πέτρα με τον αριθμό 60 είναι εκτός φωτογραφίας, εάν ήξερα εκ των προτέρων τα σκαρίφημα η φωτογράφηση θα ήταν διαφορετική.

Η κατεύθυνση των τριών αυτών πετρών είναι στον άξονα βορράς-νότος. Η γωνία που σχηματίζει η κορυφή της πέτρας 63 με την οπή της διπλανής της, σε σχέση με την κατακόρυφη αντιστοιχεί στο γεωγραφικό πλάτος της τοποθεσίας (39,5°, επιβεβαιωμένο). Η οπή της πέτρας 60 χρησίμευε στον υπολογισμό της καμπυλότητας της Γης.

Ανεξάρτητα σε ποια επιστημονική θεώρηση θα γύρει τελικά και ολοκληρωτικά η πλάστιγγα η επίσκεψη, παραμονή και περιπλάνηση σε ένα χώρο που περιέχει κατασκευές των προγόνων μας αποτελεί από μόνο του ένα γεγονός που μπορεί να προκαλεί συναισθήματα δέους και έκπληξης.

Ανθρώπινα χέρια κουβάλησαν τις τεράστιες πέτρες πιθανά από το διπλανό ποτάμι όπως ισχυρίστηκε η ξεναγός, τις τοποθέτησαν σε τέλειες γεωμετρικές διατάξεις, έθαψαν τους νεκρούς τους ή έκαναν τις αστρονομικές παρατηρήσεις τους και άφησαν σε εμάς να ανακαλύψουμε το μυστήριο γύρω από τις κατασκευές τους. Η αέναη προσπάθεια του Ανθρώπου να πορευτεί πάνω και μέσα στο ανόργανο “σώμα” του με όχημα τη σπείρα του ανερχόμενου χρόνου έχει αφήσει παντού τα σημάδια της.

10.14a.jpg
10.14b.jpg
10.14c.jpg
10.14d.jpg

Η τοποθεσία που πατάμε δεν έχει κάποιο ύψωμα από το οποίο θα μπορούσαμε να δούμε τα αποτελέσματα της ανθρώπινης δραστηριότητας χιλιάδες χρόνια πριν από εμάς, από ψηλά. Η φωτογράφηση είναι “επίπεδη” αλλά ικανή να “διεγείρει” την φαντασία και τον προβληματισμό. Κατεβαίνοντας προς το χώρο στάθμευσης, στην απέναντι πλευρά του δρόμου, φαίνεται αμυδρά μια αντίστοιχη κατασκευή μικρότερων διαστάσεων. Δέκα όρθιες πέτρες σχηματίζουν ένα τέλειο κύκλο. Η χρήση τηλεφακού μας επιτρέπει να τις φέρουμε κοντά μας χωρίς να χρειαστεί να πάμε μέχρι εκεί. Το θέαμα είναι εξίσου επιβλητικό και “παράξενο”. Η επίσκεψη στη δεύτερη τοποθεσία δεν απαιτεί εισιτήριο, είναι χωρίς περίφραξη και τελείως ανοιχτή.

10.15.jpg


Συνεχίζουμε προς τα νότια απομακρυνόμενοι από τον κύριο δρόμο που οδηγεί προς το Dilijan. Θα επιστρέψουμε αργότερα από άλλη κυκλική διαδρομή. Ακόμη μία πόλη χαμένη μέσα στο πράσινο εμφανίζεται μπροστά μας, η πόλη Sisian (Սիսիան). Κάνουμε μια μεγάλη βόλτα με το αυτοκίνητο πάνω στους άνετους και φαρδιούς δρόμους της πόλης. Χαζεύουμε τους μαθητές και τις μαθήτριες που πάνε ή φεύγουν από το σχολείο τους ντυμένοι τις ομοιόμορφες ενδυμασίες τους για τους σημερινούς εορτασμούς της ανεξαρτησίας. Η πόλη εκπέμπει μία αίσθηση εορταστικής ατμόσφαιρας, αλλά τα καταστήματα είναι όλα ανοιχτά.

10.16.jpg


Το υδάτινο στοιχείο φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή της πόλης. Ο ποταμός Vorotan εισέρχεται από τη βόρεια πλευρά, διασχίζει την πόλη αυξάνοντας το πλάτος, γίνεται πλωτός και εξέρχεται μέσα από ένα φράγμα στα όρια του οικιστικού ιστού. Τα σύννεφα, ο ήλιος και ο γύρω χώρος αφήνουν το αποτύπωμά τους πάνω στα ήρεμα νερά του ποταμού δημιουργώντας τέλεια συμμετρικές εικόνες. Μια ακόμη παλιά εκκλησία στέκεται σε ένα ύψωμα στην άκρη της πόλης την οποία φέρνει κοντά μας ο πολύτιμος τηλεφακός της μηχανής. Ένας μεγάλος αετός πάνω σε μία μεγάλη στήλη στην έξοδο της πόλης μας αποχαιρετάει.

10.17.jpg


Το τοπίο γίνεται άγριο και ξερό. Τα δέντρα έχουν “ξεχάσει” να φυτρώσουν ενώ το πράσινο χορτάρι σιγά σιγά αλλάζει χρώμα και οι ορεινοί όγκοι ομογενοποιούνται χρωματικά. Στα αριστερά μας συνοδεύει ο ίδιος ποταμός που διασχίζει την πόλη που αφήνουμε πίσω μας, μπαίνοντας “σφήνα” ανάμεσα στο δρόμο και τα βουνά. Γήινες κατασκευές που μοιάζουν με σταλαγμίτες ξεφυτρώνουν στην πλαγιά ενώ οι όχθες του ποταμού είναι “βαμμένες” στα πράσινα. Στα δεξιά μας υψώνεται ένας χαμηλότερος λόφος. Η κατάσταση του οδοστρώματος είναι σχετικά ικανοποιητική, χωρίς λακκούβες. Ολόκληρη η διαδρομή από το Goris μέχρι εδώ είναι ένας σύγχρονος επαρχιακός δρόμος ενώ σε πολλά σημεία του γίνονται εργασίες διαπλάτυνσης και ασφαλτόστρωσης.


10.18.jpg


Μετά από λίγο βγαίνουμε από τον δρόμο και στρίβουμε αριστερά σε ένα χωματόδρομο ο οποίος οδηγεί σε ένα ελεύθερο χώρο στάθμευσης. Τα βουνά συνεχίζουνε να είναι ξερά, μοναδική βλάστηση οι θάμνοι και και τα πολλά δέντρα στις όχθες του ποταμού. Ξεκινάμε μια μικρή πεζοπορική διαδρομή συνοδεία μικρών ερπετών. Αρκετός είναι ο κόσμος που πάει κι έρχεται. Το μονοπάτι αναπτύσσεται παράλληλα με τον ποταμό Shaki, παραπόταμο του ποταμού Vorotan τα νερά του οποίου είναι χειμαρρώδη.

10.19.jpg


Στο τέρμα της διαδρομής μας περιμένει ένα όμορφο θέαμα, ένα μαργαριτάρι της φύσης της περιοχής του Syunik. Από ύψος 18 μέτρων ορμητικά νερά πέφτουν με πάταγο εκτινάσσοντας υδάτινα σωματίδια δημιουργώντας ένα κύμα δροσιάς. Βρισκόμαστε στο διάσημο καταρράκτη του Shaki, ένα εντυπωσιακό δημιούργημα της φύσης. Η κορύφωση της ροής και του όγκου του νερού είναι μετά το λιώσιμο των πάγων στα βουνά του Καυκάσου, Μάιο και Ιούνιο. Σήμερα, το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη, το νερό εξακολουθεί και είναι “πλούσιο”. Τα πολλά πράσινα βρύα πάνω στο μαύρο ηφαιστειογενή βασάλτη δημιουργούν μια εντυπωσιακή υδάτινη κουρτίνα.

Την ώρα που γράφεται η ιστορία διαβάζω ότι η περιοχή θεωρείται από τους αρχαιολόγους ένα ανοιχτό μουσείο της ανθρώπινης εξέλιξης στην περιοχή του Καυκάσου. Πολλά σπήλαια και βραχώδη καταφύγια περιέχουν σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα που πιστοποιούν την ύπαρξη ανθρώπινων οικισμών από την Παλαιολιθική Εποχή.

10.20.jpg


Με τον καταρράκτη και τα ορμητικά νερά του ποταμού συνδέονται αρκετοί μύθοι της περιοχής. Ένας από αυτούς αφορά την προέλευση του ονόματός του. Μια φορά κι έναν καιρό, ένα αραβικό αυτοκίνητο με σκλάβους ταξίδευε από την περιοχή Gegharkunik στο Mugan. Μεταξύ των κρατουμένων ήταν νεαρές Αρμένισσες που οι δουλέμποροι προσπάθησαν να προσφέρουν στον ηγέτη τους ως δώρο. Όταν το καραβάνι σταμάτησε για ξεκούραση κοντά στον ποταμό Vorotan, οι γυναίκες ζήτησαν από τους δουλέμπορους την άδεια να κολυμπήσουν στα νερά του. Η άδεια δόθηκε.

Και τότε εκείνα τα περήφανα κορίτσια, που δεν ήθελαν να ζήσουν σε αιχμαλωσία, ξαφνικά εξαφανίστηκαν στα κύματα του ποταμού. Ανάμεσά τους υπήρχε ένα κορίτσι με γαλάζια μάτια που ονομαζόταν Shaki, το οποίο, ωστόσο, δεν έπεσε στα νερά του ποταμού, αλλά προσπάθησε να διαφύγει. Οι δουλέμποροι σχεδόν αιχμαλώτισαν το γενναίο κορίτσι, αλλά εμπoδίστηκαν από ένα θαύμα που συνέβη μπροστά στα μάτια τους. Ξαφνικά, ένα κομμάτι βράχου σηκώθηκε από το ποτάμι και έκρυψε το κορίτσι από τους εχθρούς της. Προς τιμήν αυτής της θαυματουργής διάσωσης, ο καταρράκτης και το κοντινό χωριό ονομάστηκαν Shaki.

10.21.jpg


Γυρνάμε από το ίδιο μονοπάτι και τον ίδιο χωματόδρομο και βγαίνουμε στον κεντρικό δρόμο συνεχίζοντας την πορεία μας προς το Dilijan. Περνάμε έξω από το καταπράσινο χωριό Shaki το οποίο βρίσκεται στη χαμηλή κοιλάδα που σχηματίζουν τα βουνά της περιοχής σε υψόμετρο 1700 μέτρων περίπου. Στο μυαλό μας έρχεται η ομώνυμη πόλη του Αζερμπαϊτζάν. Απέραντες εκτάσεις χωραφιών εκτείνονται μπροστά μας περιμένοντας υπομονετικά τη νέα σπορά. Χωράφια ντυμένα στα κίτρινα τα οποία μόλις έχουν παραδώσει τη σοδειά τους ή άλλα φρεσκοοργωμένα έχουν φορέσει την καφέ στολή τους περιμένοντας τον ευεργετικό χειμώνα με τα κρύα και τα χιόνια του. Στο μεγαλύτερο μέρος του ο δρόμος είναι μια βαρετή ευθεία.

Μια τεχνητή λίμνη στα αριστερά μας διακόπτει τη μονοτονία των βουνών και των αμέτρητων χωραφιών.

10.22.jpg


Το τοπίο αρχίζει να αλλάζει. Πράσινες πινελιές εμφανίζοντα στα βουνά ενώ τα χωράφια λιγοστεύουν. Ο δρόμος έχει πατήσει κορυφογραμμή ενώ η μεγάλη πύλη μας ενημερώνει ότι περνάμε από την Επαρχία Syunik στην Επαρχία Vayots Dzor. Κάποια φορτηγά είναι σταθμευμένα στις άκρες του δρόμου.

10.23.jpg


Συνεχίζουμε το όμορφο ταξίδι μας σε βουνά και σε χαράδρες οι οποίες εναλλάσσονται μεταξύ τους. Κάποιες πλαγιές έχουν ένα ιδιαίτερο κοκκινωπό χρώμα. Ένα νέο ποτάμι μας κάνει παρέα, το όνομά του είναι Darb. Ετοιμαζόμαστε για μια μεγάλη παράκαμψη, προς τη λουτρόπολη Jermuk. Μπροστά μας έχουμε δύο επιλογές, δύο διαφορετικές διαδρομές που κινούνται σχεδόν παράλληλα. Η πρώτη διαδρομή (H42) είναι από τον κανονικό ασφαλτοστρωμένο δρόμο πάνω στο βουνό ενώ η δεύτερη (H43) είναι κατά μήκος του ποταμού Arpa, μέσα στο φαράγγι Gndevank. Αποφασίζουμε να ακολουθήσουμε τη δεύτερη διαδρομή και να επιστρέψουμε από τη πρώτη, και δεν το μετανιώνουμε.

Ο δρόμος που επιλέγουμε είναι ένας παλιός σοβιετικός που οδηγεί μέχρι την τεχνητή λίμνη που θα βρούμε μπροστά μας μετά από λίγη ώρα. Η κατάσταση του οδοστρώματος δεν είναι η καλύτερη δυνατή, ουσιαστικά δεν μπορούμε να μιλάμε καν ότι είναι οδόστρωμα. Το μεγαλύτερο μέρος του είναι χωματόδρομος ενώ σε πολλά σημεία έχουν πέσει βράχια και το πέρασμα δυσκολεύει. Η διαδρομή απαιτεί αυτοκίνητο που είναι λίγο περισσότερο υπερυψωμένο για να αποφεύγει τις πολλές πέτρες που υπάρχουν σε όλη τη διαδρομή.

Αλλά η δυσκολία που προσθέτει ο δρόμος αντισταθμίζεται από την ίδια την διαδρομή. Βιώνουμε μια μοναδική εμπειρία παρατηρώντας τις κάθετες πλευρές που σηκώνονται πολλά μέτρα πάνω από τα κεφάλια μας. Το ανάγλυφο είναι το ίδιο που είχαμε συναντήσει στην περιοχή του Garni. Εξάγωνα “δάκρυα” κρέμονται κατά μήκος του μεγαλύτερου μέρους της διαδρομής. Δέος και έκπληξη μας διακατέχουν για ένα ακόμη εντυπωσιακό δημιούργημα της φύσης.

10.24a.jpg
10.24b.jpg
10.24c.jpg
10.24d.jpg

Ένα μικρό οπτικό υλικό για να πορευτούμε μαζί στο όμορφο φαράγγι.


Σε κάποια σημεία ο δρόμος πλησιάζει το ποτάμι κι έτσι δημιουργούνται συνθήκες για πικ νικ. Σταματάμε σε ένα από αυτά, εκεί που το νερό χαλαρώνει τη ροή του, τα δέντρα ρίχνουν τη σκιά τους και οι μεγάλοι βράχοι δημιουργούν μια “αγριάδα” ευεργετική. Παραποτάμια δέντρα με έντονες κόκκινες ρίζες που βγαίνουν έξω από το νερό, πράσινα υδάτινα φυτά σαν καλάμια, μικρές και μεγάλες πέτρες μέσα στο νερό αφημένες άτσαλα από κάποιο χέρι, δέντρα που έχουν λυγίσει κι έχουν πυκνώσει τα σκιερά μέρη, το νερό που ηρεμεί η κινείται πολύ αργά, είναι στοιχεία που μας χαρίζονται απλόχερα, μας ηρεμούν και μας ξεκουράζουν από το συνεχές χοροπηδητό του αυτοκινήτου. Εδώ και πολύ ώρα είμαστε μόνοι μας. Γύρω μας υπάρχουν απομεινάρια φωτιάς, σαν αυτές που ανακαλύπτουν οι αρχαιολόγοι σε σπήλαια και φανερώνουν την ύπαρξη ανθρώπινης ζωής.

10.25.jpg


Συνεχίζουμε την πορεία μας μέσα στο όμορφο και ταυτόχρονα άγριο φαράγγι. Μοναδικές εικόνες φτάνουν στα μάτια μας και μεταφέρονται για επεξεργασία στα εγκεφαλικά μας κύταρα. Η φαντασία μπορεί να φτιάξει απίθανες συνθέσεις κάτω από τα πραγματικά ερεθίσματα της μαμάς φύσης. Από πάνω η άμορφη λάβα έχει μετασχηματιστεί σε ένα γιγάντιο απολιθωμένο κορμό ο οποίος πατάει πάνω στα δάκρυα της λάβας που έχουν παγώσει. Η είναι κάτι άλλο; Πεδίο δόξης λαμπρό για δημιουργική εγρήγορση της φαντασίας μας.

10.26.jpg


Προχωράμε με δυσκολία σε κάποια σημεία τα οποία πυκνώνουν αρκετά. Η πτώση των βράχων πρέπει να είναι συνεχής, συνεργεία φαίνεται οτι καθαρίζουν τον δρόμο αλλά δεν προλαβαίνουν. Λες και το φαράγγι δεν θέλει να περνάνε αυτοκίνητα, μόνο πεζοπόροι. Παρεπιπτόντως η διαδρομή είναι ιδανική για πεζοπορία. Όσοι πιστοί προσέλθετε!

Φτάνουμε στη μεγάλη τεχνητή λίμνη Kechut και σταματάμε να τη θαυμάσουμε. Τα σύννεφα καθρεπτίζονται μέσα στα ήρεμα νερά της. Η σημερινή ημέρα του οδοιπορικού μας στην Αρμενία είναι γεμάτο υδάτινες εικόνες. Ένα φυλάκιο υπάρχει μπροστά μας αλλά δεν μας ανησυχεί, φαίνεται άδειο. Συνεχίζουμε προς τα αριστερά για να πάμε να δούμε από κοντά το διάσημο σύστημα υπερχείλισης σε σχήμα εξαπέταλης μαργαρίτας μέσα στο νερό. Λογαριάζουμε χωρίς τον ξενοδόχο. Από το φυλάκιο πετάγονται δύο φύλακες που αρχίζουν να φωνάζουν. Κάνουμε πως δεν καταλαβαίνουμε και προχωράμε. Οι φωνές συνεχίζουν και εντείνονται, παρατηρούμε ότι είναι οπλισμένοι. Στα μισά της διαδρομής επιστρέφουμε, καταλαβαίνουμε ότι μας λένε ότι απαγορεύεται η διέλευση, επαναλαμβάνουμε τη λέξη Jermuk, μας δείχνουν το δρόμο δίπλα στην δυτική πλευρά της λίμνης και φεύγουμε ατάραχοι.

Μετά από λίγο φτάνουμε στον προορισμό μας, στη λουτρόπολη που είναι χωμένη μέσα στα βουνά, στο Jermuk. Η πόλη είναι χωρισμένη στα δύο, ένα κομμάτι στο βορρά, το άλλο στο νότο και στη μέση το φαράγγι. Βρισκόμαστε στο βόρειο κομμάτι. Η αρχιτεκτονική της πόλης προδίδει τις έντονες σοβιετικές επεμβάσεις πάνω της. Μεγάλοι δρόμοι και κτήρια σε ροζ χρώμα, τι άλλο;

10.27a.jpg
10.27b.jpg
10.27c.jpg
10.27d.jpg

Η πόλη είναι γεμάτη από σανατόρια της σοβιετικής περιόδου. Η μεγάλη λίμνη Yotnaghbyur φιλοξενεί στο κέντρο της μια εξέδρα όπου ο κόσμος χορεύει κάτω από τους ήχους έντονης μουσικής. Στην άκρη της λίμνης ένα μεγάλο σύγχρονο ξενοδοχείο με αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά παλατιού αντικατοπτρίζεται στα γαλήνια νερά της.

Πλακόστρωτοι δρόμοι για περίπατο, υδάτινα κανάλια που συνδέονται με τον ποταμό Arpa ο οποίος διασχίζει την πόλη, πολλά γλυπτά διάσπαρτα μέσα στα πράσινα πάρκα, απαγόρευση κίνησης οχημάτων στο κομμάτι που βρισκόμαστε, δημιουργούν ένα ειδυλλιακό σκηνικό, απομονωμένο από τον υπόλοιπο οικισμό.

10.28a.jpg
10.28b.jpg
10.28c.jpg
10.28d.jpg

Απέναντι από τη λίμνη, στο τελείωμα της πεζοπορικής διαδρομής συναντάμε το πιο εμβληματικό κτήριο της πόλης, την Γκαλερί Μεταλλικού Νερού. Ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό στολίδι της σοβιετικής περιόδου φαίνεται να αποτελεί τον πυρήνα της επισκεψιμότητας και της ομορφιάς. Το οικοδόμημα είναι ένας μακρόστενος διάδρομος που στηρίζεται πάνω σε τοξωτές πέτρινες κιονοστοιχίες και φιλοξενεί βρύσες από τις οποίες ρέει ιαματικό νερό διαφορετικής θερμοκρασίας από βρύση σε βρύση.

10.30.jpg


Επιλέγουμε μία από τις τελευταίες βρύσες και γεμίζουμε το μπουκάλι. Στην αρχή διστάζουμε γιατί το νερό είναι ζεστό με μια έντονη μυρωδιά. Όταν βλέπουμε ότι όλοι δίπλα μας γεμίζουν τα μεγάλα τους μπουκάλια από αυτά τα νερά τότε φεύγει ο δισταγμός μας. Δοκιμάζουμε επίσης κατευθείαν από τη βρύση, μοναδική έντονη γεύση ζεστού μεταλλικού νερού.

10.29.jpg


Η πόλη υπήρξε ιαματικός προορισμός την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης με έντονη ανάπτυξη μετά τον Β’ΠΠ. Εργαζόμενοι από κάθε γωνιά της ΕΣΣΔ ερχόντουσαν για θεραπείες λίγων ημερών μέχρι ένα μήνα, πληρωμένες από τα συνδικάτα.

Στην πόλη υπάρχουν ανοιχτές πισίνες για ελεύθερο μπάνιο και καταρράκτης. Δεν τα επισκεπτόμαστε, ο χρόνος αρχίζει να πιέζει. Ίσως ένα άλλος σχεδιασμός του ταξιδιού να “χάλαγε” μία νύχτα διαμονής εδώ και επίσκεψης κάποιου ιαματικού χώρου.

Παλιά και νέα κτήρια με φόντο κάποια από τα γύρω βουνά.

Στην έξοδο της πόλης έχει στηθεί ένα μεγάλο Μνημείο Ηρώων των πολέμων του Ναγκόρνο Καραμπάχ, με πορτοκαλί ηφαιστειακή πέτρα. Εκει βρισκεται και η προτομή του Israel Ori, ηγέτη του αρμένικου εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στα τέλη του 17ου αιώνα και στις αρχές του 18ου.

10.31.jpg


Φεύγουμε από το Jermuk ακολουθώντας την ανατολική διαδρομή του ασφαλτοστρωμένου δρόμου και κύριου οδικού άξονα προς την πόλη. Στα όρια της νότιας συνοικίας συναντάμε ακόμη μία αρμενική εκκλησία σε έντονο πορτοκαλί χρώμα και χαρακτηριστικό τρούλο με μυτερά άκρα.

Μπροστά μας ένα παλιό φορτηγό γεμάτο γελάδια δεν πρέπει να πηγαίνει περισσότερο από 30 χιλιόμετρα την ώρα. Προσπερνάμε και φεύγουμε.

10.32.jpg


Χωράφια, πλαγιές και κορυφές “μπερδεύονται” δημιουργώντας ένα σκηνικό από ταινία αμερικάνικου γουέστερν κάπου στην Άγρια Δύση των προηγούμενων αιώνων. Από τα 2100 μέτρα που είναι το Jermuk ο δρόμος κατηφορίζει μέχρι το τελείωμα του φαραγγιού που βρίσκεται στα δεξιά μας. Το μάτι χάνεται ανάμεσα σε κορυφογραμμές, τη μία πίσω από την άλλη. Πατάμε τον αρχαίο Δρόμο του Μεταξιού ρουφώντας κάθε εικόνα, κάθε εναλλαγή του ανάγλυφου, φτιάχνοντας νοητούς πίνακες ζωγραφικής. Πυλώνες υψηλής τάσης μοιάζουν με οδοντογλυφίδες καρφωμένες στο έδαφος νοηματοδοτώντας την απεραντοσύνη των βουνών και την κλίμακα του ξερού χώρου.

10.33.jpg


Γελάδια μέσα στο δρόμο επιστρέφουν στο “σπίτι” τους μετά την ολοήμερη εξόρμηση για ανεύρεση τροφής στα ορεινά βοσκοτόπια. Το μικρό χωριό Aghnjadzor ζει αρμονικά με τα ευτραφή τετράποδα κι εμείς δίνουμε προτεραιότητα ή προσπαθούμε να ελιχθούμε ανάμεσά τους. Μια βασανιστική ανηφόρα ξεκινάει, ένα ακόμη πέρασμα μέσα στα βουνά πάνω σε ένα δρόμο που είναι γεμάτος τρύπες από τις συνεχείς πτώσεις των βράχων. Τρύπες και πέτρες, όλων των σχημάτων και μεγεθών, φέρνουν στο νου εικόνες από το ταξίδι στη Γεωργία και τις άθλιες συνθήκες του οδοστρώματος. Η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί μέχρι τα όρια σχεδόν της λίμνης Sevan. Ο οδικός κλάδος μήκους περίπου 60 χιλιομέτρων τον οποίο διατρέχουμε είναι το μοναδικό “κακό” κομμάτι του οδικού δικτύου της χώρας που συναντάμε στο ταξίδι μας αυτό.

10.34.jpg


Σε υψόμετρο 2410 μέτρων πάνω στο ίδιο πέρασμα, συναντάμε το Orbelian Caravanserai, ένα καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό πανδοχείο ξεκούρασης και ανάπαυσης των εμπόρων και ταξιδιωτών από Ανατολή σε Δύση. Ο χώρος είναι περιφραγμένος εξαιτίας των εργασιών συντήρησης που εκτελούνται αλλά ο φύλακας μας επιτρέπει να ρίξουμε μια γρήγορη ματιά.

10.35.jpg


Φτάνουμε στη Λίμνη Sevan αλλά ο ήλιος μας έχει εγκαταλείψει κι εμείς έχουμε αρκετό δρόμο μπροστά μας. Αφού διανύουμε μια μεγάλη απόσταση στη δυτική πλευρά της επιλέγουμε να σταματήσουμε σε κάποια ταβέρνα της περιοχής δίπλα στο νερό για να δοκιμάσουμε τα ψάρια της περιοχής. Το σκηνικό μας είναι γνώριμο, πρόχειρες κατασκευές ιγκλού δίπλα στην “παραλία” η δωμάτια για ιδιωτική απομόνωση. Το μαγαζί είναι άδειο, είμαστε οι μοναδικοί θαμώνες του. Μας προτείνουν ένα μεγάλο ιδιωτικό δωμάτιο με ένα μακρύ “βασιλικό” τραπέζι. Δοκιμάζουμε ψάρι της λίμνης, ψητό ή κεμπάπ συνοδεία ολόκληρων ψητών λαχανικών και τοπικής μπύρας. Το κεμπάπ ψαριού είναι ανακάλυψη ενώ οι γεύσεις είναι ηδονικές.

10.36.jpg


Μετά το ευχάριστο διάλειμμα οδηγούμε κατευθείαν στο Dilijan και το κατάλυμα βιώνοντας ακόμη μία μοναδική εμπειρία στο δρόμο, ο οποίος μοιάζει με την παλιά εθνική οδό Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Για λόγους “οικονομίας” φώτα δεν υπάρχουν πουθενά σε όλη τη διαδρομή, όλοι οδηγούν με ανοιχτή τη μεγάλη σκάλα των φώτων τους, κολλάνε σχεδόν πίσω μας και κάνουν απίθανες προσπεράσεις με απίθανες ταχύτητες. Κάποια στιγμή ο δρόμος που κινούμαστε συναντάει το μοναδικό σύγχρονο αυτοκινητόδρομο της χώρας που ενώνει το Γερεβάν με τη Λίμνη Σεβάν. Αλλά αυτό κρατάει μόλις λίγα χιλιόμετρα αφού βγαίνουμε σε δρόμο δύο κατευθύνσεων με μία λωρίδα ανά κατεύθυνση και χωρίς φωτισμό. Επιπλέον έχει προστεθεί ένας μεγάλος αριθμός φορτηγών που φαίνεται σαν να κάνουν τρελές κόντρες μεταξύ τους. Η διαδρομή γίνεται κατηφορική με πολλές στροφές για τις οποίες η πληροφόρηση είναι κύρια από το χάρτη της οθόνης του κινητού. Περνάμε ένα μακρύ σοβιετικό τούνελ όπου κι εδώ πραγματοποιούνται προσπεράσεις παρά τη στενότητα και την ανυπαρξία φωτισμού. Ανασαίνουμε με ανακούφιση όταν βλέπουμε τα φώτα της πόλης. Ψάχνουμε το ξενοδοχείο στο μικρό χωριό Teghut στη βόρεια έξοδο του Dilijan το οποίο μας περιμένει και επιπλέον φαίνεται να είναι σχετικά καινούργιο.

Είμαστε ήδη μεσάνυχτα ενώ το κοντέρ γράφει 370 χλμ για σήμερα...
 
Last edited:

Sassenach77

Member
Μέγας Συγγραφέας
Μηνύματα
9.386
Likes
30.016
Ταξίδι-Όνειρο
Γη του Πυρός
Δεν ξέρω εάν έχει κάποια σημασία για τον ταξιδιώτη η ανάδειξη της πόλης που τον κάνει να αισθάνεται πιο άνετα. Μπακού, Τυφλίδα ή Γερεβάν (με τη σειρά που της επισκεφτήκαμε); Εδώ και καιρό έχει "καρφωθεί" στο μυαλό η ψηφοφορία αυτή, όχι τόσο για να αναδείξουμε την "καλύτερη" πόλη αλλά περισσότερο για να ξεδιπλωθούν επιχειρήματα και διαφορετικές προσεγγίσεις. Τα κριτήρια ας τα βάλει ο καθένας μας. Η δική μου απάντηση θα δοθεί μετά το τέλος του μέρους της ιστορίας που αφορά το Γερεβάν.
Θα μου πάρει λίγο καιρό για να καταφέρω να ψηφίσω, αλλά το βάζω στα επερχόμενα ;)
 

YiannisTS

Member
Συγγραφέας
Μηνύματα
609
Likes
3.610
Επόμενο Ταξίδι
Ψήνεται...
Ταξίδι-Όνειρο
Κούβα
Θα μου πάρει λίγο καιρό για να καταφέρω να ψηφίσω, αλλά το βάζω στα επερχόμενα ;)
Με το πάσο σου! Ακόμη πέντε μέρες έμειναν, μία κάθε εβδομάδα. Λίγο πριν τις γιορτές θα τελειώσει!
 

Εκπομπές Travelstories

Τελευταίες δημοσιεύσεις

Στατιστικά φόρουμ

Θέματα
35.396
Μηνύματα
972.282
Μέλη
40.336
Νεότερο μέλος
Omut
Top Bottom