Γεωργία Καυκασιανός κύκλος, μέρος ΙΙ

[YiannisTS]

Αυτά τα χωριά είναι στο wish list μου!

Φαίνεται περιπετειώδες το ταξίδι. Χιόνια, αποκλεισμοί..

Καλή επιστροφή να έχετε!

Τα χιόνια μας ανάγκασαν να αλλάξουμε τρεις φορές τις αρχικά σχεδιασμένες διαδρομές. Δεν μπορέσαμε να φτάσουμε σε δύο προορισμούς και προσθέσαμε επιπλέον χιλιόμετρα. Δεν είναι η καλύτερη εποχή για roadtrip στη χώρα. Αλλά και το καλοκαίρι δεν βοηθάει γιατί στις πόλεις (Τιφλίδα, Κουταΐσι) υπάρχει υγρασία και υψηλή θερμοκρασία. Η καλύτερη εποχή, μάλλον, πρέπει να είναι στα τέλη Μάη ή στα μέσα Σεπτέμβρη. Η διαδρομή Ushguli-Kutaisi ανοίγει μετά την 1η Μάη, οπότε από Mestia μπορείς να πας κατευθείαν στο Kutaisi χωρίς να χρειαστεί να γυρίσεις πίσω, κάτι που δεν αποφύγαμε τελικά.
Αλλά και μετά από αυτούς τους περιορισμούς το ταξίδι ήταν μοναδικό. Χιόνια, βροχή και κρύο δεν έλειψαν ενώ ο ήλιος ήταν λιγοστός. Το Μουσείο της τελευταίας ημέρας για την Κολχίδα ήταν η ευχάριστη νότα και το όμορφο κλείσιμο της περιπέτειας. Περισσότερα στην ιστορία...

 

[YiannisTS]

Ημέρα 0: Αναχώρηση

Το κεφάλαιο "αναχώρηση" όπως και όλα τα επόμενα γράφονται μετά την επιστροφή και αφού πρώτα έχει τελειώσει η συγγραφή μιας προγενέστερης ιστορίας. Οι φωτογραφίες του προηγούμενου κεφαλαίου "πάγωσαν" το χρόνο τη στιγμή που τη ζούσαμε μεταφέροντας τη σε πραγματικό χρόνο στον αναγνώστη που επέλεξε να παρακολουθήσει την εξέλιξη του ταξιδιού. Με τον δικό τους ιδιαίτερο τρόπο συμβάλλουν στην ανάδειξη του σημαντικού "κάτι" της ημέρας με την αφήγηση τούτη που συμβαίνει πολύ αργότερα. Ας αναχωρήσουμε λοιπόν...

Οι "καυκασιανές" πτήσεις των ελληνικών αεροπορικών εταιρειών από Αθήνα πραγματοποιούνται τα μεσάνυχτα με αποτέλεσμα να χάνεται η ημέρα της αναχώρησης, να υπάρχει μία επιπλέον χρέωση διαμονής και να ξεκινάει με ...καθυστέρηση η επόμενη ημέρα. Η ημέρα της αναχώρησης τελικά έφτασε. Λίγο πριν αναχωρήσουμε από το σπίτι κάνοντας ένα τελευταίο check διαπιστώσαμε ότι δεν είχαμε αγοράσει ταξιδιωτική ασφάλιση η οποία απαιτείται για την είσοδό μας στη Γεωργία για όσες ημέρες διαρκεί το ταξίδι. Ευτυχώς χρόνος υπήρχε και η αγορά έγινε άμεσα από την anytime. Το συμβόλαιο ήρθε άμεσα, σε άπταιστα αγγλοελληνικά , δηλαδή τα ονόματα ήταν στα αγγλικά και τα υπόλοιπα στα ελληνικά. Σε τηλεφωνική επικοινωνία λίγες ημέρες πιο πριν είχα τη διαβεβαίωση οτι το συμβόλαιο θα έρθει στα αγγλικά αφού είναι ταξίδι εξωτερικού. Τελικά δεν μας ζητήθηκε ούτε στην είσοδο αλλά ούτε και στην έξοδο από τη χώρα.

Η επιβίβαση πραγματοποιήθηκε στην ώρα της και το αεροπλάνο ήταν πλήρες εκτός από μία θέση, στη δικιά μας τριάδα! Η πλειοψηφία των επιβατών ήταν από τη Γεωργία, εργαζόμενοι, μάλλον, που επέστρεφαν στη χώρα τους για το Πάσχα.

Αποχαιρετήσαμε την Αθήνα από ψηλά και αφεθήκαμε να απολαύσουμε το ολιγόωρο ταξίδι.

 

[YiannisTS]

Ημέρα 1η: Άφιξη και γνωριμία με την Τιφλίδα

Η Τιφλίδα φάνηκε από τα παράθυρα του αεροσκάφους. Πορτοκαλί και λευκά φωτά σκιαγραφούσαν το μέγεθος και το σχήμα της πόλης. Ένα μακρόστενο αποτύπωμα στο έδαφος, στις όχθες του ποταμού Kura, μας συντρόφευε όση ώρα προσεγγίζαμε το αεροδρόμιο. Ο πιλότος κατέβασε σταθερά και ομαλά το αεροπλάνο στο έδαφος και σε αντάλλαγμα εισέπραξε ένα γενναίο χειροκρότημα από τους συμπατριώτες του. Ξαφνικά και πριν ακόμη σταματήσει η τροχοδρόμηση οι περισσότεροι πετάχτηκαν όρθιοι και άρχισαν να κατεβάζουν τα πράγματά τους από τα ντουλάπια παρά τις εκκλήσεις των αεροσυνοδών για το αντίθετο. Ποτέ δεν κατάλαβα την βιασύνη των περισσότερων επιβατών να στέκονται όρθιοι στο διάδρομο του αεροπλάνου, στριμωγμένοι, περιμένοντας να ξεκινήσει η αποβίβαση ενώ θα μπορούσαν να παραμένουν καθισμένοι περιμένοντας τη σειρά τους.

Με 11 πύλες αναχώρησης θεωρείται μάλλον μικρό αεροδρόμιο αλλά και σύγχρονο ταυτόχρονα. Βρεθήκαμε στον έλεγχο διαβατηρίων γύρω στις 4 τα ξημερώματα, μαζί με επιβάτες από άλλες τρεις πτήσεις που έφτασαν λίγο πριν και λίγο μετά από εμάς. Σχηματίστηκε μια μεγάλη ουρά μπροστά από τα γκισέ η οποία έφευγε σχετικά γρήγορα, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ τι γίνεται σε ώρες αιχμής. Στην ουρά που περιμέναμε βιώσαμε και μια αρνητική συμπεριφορά από πλευράς δύο γεωργιανών γυναικών οι οποίες παρακάμπτοντας τη σειρά προσπαθούσαν να φτάσουν γρήγορα μπροστά. Σε παρατήρηση μου ότι πρέπει να περιμένουν στη σειρά όπως όλοι μας εισέπραξα την αποστομωτική απάντηση ότι λείπουν πολλά χρόνια από τη Γεωργία οπότε δεν μπορούν να περιμένουν. Τελικά όταν προχώρησαν αρκετά αναγκάστηκαν να γυρίσουν πίσω γιατί στεκόντουσαν σε λάθος ουρά, των μη γεωργιανών (θεία νέμεσις ). Η παραλαβή των βαλιτσών είναι μετά τον έλεγχο διαβατηρίων.

Σε κάποιο από τα πολλά ανταλλακτήρια ανταλλάξαμε λίγα ευρώ, βγήκαμε έξω, αποφύγαμε τις πολλές προτάσεις από ταξιτζήδες για μεταφορά μας στην πόλη, καλέσαμε ένα taxi μέσω bolt στη μισή τιμή, διανύσαμε μια απόσταση 20 χιλιομέτρων σε μισή ώρα και γύρω στις 5.30 ήμασταν στο δωμάτιο του ξενοδοχείου.

Η πόλη ακόμη κοιμάται. Το ξενοδοχείο βρίσκεται στην πλαγιά του βουνού Mtatsminda με θέα προς την πόλη. Μια απέραντη θάλασσα από πορτοκαλί φώτα ανοίγεται μπροστά μας. Ξεχωρίζει ο φωτισμένος καθεδρικός ναός ο οποίος υψώνεται πάνω από όλα τα κτήρια της πόλης.

Τέσσερις ώρες ύπνου ήταν αρκετές για να ξεκινήσει η πρώτη μας ημέρα στην Τιφλίδα, χωρίς βιασύνη. Το φως του ήλιου που κρύβονταν πίσω από τα σύννεφα φανέρωσε μπροστά μας την πόλη με τις διαφορετικές συνοικίες της και τα όχι ιδιαίτερα ψηλά κτήρια, όπως τα πολλά που είχαμε δει στο Μπακού.

Παράλληλα με το πρωινό έγινε και η χάραξη της διαδρομής της πρώτης μεγάλης βόλτας. Αποφασίσαμε να αλλάξουμε συνάλλαγμα και να περιορίσουμε τη χρήση της κάρτας, λόγω καλύτερης ισοτιμίας. Το ταξίδι ήταν πολυήμερο οπότε ο σχετικά "μεγάλος" προϋπολογισμός επέτρεψε να εξοικονομηθούν χρήματα (λόγω χρήσης μετρητών και όχι κάρτας) για αγορά μερικών μπουκαλιών κρασιού φεύγοντας. Για ταξίδι 2-3 ημερών δεν αξίζει ο κόπος!

Ξεκινήσαμε για την πλατεία Rustaveli κινούμενοι επί της οδού Polikarpe Kakabadze. Πάνω από τα κεφάλια μας πηγαινοέρχονταν οι καλωδιακές καμπίνες που ανέβαζαν κόσμο στο βουνό ή το αντίστροφο, από την πλατεία στην οποία πηγαίναμε. Πολύ κοντά στο ξενοδοχείο μας είναι η ρώσικη ορθόδοξη εκκλησία του Μιχαήλ του Τβερ (მთაწმინდის წმ. მიხეილ ტვერელის ტაძარი) την οποία θα βλέπαμε κάθε μέρα αλλά δεν επισκεφτήκαμε γιατί παρέμενε κλειστή. Η εκκλησία φέρει το όνομα ενός γαλαζοαίματου, του Mikhail Yaroslavich (Михаил Ярославич), πρίγκιπα του Tver (Тверь), μιας περιοχής βόρεια της Μόσχας.

Διασχίζουμε τους σχεδόν άδειους δρόμους της περιοχής παρατηρώντας κτήρια, τοίχους με πολιτικά συνθήματα, αυτοκίνητα, μαγαζιά με κάθε λογής φρούτα αλλά κυρίως μήλα. Πολλά μήλα, κίτρινα τα περισσότερα.

Φτάνουμε στην Κρατική Αίθουσα Συναυλιών της Τιφλίδας, σύμβολο της πόλης για πάνω από πενήντα χρόνια. Μπροστά από το ολοστρόγγυλο κτήριο, το καλλίγραμμο και όμορφο άγαλμα της Μούσας με τα "χονδροειδή" χαρακτηριστικά κρατάει μια γιρλάντα από μάσκες κι ένα κεφάλι κριαριού και παρακολουθεί τον κόσμο που πάει και έρχεται. Σταματήσαμε στο ανταλλακτήριο της γωνίας με την καλύτερη ισοτιμία τη στιγμή εκείνη αλλάζοντας αρκετά ευρώ (η ιστοσελίδα myfin.ge υπήρξε χρήσιμος βοηθός). Κι άλλα συνθήματα στους τοίχους διαφήμισης του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.

Κινούμενοι επί της οδού Merab Kostava φτάνουμε στην πλατεία Rustaveli. Απέναντι από την πλατεία στέκεται το επιβλητικό κτήριο της φωτογραφίας σχήματος π, με τον ψηλό πύργο στη μία του γωνία. Δεν κατάλαβα τι ακριβώς στεγάζεται εντός του, κάποια δημόσια υπηρεσία ή κάτι άλλο. Στο ισόγειο πάντως υπάρχουν φαγάδικα και διάφορα μαγαζιά. Πίσω από το κτήριο, στο εσωτερικό αίθριο, υπάρχει ο σταθμός της καλωδιακής σύνδεσης με την κορυφή του βουνού που θα επισκεφτούμε σε επόμενη ημέρα.

Στο κέντρο της πλατείας βρίσκεται η μεγάλη μνημειακή σύνθεση του Shota Rustaveli (შოთა რუსთაველის) ο οποίος υπήρξε Γεωργιανός ποιητής γεννημένος τον 12ο αιώνα. Ένα από τα λίγα μνημεία όπου ο άνθρωπος δεν κρατάει κάποιο σπαθί παρά μόνο ένα ρολό χαρτί σύμβολο της λογοτεχνίας και της ποίησης.

Λίγο πιο πέρα η είσοδος της ομώνυμης στάσης της γραμμής 1 του μετρό της Τιφλίδας. Πάνω από την είσοδο ένα υπέροχο σοβιετικό ανάγλυφο με θέμα το επικό ποίημα του ποιητή, Ο Ιππότης με το δέρμα του Πάνθηρα (The Knight in the Panther's Skin). Επισκεφτήκαμε το ταμείο του σταθμού για να αγοράσουμε μια METROMONEY την οποία την φορτώσαμε με 10 lari. Την κάρτα αυτή θα χρησιμοποιούσαμε τις ημέρες παραμονής μας στην πόλη για τις μετακινήσεις με μετρό, τρόλεϊ ή μαρσρούτκα (το κόστος εισιτηρίου μιας διαδρομής είναι 1 lari).

Λίγα μέτρα πιο κάτω από το σταθμό του μετρό ένα αρχιτεκτονικό στολίδι των αρχών του 19ου αιώνα, με τα πολλά ανάγλυφα γυμνών ή ημίγυμνων ανδρικών σωμάτων να στολίζουν τους κλειστούς εξώστες, υπήρξε η κατοικία του έμπορου Alexander Melik-Azaryants. Ήταν το πρώτο κτήριο στην Τιφλίδα που ήταν εξοπλισμένο με αυτόνομο ηλεκτρικό ρεύμα και ιδιωτική παροχή νερού. Σήμερα στεγάζει το Θέατρο Παντομίμας.

Συνεχίσαμε προς το ποτάμι της πόλης. Ένα γιγάντιο συμμετρικό ποδήλατο, με δύο αντιδιαμετρικές θέσεις ποδηλατών και κοινό πετάλι, στέκεται στο δρόμο μας. Σύγχρονο έργο τέχνης με αντιφατικά μηνύματα. Ένα ποδήλατο, σύμβολο κίνησης μετατρέπεται σε στατικό σύμβολο γιατί το κοινό πετάλι και η κοινή αλυσίδα δεν μπορούν να κινηθούν από τους δύο ποδηλάτες όπου ο ένας κοιτάει τη δύση και ο άλλος την ανατολή. Ο τόπος που ζούμε είναι το κοινό μας σπίτι.

Απέναντι από το ποδήλατο βλέπουμε τα κτήρια από τα οποία περάσαμε λίγα λεπτά νωρίτερα.

Επόμενη στάση ο κήπος και η μικρή πλατεία με το άγαλμα τριών χορευτριών οι οποίες χορεύουν τον παραδοσιακό χορό Samaia (სამაიას) της Γεωργίας. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσω ότι γράφοντας αυτή την ιστορία "αναγκάζομαι" να κάνω μια μικρή έρευνα για πολλά πράγματα που βλέπαμε χωρίς να γνωρίζουμε εκ των προτέρων τι ήταν. Η εκ των υστέρων έρευνα λειτουργεί σαν τον ξεναγό που δεν είχαμε!

Λίγο πριν τη γέφυρα σταθήκαμε να παρατηρήσουμε και να φωτογραφίσουμε ένα σύγχρονο σουρεαλιστικό σύμπλεγμα εννέα φιγούρων, χρωματισμένων μπλε, οι οποίες κρατάνε δίσκους-ρολόγια πάνω από τα κεφάλια τους. Το έργο φέρνει τον τίτλο TBC Clocks και είναι τοποθετημένο πάνω στον κυκλικό κόμβο μπροστά από την γέφυρα Galaktion. Το όνομα της γέφυρας προέρχεται από τον Γεωργιανό ποιητή του 20ου αιώνα, Galaktion Tabidze. Χτισμένη την δεκαετία του '60 φέρει έντονα τα σημάδια της σοβιετικής περιόδου. Τα βαριά σιδερένια κιγκλιδώματα παραμένουν ατόφια με το σφυροδρέπανο και το αστέρι της Σοβιετικής Ένωσης. Τέσσερα μεγάλα λιοντάρια οριοθετούν τις ειδόδους της γέφυρας. Ο ποταμός Kura κυλάει βιαστικός και φουσκωμένος υποδεχόμενος τα νερά που κατεβαίνουν από τα χιονισμένα βουνά του Καυκάσου.

Πάνω από τη γέφυρα βλέπουμε στο βάθος σύγχρονα "γυάλινα" κτήρια με το ευφάνταστο όνομα "King David Residences". Στο λοφίσκο πριν τη γέφυρα ένα "κυβιστικό" κατασκεύασμα κατοικιών με πολλά παράθυρα, μπαλκόνια και πολύ γυαλί έχει την καλύτερη θέα προς το ποτάμι. Αμέσως μετά την γέφυρα μια ημικυκλική πολυκατοικία σοβιετικής κατασκευής των μέσων του 20ου αιώνα με τα μικρά μπαλκόνια θυμίζει κάτι από Ιταλία και Νάπολη. Πιο πέρα στον ίδιο δρόμο (οδός Kote Marjanishvili) παλιά και νεώτερα κτήρια συνυπάρχουν. Πολλές νεοκλασικές κατασκευές είναι επίσης εδώ.

Απέναντι από το κτήριο με τις κολώνες, σε ένα παράπλευρο στενό, βρίσκουμε μια γιγάντια τοιχογραφία αντίγραφο του γεωργιανού καλλιτέχνη της avant-guarde, Petre Otskheli, από το 1936. Στρίβουμε αριστερά στη Λεωφόρο Davit Aghmashenebeli, αφήνοντας πίσω μας το σταθμό του μετρό στη γωνία. Ένα κτήριο με αγάλματα και περίτεχνα σκαλίσματα μας τραβάει την προσοχή. Η πρόσοψη, επηρεασμένη από την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική του τέλους του 19ου αιώνα, είναι ένα τυπικό παράδειγμα παρόμοιων κτηρίων της Art Nouveau της Τιφλίδας. Πιο πέρα ακόμη ένα παρόμοιο κτήριο της ίδιας αρχιτεκτονικής νοοτροπίας.

Σταματάμε και αγοράζουμε κάρτα sim από το κατάστημα της εταιρείας κινητής τηλεφωνίας Magti και συνεχίζουμε το δρόμο μας θαυμάζοντας τα πολλά αρχιτεκτονικά στολίδια του δρόμου. Σε ένα στενό που μπήκαμε από περιέργεια ερχόμαστε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα πολυώροφο ξύλινο οικοδόμημα με περίτεχνα σχέδια και πολλά παράθυρα, χωρίς μπαλκόνια. Περνάμε την άμαξα που έχει μετατραπεί σε παρτέρι λουλουδιών και "προσγειωνόμαστε" στο τούρκικο καφενείο-ζαχαροπλαστείο Sapore Cafe το οποίο συνιστάται ανεπιφύλακτα για τον καφέ, το τσάι και τα γλυκίσματά του.

Το Κρατικό Θέατρο Μουσικής και Δράματος (ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიისა და დრამის სახელმწიფო თეატრი) καταλαμβάνει σχεδόν ένα οικοδομικό τετράγωνο (αριστερή φωτογραφία). Το θέατρο φέρει το όνομα του Vaso Abashidze, γεωργιανού ηθοποιού και ιδρυτή της ρεαλιστικής υποκριτικής παράδοσης, ο οποίος γεννήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα.

Λίγο μετά στρίβουμε δεξιά στην οδό Ia Kargareteli κατευθυνόμενοι στη πρώτη μεγάλη στάση της ημέρας, το Παλάτι των Τεχνών (ხელოვნების სასახლე), δηλαδή το Κρατικό Μουσείο Θεάτρου, Μουσικής, Κινηματογράφου και Χορογραφίας. Ένα πανέμορφο οικοδόμημα γοτθικού ρυθμού, κατασκευασμένο στα τέλη του 19ου αιώνα, μοναδικό στη Τιφλίδα ανάμεσα σε όλα τα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα που συναντήσαμε αλλά και αυτά που δεν συναντήσαμε, όπως διαβάζω. Γνωστό ως "Παλάτι για μια νύχτα" ή "Παλάτι του Έρωτα" κρύβει μια πραγματική ιστορία έρωτα, τζόγου και προσφοράς της συζύγου Dadiani για μία νύχτα στο Γερμανό Πρίγκιπα Κωνσταντίνο, για αποπληρωμή χρεών. Η Agrafina Dadiani συμφώνησε να περάσει μια νύχτα με τον πρίγκιπα με τον όρο να φτιάξει ένα παλάτι προς τιμή της. Το παλάτι τελείωσε σε έξι μήνες, και η Αγραφίνα άλλαξε... σύζυγο!

Στους εσωτερικούς χώρους του παλατιού ήρθαμε σε επαφή με την πολυτέλεια και τα πλούσια εκθέματα τέχνης. Ένα θαυμάσιο τζάκι ρυθμού νεο-ροκοκό στέκεται σε μία γωνία της πρώτης αίθουσας που συναντήσαμε μαζί με πολλούς πίνακες ζωγραφικής και μια προθήκη με βεντάλιες και άλλα προσωπικά είδη.

Μια "Δίκαιη Αντανάκλαση" του Γάλλου Charles Louis Lucien Muller είναι ο τίτλος του πρώτου πίνακα ενώ ο άλλος φέρει τον τίτλο "Μαντόνα Γαλακτοτροφούσα" του Bartolomé Esteban Murillo.

Σε μια άλλη αίθουσα υπάρχουν εκθέματα εθνικών φορεσιών της Γεωργίας.

Δύο ορειχάλκινα χέρια κρατάνε ένα παλιό χειρόγραφο της γραφής Mkhedruli.

Ακόμα μερικοί πίνακες ζωγραφικής. Ένας ευγενής που φλερτάρει δύο κυρίες που βγήκαν βόλτα και μερικοί καλλιτέχνες που σκιαγραφούν το εσωτερικό ενός σπιτιού, είναι τα θέματα μερικών ακόμη πινάκων ζωγραφικής.

Η σιδερένια πανοπλία ενός Ιππότη δίπλα στη σκάλα που μας πάει στον πάνω όροφο. Ακόμη ένα περίτεχνο τζάκι, ισλαμικού-γοτθικού ρυθμού.

Το Δωμάτιο των Κιόνων και μια τραπεζαρία με πορσελάνινα σερβίτσια έτοιμη για τους καλεσμένους.

Υπέροχα βιτρό από τα παράθυρα της Αίθουσας των Ίριδων.

Το Δωμάτιο της Μήδειας από την Κολχίδα. Οι τοίχοι και το ταβάνι είναι ζωγραφισμένοι με θέματα από την Κολχίδα και το μύθο της Μήδειας.

Κι εδώ είναι το μυστικό δωμάτιο όπου συναντιόντουσαν οι δύο εραστές σε δύσκολες στιγμές.

Φύγαμε από το Παλάτι των Τεχνών ενθουσιασμένοι με ότι είδαμε. Συνεχίσαμε την πορεία μας στρίβοντας αριστερά στην οδό Mikheili Tsinamdzghvrishvili. Κοντοσταθήκαμε σε ένα παραδοσιακό γεωργιανό φούρνο και αγοράσαμε τα πρώτα μας πολύ εύγευστα χατσαπούρι, με τυρί και πατάτα, δίνοντας το ποσό των 7 lari. Απέναντι από τον φούρνο μια πολυκατοικία με άναρχα δομημένα μπαλκόνια θύμισε τις εικόνες του Pogradec που είχαμε δει μερικούς μήνες πιο πριν.

Στρίψαμε ξανά προς τα δεξιά στη Λεωφόρο Queen Tamar κατευθυνόμενοι στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό. Για να πάμε στο σταθμό των τρένων έπρεπε να περάσουμε μέσα από ένα εμπορικό κέντρο και να ανέβουμε κυλιόμενες σκάλες. Από τον πίνακα των δρομολογίων καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει σύνδεση με τις κύριες πόλεις της Γεωργίας (Batumi, Borjomi, κλπ).

Στο διπλανό κτήριο βρίσκεται ο σταθμός Station Square της γραμμής 1 του μετρό καθώς και ένας σταθμός λεωφορείων (marshrutka). Η κάθοδος στην αποβάθρα κράτησε αρκετά με την κυλιόμενη σκάλα να έχει αυξημένη ταχύτητα. Το μετρό της Τιφλίδας έχει δύο γραμμές και τα εγκαίνιά του έγιναν τη δεκαετία του '70. Υπήρξε το τέταρτο μετρό που κατασκευάστηκε σε πόλη της Σοβιετικής Ένωσης και το βάθος του είναι αρκετά μεγάλο. Οι σταθμοί που επισκεφτήκαμε κατά την παραμονή μας στη Τιφλίδα είναι απλοϊκοί χωρίς κάποια ιδιαίτερη διακόσμηση.

Ο συρμός αναπτύσσει μεγάλη ταχύτητα. Όλοι βιάζονται και είναι λίγο αγενείς. Ένα παιδί μέσα στο βαγόνι βιάζεται να κάτσει και μας σπρώχνει. Σε λίγα λεπτά φτάνουμε στο σταθμό της Πλατείας Ελευθερίας (თავისუფლების მოედანი). Στη απλοϊκή διακόσμηση του σταθμού μερικά σοβιετικά ανάγλυφα στο επίπεδο της αποβάθρας σπάνε τη μονοτονία. Έξω από το σταθμό μια ηλικιωμένη που πουλάει μαγνητάκια και άλλα σουβενίρ, δέχεται να φωτογραφηθεί.

Κατευθυνόμαστε δεξιά προς την Πλατεία Ελευθερίας, την πιο κεντρική πλατεία της πόλης και σημείο αναφοράς της. Τα "βαφτίσια" του ονόματος έγιναν αμέσως μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση το 1917. Από τότε έχει αλλάξει διάφορα ονόματα (Lenin, Stalin) αλλά επανήλθε στο αρχικό της. Στο κέντρο της κυκλικής πλατείας βρίσκεται ένας στύλος 40 μέτρων και στην κορυφή του στέκεται το άγαλμα του Αγίου Γεωργίου στην παραδοσιακή του στάση πάνω σε άλογο. Η κατασκευή του είναι μπρούτζινη επικαλυμμένη με φύλλα χρυσού! Γύρω από την πλατεία τρέχουν χωρίς σταματημό αυτοκίνητα κάθε λογής. Το εντυπωσιακό είναι ότι μετρήσαμε τουλάχιστον πέντε περιπολικά της αστυνομίας που κινούνταν ασταμάτητα πάνω κάτω κάνοντας συνεχείς υποδείξεις σε αυτοκίνητα και πεζούς.

Στη νότια πλευρά της πλατείας φαίνεται το επιβλητικό κτήριο του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλης με το ρολόι πάνω στον κεντρικό του πύργο.

Δύο κοντινές φωτογραφίες του αγάλματος και του ρολογιού, το οποίο δείχνει την ώρα που περάσαμε από την πλατεία και μια φωτογραφία της στήλης με το άγαλμα στην κορυφή του.

Προχωράμε προς τα βόρεια της πλατείας και συναντάμε την καταπράσινη πλατεία Pushkin. Ένα τριώροφο μεταλλικό συντριβάνι ...ξεκουράζεται. Προχωράμε ξανά προς το ποτάμι βαδίζοντας στη δεξιά πλευρά της Λεωφόρου Aleksandr Pushkin. Σε όλο το μήκος της διαδρομής, μέχρι τη μεγάλη στροφή, πολλά ξύλινα κτήρια με περίτεχνα μπαλκόνια και προσόψεις βρίσκονται εδώ. Ο δρόμος και το πεζοδρόμιο περνάνε πάνω από ένα σημαντικό αρχαιολογικό σημείο που δεν έχει αναδειχθεί όπως θα έπρεπε. Τα ερείπια του παλιού τείχους της πόλης βρίσκονται από κάτω μας. Χωρίς καμία πινακίδα να μας ενημερώνει και να μας καθοδηγεί κολλήσαμε για λίγο σε ένα αγγλόφωνο γκρουπ και "υποκλέψαμε" κάποιες πληροφορίες. Μετά τη στροφή ο δρόμος αλλάζει όνομα και γίνεται οδός Nikoloz Baratashvili ενώ είναι πλέον στο ίδιο επίπεδο με το παλιό τοίχος πάνω από το οποίο έχουν χτιστεί ξύλινα σπίτια, όπως το γαλάζιο της φωτογραφίας.

Απέναντι από το γαλάζιο ξύλινο κτήριο, στο μέγαρο της Τράπεζας της Γεωργίας έχει παραμείνει μια μεγάλη σοβιετική τοιχογραφία, με θέματα από την βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας δοσμένη με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της τεχνοτροπίας του σοσιαλιστικού ρεαλισμού.

Σε όλη τη διαδρομή μέχρι το ποτάμι, πάνω από τα τοιχία της παλιάς πόλης έχουν "σηκωθεί" ξύλινα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα. Αρκετά θέλουν συντήρηση γιατί καταρρέουν αλλά όσα έχουν επισκευαστεί και συντηρηθεί είναι "χάρμα" οφθαλμών!

Η κλασσική φωτογραφία με τον άνθρωπο που ανάβει τον φανοστάτη πάνω σε μία σκάλα, σε ανάμνηση της εποχής χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και αυτόματους λαμπτήρες. Τότε που τα χωριά ήταν σκοτεινά ενώ φωτισμένες ήταν όσες πόλεις είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ανθρώπους με το σπουδαίο, για την εποχή, επάγγελμα.

Στη γωνία του δρόμου που οδηγεί στον Πύργο του Ρολογιού (τον οποίο δεν επισκεπτόμαστε σήμερα) μια σειρά από μεταλλικά αγάλματα σκιαγραφούν μια ποιητική πινελιά και μας λένε ιστορίες. Ο Δον Κιχώτης, στέκεται ψηλός, ευγενής και ονειροπόλος, δίπλα του ο πιστός του σύντροφος Σάντσο Πάντσα έτοιμος πάντα για την επόμενη "μάχη", ένας ταξιδιώτης με βαλίτσα, ένας άντρας μάλλον γεωργιανός, ένας άντρας με μπαστούνι μιας κάποιας ηλικίας και σοφίας και ένας εστιάτορας που κρατάει μια κουτάλα. Μπροστά από ένα ξενοδοχείο και το πολυτελές εστιατόριο του τα αγάλματα συνομιλούν με τους περαστικούς προσφέροντας τους μια στιγμή χαλάρωσης και παιχνιδιάρικης φωτογράφησης.

Λίγο πιο πέρα μια ομάδα πληθωρικών χορευτών έχει παγώσει την κίνησή του. Κάθε πρόσωπο είναι μοναδικό και απλόχερα χαμογελαστό. Το σύνθετο γλυπτό αναπαριστά μια αρχαία παράδοση, ένα τελετουργικό γνωστό ως Berikaoba το οποίο καλωσορίζει την ανοιξιάτικη γονιμότητα. Το γλυπτό, έργο του Avtandil Monaselidze ανεγέρθηκε το 1981 και χρησιμεύει ως υπενθύμιση ότι ο γεωργιανός πολιτισμός στο σύνολό του ήταν πάντα ένα χωνευτήρι διαφορετικών παραδόσεων και θρησκευτικών εθίμων.

Τα πόδια μας οδήγησαν στη γέφυρα Baratashvili η οποία είναι η φυσική συνέχεια του ομώνθυμου δρόμου. Από την γέφυρα μπορούμε να "θαυμάσουμε" το μποτιλιάρισμα στο δρόμο δίπλα στο ποτάμι. Από την επόμενη ημέρα η πόλη θα αρχίσει να αδειάζει, λόγω Πάσχα και η κίνηση θα είναι πιο αραιή. Ο ποταμός Kura και στο βάθος η Γέφυρα της Ειρήνης. Στη γέφυρα αυτή ήρθαμε να θαυμάσουμε τα γλυπτά που βρίσκονται πάνω της αλλά ανακαλύψαμε έναν ολόκληρο θησαυρό.

Κατά μήκος της διάβασης των πεζών είδαμε φωτογραφίες από την παλιά Τιφλίδα, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, του φωτογράφου Dimitri Ermakov.

Μέσα στην κενή γέφυρα, εκεί που κινούνται μόνο άνθρωποι, ένας άλλος κόσμος μας αποκαλύφτηκε. Το κουφάρι ενός πιάνου μας θυμίζει οτι κάποτε ήταν ένα όργανο που έβγαζε μελωδικούς ήχους. Το μπαρ revolution υποδέχεται τη νεολαία τις προχωρημένες ώρες. Όταν περάσαμε το απόγευμα ήταν κλειστό και γίνονταν προετοιμασίες για το άνοιγμα, κάποιες στιγμές αργότερα.

Αυτό που μας εξέπληξε και έκανε τη διαφορά σε ότι είχαμε δεί μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν τα πολλά ασπρόμαυρα γκράφιτι που είδαμε μέσα στα άδεια περάσματα κάτω από τη γέφυρα. Πραγματικά έργα τέχνης.

Ενώ αυτά γίνονται κάτω από τη γέφυρα, από πάνω μερικά γλυπτά επιδεικνύουν το λεπτεπίλεπτο σώμα τους, ερωτοτροπούν μεταξύ τους ή ετοιμάζονται να βουτήξουν στο ποτάμι.

Ένα κτήριο σε σχήμα μανιταριού ή κάποιου είδους άνθους στέκεται στη μία όχθη του ποταμού. Βάρκες πάνε κι έρχονται πάνω στο νερό πραγματοποιώντας ολιγόλεπτες τουριστικές βόλτες.

Σ' αυτό το σημείο αποφασίσαμε να γυρίσουμε στο ξενοδοχείο για ξεκούραση. Είμαστε πολύ κουρασμένοι για να μπορέσουμε να απολαύσουμε ένα γεύμα και έτσι το αφήσαμε για αργότερα. η επιστροφή έγινε με τρόλεϊ και πολύ το χαρήκαμε. Στο δρόμο προς την στάση του τρόλεϊ, χωμένο σε ένα κάθετο δρόμο συναντηθήκαμε με την τοιχογραφία Solar Logos του καλλιτέχνη δρόμου Faith47 από τη Νότια Αφρική.

Από το δωμάτιο του ξενοδοχείο πλέον, μερικές φωτογραφίες λίγο πριν τη δύση του ηλίου και μετά, όταν η νύχτα είχε πέσει απάνω από την πόλη.

Αργότερα ανεβήκαμε σε ένα τρόλεϊ και πήγαμε σχεδόν έξω από το γεωργιανό εστιατόριο με το όνομα
Khinkali Collection, εκεί που βρίσκονται τα υπόγεια ερείπια της παλιάς οχύρωσης της Τιφλίδας. Adjarian khachapuri, τηγανητά khinkali, ένα είδος παραδοσιακής κοτόσουπας και δύο ποτήρια θεϊκό κόκκινο κρασί ήταν αρκετά για να πάρουμε μια πρώτη γεύση γεωργιανής κουζίνας. Κάποια στιγμή συνειδητοποιούμε ότι στο μαγαζί έχουμε απομείνει εμείς και δύο ζευγάρια από την ...Ελλάδα που είχαν έρθει όπως εμείς για ταξίδι τις ημέρες του Πάσχα.

Ο μεγάλος περίπατος της πρώτης ημέρας και η γνωριμία με την Τιφλίδα τελειώνει εδώ. Είναι τόσα πολλά αυτά που είδαμε, περπατήσαμε, ακούσαμε, γευτήκαμε που δεν ήξερα τι να αφαιρέσω. Αποφάσισα λοιπόν να μη περικόψω σχεδόν τίποτα και να ζητήσω την κατανόησή σας για το μέγεθος του κεφαλαίου αυτού. Φαντάζομαι κάπως έτσι θα είναι και τα επόμενα.

 

[YiannisTS]

Ημέρα 2η: Τιφλίδα, μια πόλη έκπληξη

Όλη τη νύχτα έβρεχε. Οι πρώτες ψιχάλες ξεκίνησαν να πέφτουν την ώρα που επιστρέφαμε στο ξενοδοχείο την προηγούμενη νύχτα, μετά από μια γρήγορη βόλτα στην παλιά πόλη και τα μαγαζιά της. Η βροχή ακούγονταν παντού. Στη λαμαρινοσκεπή του διπλανού κτηρίου, στα παράθυρα του δωματίου, στο τραπεζάκι πάνω στο μπαλκόνι. Όταν ξυπνήσαμε οι σταγόνες της βροχής συνέχιζαν και έπεφταν, πιο αραιά αλλά παρούσες. Αέρας, υγρασία και κρύο ήταν τα υπόλοιπα συστατικά της "συνταγής". Για μια στιγμή άρχισε να μας κατακλύζει μια απογοήτευση. Άσχημη εποχή επιλέξαμε να έρθουμε στη Γεωργία. Το νερό της βροχής, τόσο χρήσιμο και απαραίτητο για τον κύκλο της ζωής σήμερα μας βγάζει γλώσσα. Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι, μας λέει ο ποιητής. Με τις τελευταίες σταγόνες της βροχής αναστήθηκε η άνοιξη κι εμείς μαζί της, θα πρόσθετα εγώ κάπως υπερβολικά για τη στιγμή που ο ήλιος κερδίζει τα σύννεφα στο μεταξύ τους κρυφτούλι.

Μετά το πρωινό και την υπέροχη θέαση της Τιφλίδας από τη μεγάλη τζαμαρία η βροχή αποσύρθηκε κι εμείς χαράξαμε τη διαδρομή της σημερινής ημέρας. Και ξεκινήσαμε...

Κινηθήκαμε στην αντίθετη κατεύθυνση από την προηγούμενη ημέρα κάνοντας χρήση της μαρσρούτκα αριθμός 383 με στάση σχεδόν έξω από το ξενοδοχείο. Η κίνηση στους δρόμους έχει αραιώσει. Είναι Μεγάλη Πέμπτη και η πόλη προετοιμάζεται για το Πάσχα. Βέβαια τίποτα δεν θυμίζει ότι διανύουμε Μεγάλη Εβδομάδα. Εκτός από την καμπάνα του μεγάλου καθεδρικού Ναού που χτυπάει κατά διαστήματα και ακούγεται σε όλη την πόλη κανένας στολισμός δεν υπάρχει. Αν δεν ξέραμε ότι πλησιάζει το Πάσχα κανένα σημάδι στο δρόμο δεν θα μας πληροφορούσε. Αργότερα όταν θα βγούμε από την πόλη πηγαίνοντας στην επαρχία οι εικόνες που θα δούμε στο δρόμο θα μας κάνουν να σκεφτούμε ότι οι ημέρες έχουν κάτι το διαφορετικό...

Κατεβαίνουμε στην πλατεία Ελευθερίας και φωτογραφίζουμε το μεγάλο άγαλμα του Αγίου Γεωργίου και το κτήριο του Δημοτικού Συμβουλίου από διαφορετική οπτική γωνία και διαφορετικό φωτισμό.

Στους μεγάλους δρόμους της πόλης τα αυτοκίνητα τρέχουν ασταμάτητα και δεν σταματάνε εάν δεν έχουν λόγο να το κάνουν. Εάν προσπαθήσεις να περάσεις από τη μία πλευρά στην άλλη, χωρίς να υπάρχει διάβαση ή φωτεινός σηματοδότης τότε είναι σαν να θέλεις να διασχίσεις τη λεωφόρο Συγγρού. Παντού υπάρχουν υπόγειες διαβάσεις με πολλά μικρά μαγαζάκια τις οποίες χρησιμοποιούν με ευλαβική συνέπεια οι πλειοψηφία των πεζών. Κάποιος προσπάθησε να διασχίσει τον δρόμο και από το πουθενά εμφανίστηκε περιπολικό της αστυνομίας και τον "έκραξε" κανονικότατα από τα ηχεία του!

Περπατάμε στο αριστερό πεζοδρόμιο της Λεωφόρου Shota Rustaveli, η οποία ενώνει δύο πλατείες, την πλατεία Rustaveli και την πλατεία Ελευθερίας. Η ιστορία του δρόμου πάει πίσω στο χρόνο μέχρι το 19ο αιώνα. Το σημερινό της όνομα το απέκτησε στις αρχές του 20ου αιώνα προς τιμή του ποιητή. Πολλά αρχιτεκτονικά μνημεία και πολιτιστικά τοπόσημα βρίσκονται κατά μήκος της λεωφόρου, και στις δύο πλευρές της αρκετά από τα οποία τα είδαμε.

Απέναντί μας είναι το κτήριο του Εθνικού Μουσείου της Γεωργίας (საქართველოს ეროვნული მუზეუმი), ένα υπέροχο "γκρίζο" στολίδι νεοκλασικής αρχιτεκτονικής με στοιχεία γεωργιανής παράδοσης. Κατασκευασμένο στις αρχές του 20ου αιώνα σήμερα στεγάζει το κεντρικό μουσείο της χώρας, ένα από τα πολλά επιμέρους μουσεία που ενώθηκαν για να αποτελέσουν το Εθνικό Μουσείο. Λίγο αργότερα θέλοντας να το επισκεφτούμε δυστυχώς δεν τα καταφέραμε. Τα κρατικά μουσεία της Γεωργίας παραμένουν κλειστά από τη Μεγάλη Πέμπτη μέχρι και τη Μεγάλη Δευτέρα. Αυτό ήταν ένα χτύπημα κάτω από τη μέση και πολύ λυπηθήκαμε. Μαζί μας απογοητεύτηκε κι ένα ζευγάρι Αμερικανών τουριστών που μάταια ψάχναμε τρόπο να μπούμε αφού δεν υπήρχε κάποιο ενημερωτικό σημείωμα παρά μόνο οι φύλακες που αφενός βαριόντουσαν και αφετέρου δεν ήξεραν γρι αγγλικά!

Περνάμε δίπλα από ένα "ογκώδες" επιβλητικό κτήριο με έντονα αναγεννησιακά χαρακτηριστικά, μεγάλες κολώνες και αψιδωτά παράθυρα. Αρχικά κατασκευασμένο στις αρχές του 19ου αιώνα και ανακατασκευασμένο αρκετές φορές στη πορεία του μέσα στο χρόνο χρησιμοποιήθηκε για έδρα της κάθε φορά τοπικής εξουσίας, διοικητικής ή κυβερνητικής. Σήμερα στεγάζει το Εθνικό Παλάτι Νεολαίας.

Ακριβώς δίπλα, στην επόμενη γωνία, είναι το Κοινοβούλιο της Γεωργίας (საქართველოს პარლამენტი) το οποίο ξεχωρίζει για την επιβλητική κατασκευή του στα χρώματα της ώχρας. Πανύψηλες εξωτερικές κολώνες που φαίνεται να συγκρατούν τη στέγη, απλές γραμμές στις επιμέρους λεπτομέρειες, ορθογώνια συμμετρικά ευθυγραμμισμένα παράθυρα είναι μερικά από τα κύρια εμφανή στοιχεία του κτηρίου ακολουθώντας την αρχιτεκτονική αισθητική του σοσιαλιστικού κλασικισμού. Άλλωστε δεν θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο αφού κατασκευάστηκε στα μέσα του 20ου αιώνα, την περίοδο που κυριαρχούσε η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική γραμμή στα νέα δημόσια κτήρια. Από το πρώην σύμβολο της ΕΣΣΔ λείπει το σφυροδρέπανο που έχει αφήσει τα ίχνη του...

Μπροστά από το κοινοβούλιο βρίσκεται το Μνημείο για τα θύματα της 9ης Απρίλη 1989 κατά την διάρκεια βίαιης καταστολής της διαδήλωσης για την ανεξαρτησία της Γεωργίας από τη Σοβιετική Ένωση. Με αφορμή την επέτειο αυτή ο πρωθυπουργός της χώρας, Ηρακλής Κομπαχίτζε (ირაკლი კობახიძე, σε κόκκινο κύκλο) κατέθεσε στεφάνι εν μέσω αντικυβερνητικής διαδήλωσης, μία από τις πολλές που οργανώνονται μπροστά από το κοινοβούλιο. Πολλές γεωργιανές σημαίες και κάποιες της Ε.Ε σηματοδοτούν την πολιτική κατεύθυνση των διαδηλωτών. Παραμείναμε κάμποση ώρα και συζητήσαμε με κάποιους από αυτούς. Μας μίλησαν με οργή για το "δικτάτορα" που έχουν πρωθυπουργό. Μας ανέφεραν για την αστυνομία που δεν τους αφήνει να κυκλοφορούν και τους συλλαμβάνει. Οι διαδηλωτές ήταν λιγότεροι από τις αστυνομικές δυνάμεις οι οποίες δεν οπλοφορούσαν. Τους δείξαμε βίντεο από δικές μας διαδηλώσεις και τα "όργια" των ελληνικών δυνάμεων καταστολής. Δεν το πίστεψαν. Δεν γίνονται αυτά στη δημοκρατική Ευρώπη, μας είπαν! Αλλά όπως λέει και ο ποιητής:

Η φωνή που διαταγές τους δίνει
Είναι του εχθρού τους η φωνή
Εκείνος που για τον εχθρό μιλάει
Είναι ο ίδιος τους ο εχθρός
(Μπέρτολντ Μπρεχτ-”Γερμανικό Εγχειρίδιο Πολέμου”)
​

Χαιρετήσαμε και φύγαμε.

Διασχίσαμε τον δρόμο και βρεθήκαμε κάτω από το Μουσείο Καλών Τεχνών της Γεωργίας το οποίο είναι ανοιχτό γιατί απλά είναι ιδιωτικό και δεν ακολουθεί το πρόγραμμα των υπόλοιπων κρατικών μουσείων. Το κτήριο από μόνο του είναι ένα έργο τέχνης με τον μεγάλο αετό στο κέντρο να λειτουργεί σαν φύλακας του. Μεγάλες κάθετες γυάλινες επιφάνειες συνυπάρχουν αρμονικά με τα υπόλοιπα διακοσμητικά εξωτερικά στοιχεία του δημιουργώντας ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Το μουσείο ανήκει στη Manana Shevardnadze, κόρη του Eduard Shevardnadze τελευταίου Υπουργού Εξωτερικών της Σοβιετικής Ένωσης και Προέδρου της Γεωργίας μέχρι το 2003.

Δεν επισκεφτήκαμε τους εκθεσιακούς χώρους του μουσείου παρά μόνο το εσωτερικό μέρος της εισόδου και το πολύ όμορφο καφέ του. Στο πωλητήριο με τα σουβενίρ συνατήσαμε την Άννα, μετανάστρια δεύτερης γενιάς στην Ελλάδα η οποία σπούδασε στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και γύρισε στη Γεωργία για να δουλέψει. Αυτή μας πληροφόρησε σχετικά με την ιδιοκτησία του μουσείου όταν περιεργαζόμασταν ένα βιογραφικό βιβλίο του Shevardnadze. Ζητώντας τη γνώμη της για αυτό που διαβάζουμε σε κάποιες ιστορίες εδώ μέσα το οποίο κι εμείς βιώσαμε εν μέρει, σχετικά με την "αγένεια" των ανθρώπων, μας απάντησε ότι πιο δόκιμος είναι ο χαρακτηρισμός "αυστηρός" παρά "αγένεια" για τον χαρακτήρα των ανθρώπων της χώρας της. Αυτό μας έδωσε τροφή για σκέψη!

Κινούμενοι πίσω από το κλειστό Εθνικό Μουσείο βρεθήκαμε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γεωργίας...

... και στην ορθόδοξη Εκκλησία της Αγίας Τριάδος, με τον παραδοσιακό υπερυψωμένο τρούλο, στον επόμενο παράδρομο.

Βγήκαμε στη Λεωφόρο Nikoloz Baratashvili θαυμάζοντας για δεύτερη ημέρα τα παλιά τείχη της Τιφλίδας, τις ξύλινες κατοικίες που χτίστηκαν πάνω τους και τον κεντρικό Καθεδρικό Ναό της πόλης στον οποίο θα πηγαίναμε λίγο αργότερα.

Περνάμε ξανά από την οπτικοποιημένη ποιητική σύνθεση των μεταλλικών γλυπτών.

Ο πεζόδρομος Ioanne Shavteli μας οδηγεί στο θέατρο μαριονέτας Rezo Gabriadze και στον κεκλιμένο Πύργο του Ρολογιού ο οποίος στηρίζεται από ένα χοντρό σίδερο για να μην πέσει. . Ένα τουριστικό αξιοθέατο που μαζεύει πολύ κόσμο αφού δίνεται και μια μικρή παράσταση δύο φορές την ημέρα. Είχαμε την τύχη να συμπέσουμε σε μία από αυτές αφού βρεθήκαμε ακριβώς το μεσημέρι και παρακολουθήσαμε ένα σύντομο θεατρικό έργο με μαριονέτες από το μικρό κουκλοθέατρο που βρίσκεται κάτω από το ρολόι. Από το πάνω πορτάκι κάθε ώρα ένας άγγελος βγαίνει και χτυπάει την καμπάνα.

Τα πολύχρωμα κεραμικά πλακάκια που βρίσκονται στο κάτω μέρος του ρολογιού είναι χειροποίητα με θέματα από τη φύση και την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Τρεις επισκέπτες έχουν σκύψει στην κάτω δεξιά γωνία του πύργου και παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή. Τι να κοιτάνε άραγε; Πλησιάσαμε και είδαμε το περίεργο μεταλλικό ανάγλυφο της φωτογραφίας. Πλησιάσαμε στο οπτικό ματάκι και παρατηρήσαμε με έκπληξη ένα λειτουργικό μικροσκοπικό ρολόι. Πιο δίπλα υπάρχει μια μικρή υδρόγειος σφαίρα κι ένα μεταλλικό πινακάκι με τη μάζα της γης, με πολλά μηδενικά.

Τα πρωινά σύννεφα έχουν αποχωρήσει και τη θέση τους έχει πάρει ένας λαμπρός ήλιος ο οποίος μας δίνει τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούμε το φως του.

Πλανόδιοι πωλητές προσφέρουν την πολύχρωμη πραμάτεια τους.

Σε κοντινή απόσταση βρίσκεται η αρχαιότερη εκκλησία της Τιφλίδας (του 6ου αιώνα) και η δεύτερη παλαιότερη της Γεωργίας, η Βασιλική Αντσισχάτι (ανεπίσημο όνομα) ή αλλιώς Εκκλησία της Γέννησης της Παναγίας (Anchiskhati Basilica, ანჩისხატის ტაძარი). Την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης χρησιμοποιήθηκε αρχικά σαν μουσείο χειροτεχνίας και αργότερα ως εργαστήριο τέχνης. Ο τρόπος που εισβάλουν οι ακτίνες του ήλιου δημιουργούν μια ιδιαίτερη μυστικιστική ατμόσφαιρα. Ο κόσμος που έμπαινε και έβγαινε λόγω της ημέρας (Μ. Πέμπτη), διαφύλαττε την ηρεμία και το μυστικισμό του χώρου τον οποίο διέκοπτε η φωνή του ιερέα.

Περπατώντας πάντα στον ήσυχο πεζόδρομο, μέσα σε ένα όμορφο καταπράσινο κήπο, συναντάμε τη μικρή Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Κάρι η οποία μας έρχεται από τον 17ο αιώνα, χτισμένη πάνω στα ερείπια της Εκκλησίας των Αρχαγγέλων του 5ου αιώνα η οποία καταστράφηκε κατά την διάρκεια των επιδρομών των Μογγόλων τον 14ο αιώνα.

Απέναντι από την εκκλησία, πίσω από ένα πανύψηλο μαντρότοιχο και μια κλειστή πόρτα βρίσκεται το Πατριαρχείο της Γεωργίας, το οποίο, όπως διαβάζουμε, είναι ισότιμο με τα υπόλοιπα Ορθόδοξα Πατριαρχεία αφού η Γεωργιανή Εκκλησία είναι Αυτοκέφαλη και Αυτοδιοικούμενη.

Ο πεζόδρομος συνεχίζει αλλά εμείς στρίβουμε αριστερά κι επιτέλους φτάνουμε στη Γέφυρα της Ειρήνης την οποία μέχρι τώρα τη βλέπαμε από μακριά. Σύγχρονη πεζογέφυρα με πολύ σίδερο και γυαλί, υλικά που δημιουργούν ένα σκεπαστό θόλο σε σχήμα κρεμαστού κύματος. Η πεζογέφυρα ενώνει την Παλιά Πόλη με το Πάρκο Rike και τη συνοικία Avlabari. Κατασκευάστηκε σε ένδειξη φιλίας μετά τον πόλεμο της Οσετίας από Ιταλό αρχιτέκτονα και θα έλεγα ότι θυμίζει τις κατασκευές του Calatrava. Τέσσερις σκάλες διευκολύνουν την κίνηση των πεζών ανεβοκατεβάζοντας κόσμο στο επίπεδο του ποταμού. Η γέφυρα φωτίζεται φαντασμαγορικά κάθε βράδυ με χιλιάδες leds, κάτι που δεν καταφέραμε να δούμε από κοντά.

Η θέση της γέφυρας είναι σε κεντρικό σημείο της Τιφλίδας διευκολύνοντας την επίσκεψη κοντινών αξιοθέατων. Την εποχή που πήγαμε η πόλη δεν είχε πολλούς επισκέπτες αλλά είχαν ήδη ξεκινήσει οι βαρκάδες πάνω στο ποτάμι. Πολλοί νεαροί και νεαρές προσπαθούσαν να πείσουν τους περαστικούς να τους ακολουθήσουν μέχρι το μικρό πλοιάριο που ήταν έτοιμο για αναχώρηση για μια βόλτα στο νερό. Αρνηθήκαμε ευγενικά! Προτιμήσαμε να χαζέψουμε τα μέρη τα οποία θα επισκεπτόμασταν μερικά λεπτά αργότερα. Η Μητέρα της Γεωργίας και το τελεφερίκ είναι δύο από αυτά τα μέρη. Ειδικά για το γιγάντιο άγαλμα η θέση είναι ιδανική για φωτογράφηση του χωρίς να αφαιρείται κάποιο κομμάτι του!

Στο βάθος το κτήριο με τον γυαλιστερό τρούλο και τη γεωργιανή σημαία είναι το Κρατικό Μέγαρο Εκδηλώσεων. Από κάτω του διακρίνονται δύο "σωληνωτές" κατασκευές. Η μία είναι το Μουσικό Θέατρο και η άλλη Εκθεσιακός Χώρος. Από την άλλη πλευρά του ποταμού φαίνεται το κάστρο Narikala και η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Το κάστρο δεν είναι προσβάσιμο λόγω εργασιών αναστύλωσης του.

Περάσαμε την γέφυρα και βρεθήκαμε στο Πάρκο Rike, ένα μεγάλο υπαίθριο καταπράσινο χώρο για περπάτημα, αναψυχή και χαλάρωση.

Ένα παλιό βαγόνι τραμ έχει μετατραπεί σε μπαρ.

Για να ανέβουμε πάνω στο λόφο του κάστρου πρέπει να πάρουμε το καλωδιακό τελεφερίκ. Ο κάτω σταθμός βρίσκεται στην άκρη του πάρκου, κοντά στην Πλατεία της Ευρώπης. Η Τιφλίδα έχει τέσσερα καλωδιακά τελεφερίκ και ένα σταθερής τροχιάς. Χρησιμοποιήσαμε δύο από τα τέσσερα καλωδιακά και το ένα σταθερής τροχιάς. Ένα από τα τέσσερα καλωδιακά τελεφερίκ βρίσκεται στην περιοχή του Εθνολογικού Μουσείου το οποίο δεν προλάβαμε να επισκεφτούμε. Η είσοδος στο τελεφερίκ που μας ανεβάζει στη Μητέρα της Γεωργίας γίνεται με την ίδια κάρτα που χρησιμοποιούμε σε όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς με κόστος εισιτηρίου μονής διαδρομής 2,5 lari. Πριν την είσοδο κάποιος ντόπιος προσπάθησε να μας αποθαρρύνει να ανέβουμε λέγοντας μας ότι δεν λειτουργεί λόγω ...αέρα, κάτι που αποδείχθηκε ψέμα. Απλά ήθελε να μας πασάρει κάποια δική του εκδρομή! Την ημέρα που βρεθήκαμε εκεί δεν υπήρξε μεγάλη αναμονή για είσοδο σε κάποια καμπίνα. Φύγαμε σχεδόν αμέσως!

Η διαδρομή μέχρι πάνω είναι θεαματική και ακίνδυνη. Οι σύγχρονες καμπίνες είναι σταθερότατες και προσφέρουν θέαση 360 μοιρών. Η θέα από την κορυφή είναι καταπληκτική. Όλη η Τιφλίδα ξεδιπλώνεται μπροστά μας μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι μας. Στην κορυφή ο αέρας είναι δυνατός και κρύος αλλά αυτό δεν μας αποθαρρύνει. Η Γέφυρα της Ειρήνης, τα σωληνωτά κτήρια, το κτήριο-μανιτάρι, ο μεγάλος καθεδρικός ναός, η πλατεία της Ευρώπης, το πάρκο Rike και το μεγάλο μπαλόνι του, η παλιά και η νέα πόλη, ο ποταμός Kura και πολλά άλλα αξιοθέατα και τοπόσημα είναι μπροστά μας.

Στην πορεία προς το μεγάλο άγαλμα ντόπιοι κρατώντας αετό και παπαγάλο μακάο προσπαθούν να "ψαρέψουν" περαστικούς για φωτογράφηση. Είκοσι ευρώ ζήταγαν για μια φωτογράφηση με τον αετό στο ώμο. Η τιμή κατέβηκε στα δέκα ευρώ μετά τις αρνήσεις μας. Αλλά και πάλι δεν είχαν επιτυχία.

Να και το μεγάλο άγαλμα της Μητέρας της Γεωργίας. Η μπροστινή πλευρά του αγάλματος δεν μπορεί να φωτογραφηθεί γιατί βρίσκεται στο όριο της πλαγιάς που ξεκινάει προς τα κάτω. Μόνο πλευρικές φωτογραφίσεις. Το άγαλμα είναι κατασκευασμένο από αλουμίνιο. Φορώντας μια παραδοσιακή φορεσιά στο αριστερό χέρι κρατάει μια κούπα με κρασί (δείγμα φιλοξενίας) ενώ στο δεξί χέρι κρατάει ένα σπαθί (δείγμα ετοιμότητας για πόλεμο με τους εχθρούς). Κατασκευάστηκε το 1958 στην επέτειο των 1500 χρόνων της Τιφλίδας, αρχικά από ξύλο.

Η μπροστινή πλευρά του αγάλματος κοιτάει προς την Τιφλίδα ενώ η πλάτη κοιτάει προς το Βοτανικό Κήπο. Δεν θελήσαμε να κατέβουμε αλλά μάλλον θα έπρεπε. Θέλαμε να συνεχίσουμε προς τη Παλιά Πόλη μέσα από το φρούριο Narikala, σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο αλλά ήταν κλειστό λόγω εργασιών αναστύλωσης. Εκ των υστέρων είδα ότι η διαδρομή μέσω βοτανικού κήπου οδηγεί στα λουτρά της παλιάς πόλης.

Πήραμε το δρόμο της επιστροφής ανεβαίνοντας ξανά στο τελεφερίκ. Κατευθυνθήκαμε προς τη Πλατεία της Ευρώπης. Από την πλατεία είναι ορατά τα τείχη (ή οτι έχει απομείνει από αυτά) του μεσαιωνικού Φρουρίου Isani.

Ένα κομμάτι από το τοίχος του Βερολίνου έχει μεταφερθεί εδώ, δώρο στον πρωθυπουργό της Γεωργίας κατά την επίσκεψή του στη Γερμανία.

Επόμενη στάση η Εκκλησία Μετέχι (Metekhi Church) ή αλλιώς Εκκλησία Γέννησης της Παναγίας και το άγαλμα του έφιππου Bασιλιά Vakhtang Gorgasali. Η φωτογραφία της εκκλησίας είναι από τον απέναντι λόφο του φρουρίου Narikala ενώ του αγάλματος από την εκκλησία. Η εκκλησία είναι χτισμένη σε στρατηγικό σημείο στην όχθη του ποταμού πάνε σε ένα χαμηλό λόφο από όπου το φρούριο που την περιέκλειε και το οποίο δεν υπάρχει πλέον, έλεγχε το πέρασμα. Χτισμένη τον 12ο αιώνα πάνω στα ερείπια μιας παλαιότερης από τον 5ο αιώνα αποτελεί ένα από ιστορικά ορόσημα της Τιφλίδας. Το κτήριο δίνει την εντύπωση ότι υψώνεται στον ουρανό με τον τρούλο να σηκώνεται πολύ ψηλότερα καταλαμβάνοντας σχεδόν το ένα τρίτο της συνολικής κατασκευής. Ο υπερυψωμένος τρούλος είναι χαρακτηριστικός της αρχιτεκτονικής των εκκλησιών που είδαμε σε σχεδόν όλες τις εκκλησίες που επισκεφτήκαμε στη Γεωργία. Μπαίνοντας στην εκκλησία ένας παπάς με ρώτησε από που έρχομαι και του απάντησα δείχνοντας την εικόνα του Αγίου Γεωργίου γραμμένη στα ελληνικά.

Ο γαλαζοαίματος που κοιτάει προς την παλιά πόλη θεωρείται ότι είναι ο θρυλικός ιδρυτής της Τιφλίδας.

Φεύγουμε από την πλατεία Ευρώπης παραμένοντας όμως στη συνοικία Avlabari, μία από τις παλιές Αρμένικες περιοχές της πόλης. Με δεδομένο την απόσταση που έχουμε διανύσει μέχρι τώρα αλλά και το σχεδιασμό για το υπόλοιπο της ημέρας πήραμε ταξί για τον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδας (თბილისის სამების საკათედრო ტაძარი). Φυσικά η διαδρομή μπορεί να γίνει πολύ εύκολα με τα πόδια μέσω της παλιάς συνοικίας εάν υπάρχει χρόνος και ενέργεια.

Πάνω στο λόφο που φέρει το όνομα του Προφήτη Ηλία επισκεφτήκαμε το πιο σημαντικό τόπο λατρείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας. Με διάρκεια ζωής μόλις τριάντα χρόνια είναι η νεώτερη και πιο επιβλητική εκκλησία της πόλης. Ακολουθώντας το παραδοσιακό γεωργιανό αρχιτεκτονικό στιλ διαβάζουμε ότι είναι η τρίτη ψηλότερη ορθόδοξη εκκλησία του κόσμου. Την προσεγγίσαμε από τη νότια είσοδο (όπου μας άφησε τα ταξί) και φύγαμε από τη πομπώδη δυτική πλευρά με το μεγάλο κλιμακοστάσιο και την είσοδο που έμοιαζε με κάστρο, μέσω μιας μεγάλης πλατείας με μάρμαρο και κίονες.

Η κατασκευή της εκκλησίας συνοδεύεται από καταγγελίες για καταπάτηση και καταστροφή παρακείμενου αρμενικού νεκροταφείου.

Το εσωτερικό του ναού είναι διακοσμημένο με ασβεστόλιθο από τη Γεωργία, μάρμαρο από την Ιταλία, την Αίγυπτο και την Ελλάδα, ενώ τα δάπεδα του είναι από γρανίτη που ήρθε από την Κίνα και την Ινδία. Οι τοιχογραφίες και αγιογραφίες είναι απλοϊκές χωρίς να καλύπτουν όλες τις επιφάνειες, κάτι που μάλλον δεν χρειάζεται αφού τα μαρμάρινα διακοσμητικά στοιχεία υπερκαλύπτουν με το παραπάνω την ανάδειξη του χώρου.

Μία από τις πολύτιμες εικόνες που φυλάσσονται εδώ είναι το φημισμένο και ολόχρυσο τρίπτυχο με τον τίτλο "Ελπίδα της Γεωργίας" όπου περιέχει 432 εικόνες Αγίων της Γεωργίας. Και φυσικά κάθε μεγάλη και τρανή εκκλησία που σέβεται τον εαυτό της δεν θα μπορούσε να μην έχει το δικό της ιδιαίτερο λείψανο προς επίδειξη στους πιστούς. Το Κρανίο της Αγίας Ευγενείας φυλάσσεται μέσα σε γυάλινη προθήκη και είναι μεταφέρσιμο και σε άλλες εκκλησίες της χώρας.

Η δυτική είσοδος του εκκλησιαστικού χώρου

Περπατήσαμε τον κεντρικό δρόμο της συνοικίας προς τον πλησιέστερο σταθμό του μετρό. Θαυμάσαμε τα νεοκλασικά σπίτια της συνοικίας με τα ξύλινα μπαλκόνια και τις ιδιαίτερες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες. Μια μεγάλη τοιχογραφία σε ένα τοίχο διαφημίζει ή καλύτερα αναδεικνύει την παραδοσιακή γεωργιανή κουζίνα. Μια πιατέλα με Khinkali, ένα πιάτο με Adjarian Khachapuri , ένα άλλο πιάτο με Mtsvadi (σουβλισμένο κεμπάπ) και πολύχρωμες παραλλαγές του Pkhali είναι όλα πάνω στο τραπέζι με το παραδοσιακό τραπεζομάντιλο.

Για φαγητό κάτσαμε στο Khinkali House in Avlabari. Η διακόσμηση του μαγαζιού είναι ιδιαίτερα "βαριά" αλλά και ευχάριστη μαζί. Μεγάλα τραπέζια ορθογώνια στους πλευρικούς τοίχους του εστιατορίου, με μεγάλους αναπαυτικούς καναπέδες με υπερυψωμένες πλάτες δημιουργούν μια ιδιωτικότητα ευπρόσδεκτη. Στο κέντρο μεγάλα στρογγυλά τραπέζια με κυκλικούς καναπέδες σε σχήμα κλειστού χώρου. Τα φαγητά εύγευστα και οικονομικά, η εξυπηρέτηση φιλόξενη. Έκπληξη αποτέλεσε η ξανθιά μπύρα για τη γεύση της αλλά και για το όνομά της. Herzog Von Bavaria είναι το όνομα της και δεν έχει καμία σχέση με τη Βαυαρία της Γερμανίας. Είναι τοπική μπύρα της Γεωργίας.

Αφού απολαύσαμε τις γεύσεις χωρίς ιδιαίτερη βιασύνη αποφασίσαμε να πάμε στην τελευταία στάση της σημερινής ημέρας η οποία ήταν αρκετά μακριά, στα όρια της πόλης, διπλά στην τεχνητή λίμνη της Τιφλίδας. Από το σταθμό Avlabari του μετρό μετακινηθήκαμε μέχρι τον απομακρυσμένο σταθμό Guramishvili. Λίγο πριν το σταθμό Gotsiridze το μετρό βγαίνει στην επιφάνεια και ξαναμπαίνει ξανά μέσα στη γη μετά το σταθμό Didube. Είχαμε την ευκαιρία να δούμε σε γρήγορο χρόνο ένα κομμάτι της πόλης που δεν θα ερχόμασταν υπό κανονικές συνθήκες. Ο σταθμός που κατεβήκαμε ήταν λίγο "τρομακτικός" εξαιτίας του ελλιπούς φωτισμού. Χωρίς κάποια ιδιαίτερα διακοσμητικά στοιχεία ακολουθεί τη γραμμή των υπόλοιπων σταθμών που είχαμε επισκεφτεί. Στο σημείο αυτό έφαγα και μια παρατήρηση περί απαγόρευσης φωτογράφησης εντός της αποβάθρας. Η άνοδος μας στην επιφάνεια μας έφερε σε επαφή με μια σχετική εγκατάλειψη του γύρω χώρου. Είμαστε αρκετά μακριά από το κέντρο της πόλης. Από εδώ και πέρα είχαμε δύο επιλογές, τρόλεϊ και περπάτημα ή επιβίβαση σε ταξί. Επιλέξαμε το δεύτερο για να μπορέσουμε να εκμεταλλευτούμε το φως του ήλιου το οποίο σιγά σιγά άρχισε να μας εγκαταλείπει.

Η τελευταία μεγάλη στάση της ημέρας, τα Χρονικά της Γεωργίας. Ένα υπερμεγέθης κατασκεύασμα που όταν το αντίκρισα έφερε στο νου εικόνες από το νεολιθικό Stonehenge της Ουαλίας. Οι άνθρωποι φαινόμαστε σαν μικροσκοπικά πλάσματα που περπατάμε ανάμεσα σε κολώνες "φυτεμένες" σε μία τετράγωνη διάταξη. Δύο κίονες, μάλλον ιωνικού ρυθμού, ο ένας ατόφιος και ο άλλος κατακερματισμένος αλλά στη θέση του αποτελούν τη "φρουρά" της επιβλητικής σκάλας που οδηγεί στο λόφο με την κατασκευή προς τιμή των 3000 χρόνων ιστορίας της Γεωργίας. Το έργο αποτελείται από δεκαέξι κολώνες, τρεις σε κάθε πλευρά του τετραγώνου και τέσσερις στο εσωτερικό του, στις γωνίες ενός ακόμη τετραγώνου. Σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης και είναι σημείο αναφοράς της Τιφλίδας. Το μνημείο βρίσκεται πάνω στο λόφο Keeni στα βόρεια της "Θάλασσας της Τιφλίδας", μιας μεγάλης τεχνητής λίμνης.

Κάθε κολόνα έχει τρία θεματικά τμήματα: η βάση απεικονίζει βιβλικές σκηνές, η μεσαία παρουσιάζει Γεωργιανές ιστορικές προσωπικότητες ενώ η κορυφή δείχνει καθημερινές σκηνές από τη γεωργιανή ζωή. Η περιπλάνηση ανάμεσα στις κολώνες ύψους 30 μέτρων προκαλεί δέος και θαυμασμό.

Η λεπτομέρεια και η εκφραστικότητα των ανάγλυφων μορφών είναι ιδιαίτερη και πολύ προσeγμένη. Είχα την αίσθηση ότι ήθελαν να επικοινωνήσουν με τους ανθρώπους που περιπλανόμαστε ανάμεσά τους.

Στα ανατολικά του ,μνημείου βρίσκεται το μικρό παρεκκλήσι του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου το οποίο ήταν κλειστό κατά την διάρκεια της επίσκεψής μας. Εκ των υστέρων "ανακάλυψα" ότι στο εσωτερικό του βρίσκονται καταπληκτικές πολύχρωμες αγιογραφίες.

Η θέση του μνημείου προσφέρει μοναδική θέαση σε όλα τα σημεία του ορίζοντα. Στα βόρεια του μνημείου απλώνεται η συνοικία Temka, μια θάλασσα από μεγάλα πανομοιότυπα και μακρόστενα συγκροτήματα σοβιετικών κατοικιών.

Στα νότια του μνημείου υπάρχει η άλλη θάλασσα, η τεχνητή λίμνη της Τιφλίδας που φέρει το όνομα Θάλασσα της Τιφλίδας. Διακρίνονται εγκαταστάσεις ιστιοπλοϊας και οργανωμένης "παραλίας".

Ανάμεσα στην απεραντοσύνη των κατοικιών ξεχωρίζει το κτήριο Arashenda το οποίο θυμίζει το κτήριο του ΟΤΕ στη λεωφόρο Κηφισίας αλλά με μία ακτίνα λιγότερη. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1982 και ο αρχιτέκτονας θέλησε να απεικονίσει ένα ανοικτό βιβλίο. Το κτήριο προορίζονταν για ξενοδοχείο ή φοιτητική εστία αλλά δεν τελείωσε ποτέ. Αργότερα στέγασε τους εσωτερικά εκτοπισμένους πρόσφυγες της σύγκρουσης Γεωργίας-Αμπχαζίας.

Η ώρα της επίσκεψης μας ήταν, κατά τύχη, η καλύτερη δυνατή. Το ηλιοβασίλεμα δημιούργησε μοναδικές συνθήκες φωτός για τη φωτογραφική απεικόνιση του μνημείου και της γύρω περιοχής.

Η δεύτερη ημέρα στη Τιφλίδα ξεκίνησε με μία διαδήλωση και έκλεισε με ένα θεαματικό μνημείο. Καλύψαμε μια μεγάλη απόσταση από τα νότια της πόλης μέχρι τα πιο βόρεια. Η πόλη είναι ανεξάντλητη, σε στορία, σε πολιτισμό, σε έκταση, σε αξιοθέτα, σε μικρά και μεγάλα σημεία περιπλάνησης. Γυρίσαμε στο ξενοδοχείο με ταξί κάνοντας μια μεγάλη διαδρομή επιστροφής χαζεύοντας τους δρόμους και τα κτήρια.

Είχε πια βραδιάσει...