Νάξο με τα ψηλά βουνά και τα βαθιά λαγκάδια, με δυό τροχούς εδιάλεξα να σε κορφογυρίσω και στα γαλάζια σου νερά να καλοκολυμπήσω!

[gioannis13]

Υποκλίνομαι !

 

[Klair]

Υποκλίνομαι !

Με συγκινείς και ανταποδίδω την

 

[annoula]

Πολύ ωραία ιστορία! Η Νάξος είναι νομίζω το νησί που τα χει όλα. Πιστεύω ότι ικανοποιεί και τους πιο απαιτητικούς! Καταγάλανα νερά, παραλιάρες, τέλειο φαγητό, βόλτα στα στενάκια, χωριά, πορτοκαλόπιτες με παγωμένα νεράκια κάτω απ τα πλατάνια στο Φιλώτι και κάμπινγκ σε σούπερ σημείο στην Αγία Άννα. Θα ξαναπήγαινα με χαρά.

 

[Klair]

Πολύ ωραία ιστορία!

Σε ευχαριστώ πολύ! Χαίρομαι που σου αρέσει!

Πιστεύω ότι ικανοποιεί και τους πιο απαιτητικούς! Καταγάλανα νερά, παραλιάρες, τέλειο φαγητό, βόλτα στα στενάκια, χωριά, πορτοκαλόπιτες με παγωμένα νεράκια κάτω απ τα πλατάνια στο Φιλώτι

Συμφωνώ σε όλα και επαυξάνω για τις παραλίες και για το φαγητό. Μπορείς να βρεις ότι παραλία επιθυμείς και να φας πάρα πολύ καλά. Για τα δικά μας γευστικά γούστα (γιατί η γεύση είναι εντελώς υποκειμενική) φάγαμε παντού τέλεια κάτι που μάς έκανε μεγάλη εντύπωση για ένα τόσο τουριστικό νησί. Απίστευτη ποιότητα και στη Χώρα και στα χωριά

Θα ξαναπήγαινα με χαρά.

Πολύς κόσμος επιστρέφει ξανά και ξανά (έχω στον περίγυρό μου αρκετούς). Ίσως και να το ξαναέκανα, αν δεν είχα ακόμα αρκετές εκκρεμότητες να καλύψω.

 

[Klair]

Κεφάλαιο 8ο
Η απογευματινή βόλτα στο Φιλότι, το μεγαλύτερο χωριό των Κυκλάδων και οι γλυκές γεύσεις στο Χαλκί για το σβήσιμο της ημέρας
18 Ιουλίου 2025
(συνέχεια)​

Το Φιλότι, το είχαμε πρωτοαντικρίσει και φωτογραφίσει την προ-προηγούμενη ημέρα επιστρέφοντας από τη Μουτσούνα στη Χώρα. Τώρα, είχαμε όλο τον απαιτούμενο χρόνο για να το εξερευνήσουμε διεξοδικά, περιπλανόμενοι στις όμορφες συνοικίες του. Βλέποντας κανείς το Φιλότι από μακριά, διαπιστώνει πολύ εύκολα ότι είναι ένα μεγάλο χωριό χτισμένο στις πλαγιές δύο λόφων. Αποτελείται από τρεις οικισμούς, το Ραχίδι, τον Κλέφαρο και το Λιοΐρι. Αριστερά απλώνεται ο οικισμός του Κλεφάρου και δεξιά του Ραχιδιού. Ο νεότερος οικισμός του Λιοϊρίου δεν ξεχωρίζει γιατί έχει αναπτυχθεί στον επίπεδο τόπο απέναντι από τους άλλους οικισμούς και ονομάζεται έτσι επειδή κάποτε ήταν ελαιώνας.

Η Επαρχιακή Οδός Νάξου-Απειράνθου διασχίζει το χωριό και οι πρώτες εικόνες που φτάνουν στα μάτια του επισκέπτη είναι ταβέρνες και καφενεία αραδιασμένα κατά μήκος του δρόμου και στις δύο πλευρές του. Κάτι θεόρατα πλατάνια ρίχνουν τη σκιά και τη δροσιά τους πάνω στην πλακόστρωτη πλατεία που ονομάζεται Γέφυρα. Ποιος μπορεί σήμερα να φανταστεί ότι, αντί για τα τραπεζοκαθίσματα και τους καφενέδες που βρίσκονται κατά μήκος της πλατείας, υπήρχε στο σημείο αυτό πριν πολλά χρόνια μια ρεματιά με νερά και μια γέφυρα που ένωνε τις γειτονιές.

Ο σύζυγος μαγνητίστηκε από το σκηνικό και αμέσως άραξε για καφέ. Εγώ, δροσίστηκα στα γρήγορα με ένα παγωμένο αναψυκτικό και πήρα τις ρούγες. - «Έλα όποτε σου κάνει κέφι να με βρεις επάνω» τού είπα κι έφυγα. Ο πλακόστρωτος δρόμος στα αριστερά της πλατείας οδηγεί στη συνοικία του Κλεφάρου και αυτόν ακολούθησα, αρχίζοντας να ανεβαίνω τα σκαλιά. Το Cafe Old Cinema είχε φροντίσει να δημιουργήσει χρωματικές αντιθέσεις με φόντο το λευκό.

Προχωρώντας στο ασβεστωμένο ολόλευκο σοκάκι, μικρές χρωματικές εκρήξεις με υποχρέωναν σε διαρκείς στάσεις. Κάθε βήμα και μια ομορφιά…Κάθε κλικ και ένας πίνακας ζωγραφικής…

Έφτασα στην Παναγιά τη Φιλοτίτισσα.

Είδα μια ταμπέλα που έγραφε: Εκκλησιαστικό και Λαογραφικό Μουσείο. Κοίταξα αριστερά και είδα ένα διώροφο κτίριο με ανοιχτή την πόρτα του. Στην είσοδο, με καλοδέχτηκε μια πρόσχαρη κυρία. Τη ρώτησα αν η επίσκεψη στο εσωτερικό έχει κάποιο εισιτήριο γιατί δεν είχα πάρει μαζί μου πορτοφόλι. Μου είπε να περάσω, δεν υπήρχε κάποια χρέωση και άρχισε αμέσως να με ξεναγεί στο Μουσείο το οποίο λειτουργεί στο παλιό σχολείο.

Έχω επισκεφθεί πάρα πολλά λαογραφικά μουσεία στη ζωή μου, αλλά αυτό στο Φιλότι ήταν, μακράν, ότι καλύτερο έχω δει μέχρι τώρα. Απίστευτη συλλογή, η οποία είναι στην πλειοψηφία της δωρεά των κατοίκων του χωριού. Αντικείμενα που διηγούνται ιστορίες σε εμάς, αλλά που οι παλαιότεροι έζησαν και εργάστηκαν με αυτά. Πολλά από τα εκθέματα μού ξύπνησαν αναμνήσεις από την παιδική μου ηλικία, όταν τα καλοκαίρια πηγαίναμε στο χωριό μου, το Δάρα Αρκαδίας, και έβλεπα τη θεία μου να χρησιμοποιεί για παράδειγμα τη ρόκα για το γνέσιμο του μαλλιού ή τον αργαλειό για να υφαίνει κουρελούδες και ταγάρια ή να ζυμώνει το ψωμί στην ξύλινη σκάφη και να τοποθετεί τα καρβέλια στην πινακωτή. Η αναβίωση όλων των παλιών επαγγελμάτων πέρασε σαν ταινία μπροστά στα μάτια μου βλέποντας τα καλοδιατηρημένα εργαλεία. Μέχρι και ελαιοτριβείο εκτίθεται εδώ με τη μυλόπετρα, το πιεστήριο και τη σκάφη όπου έπεφτε το νερό και το λάδι. Άλλωστε, αρχικά, στο κτίριο αυτό λειτουργούσαν κάποτε δύο ελαιοτριβεία.

Ανηφορίζοντας κι άλλο, βρέθηκα στον μεγάλο αυλόγυρο της εκκλησίας. Η περιοχή ονομάζεται «Πλατεία του Λαχαναριού». Το παράξενο όνομα οφείλεται σε έναν λαχανόκηπο που υπήρχε σε αυτό ακριβώς το σημείο. Την ανέγερση της Παναγίας της Φιλοτίτισσας ακολουθεί εκπληκτική ιστορία και έχουν γραφτεί ιστορικά βιβλία που την καλύπτουν λεπτομερώς. Οι ακούραστοι αναγνώστες μπορούν να τη διαβάσουν στο spoiler.

Spoiler: Παναγία Φιλοτίτισσα

Η ιστορία ξεκινάει γύρω στο 1690, την ημέρα του Αγίου Γεωργίου, όταν στην περιοχή του Καλαντού είχε ξεσπάσει μια μεγάλη θαλασσοταραχή και τα κύματα απειλούσαν να καταστρέψουν ένα καράβι που πάλευε μαζί τους με κίνδυνο να συντριβεί πάνω στα βράχια, πράγμα που τελικά έγινε.

Την πάλη του καραβιού με τα κύματα παρατηρούσε από την ξηρά, αδυνατώντας να επέμβει, κάποιος βοσκός από το Φιλότι που ονομαζόταν Γεώργιος Ψαρράς ή Λούμπας. Το καράβι ήταν τούρκικο και από το ναυάγιο διασώθηκαν μόνο δέκα άτομα, μεταξύ των οποίων ένα 12χρονο αγόρι. Όταν οι ενήλικες ναυαγοί αναχώρησαν, ο Λούμπας ζήτησε και πέτυχε να κρατήσει τον μικρό μέχρι να συνέλθει πλήρως από την κακουχία.

Την επομένη, πήγε το παιδί στο Φιλότι για να μπορεί να το περιποιηθεί καλύτερα η γυναίκα του. Στις αντιρρήσεις της, που σχετίζονταν με την τουρκική καταγωγή του παιδιού, ο Λούμπας απαντούσε «κάμε το καλό και ρίξτο στον γιαλό». Το παιδί έμαθε ελληνικά και βαφτίστηκε Γεώργιος, σε ανάμνηση της ημέρας του ναυαγίου. Κάποια ημέρα, έφτασε στο Φιλότι ο Βοεβόδας της Νάξου σε αναζήτηση του μικρού ναυαγού Γεωργίου–Χουσεϊν, μετά από σχετική εντολή που έλαβε από την Πόλη. Το παιδί μόλις έκλεισε τα 18 του χρόνια επέστρεψε στην Τουρκία.

Το 1710 οι Δημογέροντες του Φιλοτιού, μεταξύ των οποίων και ο Λούμπας, αποφάσισαν να χτίσουν μια μεγαλύτερη εκκλησία, γιατί οι ανάγκες του χωριού είχαν αυξηθεί. Το σημείο που αποφάσισαν να την ανεγείρουν ήταν το Λαχαναριό που βρισκόταν στη μέση του χωριού, όμως το σημείο αυτό ανήκε στον Φεουδάρχη Barozzi, ο οποίος αρνιόταν να παραχωρήσει τον χώρο.

Έτσι, οι Φιλοτίτες με πρωταγωνιστή τον Λούμπα, αποφάσισαν να δράσουν μόνοι τους και ξεκίνησαν την ανέγερση του ναού. Ο Φεουδάρχης κατέφυγε στον Βοεβόδα, αλλά εκείνος δεν τον δικαίωσε. Η υπόθεση κατέληξε σε δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης, όπου–κατά φοβερή σύμπτωση–τον Λούμπα βρέθηκε να δικάζει ο ψυχογιός του, Χουσεϊν-Γεώργιος. Ο ένας αναγνώρισε τον άλλο και όπως ήταν φυσικό η δικαίωση του Λούμπα ήταν δεδομένη. Έτσι, ο Λούμπας γύρισε στο Φιλότι έχοντας στα χέρια του την εξής εντολή:

• με τα φλουριά να χτίσει την εκκλησία με ένα μεγάλο καμπαναριό
• με το φιρμάνι να πάρει όση έκταση θελήσει
• με το κουμπούρι να βαρέσει κουμπουριές μόλις φτάσει στη Νάξο
• αν τον πειράξει ποτέ Τούρκος να του δείξει το φιρμάνι

Έτσι, χτίστηκε ο μεγάλος ναός της Παναγίας που οι Φιλοτίτες καμαρώνουν μέχρι σήμερα. Πάνω στο μαρμάρινο κωδωνοστάσιο της εκκλησίας είναι σκαλισμένη η μορφή του Λούμπα και η φράση «κάμε το καλό και ρίχτο στον γιαλό».

Πηγή πληροφοριών: https://filotinaxos.gr/παναγία-η-φιλοτίτισα/

Μπήκα στον ναό κάνοντας μια σύντομη περιήγηση, αποκτώντας όμως πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Το καφενεδάκι στην Πλατεία Λαχαναριού δεν είχε πελάτες, όμως ο πλάτανος στέκεται αγέρωχος στο κέντρο της ενισχύοντας την ιστορικότητα του μέρους.

Από την ιστορική σκακιέρα δε θα μπορούσε να απουσιάζει ο Πύργος του Φεουδάρχη Barozzi, ο οποίος δεν ήταν ο πρώτος ιδιοκτήτης. Η κατασκευή του ανάγεται στο 1618, όπως μαρτυρά σχετική χρονολογία χαραγμένη στο υπέρθυρο του πρώτου ορόφου. Ο Φεουδάρχης καταγράφηκε ως ένας από τους πιο καταπιεστικούς που κυβέρνησαν ποτέ τη Νάξο και όσοι διάβασαν το spoiler γνωρίζουν τα καμώματά του σχετικά με την ανέγερση του ναού της Παναγιάς.

Προς τιμήν της επίσκεψης του βασιλιά Όθωνα στη Νάξο το 1833, χτίστηκε κρήνη με δαπάνες του Barozzi αφιερωμένη στην υγεία του βασιλιά, απέναντι από την κεντρική είσοδο του Πύργου. Υπάρχει ακόμη το σκάλισμα στο μάρμαρο της κρήνης που γράφει για ποιον λόγο και με τίνος έξοδα ανεγέρθη. Το ευχάριστο είναι ότι τα νερά δεν έχουν στερέψει και συνεχίζουν το τραγουδιστό κελάρυσμά τους.

Σαν είδα ανοιχτή τη σιδερένια πόρτα εισόδου, προχώρησα στην αυλή του Πύργου. Αν και σήμερα το οίκημα αποτελεί ιδιωτική κτήση κανείς δεν εμφανίστηκε μπροστά μου, παρά μόνο η θέα προς τον άλλο οικισμό του χωριού με το όνομα Ραχίδι.

Συνέχισα την ανηφορική μου πορεία στον οικισμό του Κλεφάρου. Ολόλευκα εκκλησάκια, ολάνθιστες βουκαμβίλιες, πέτρινες καμάρες, σκοτεινές στοές και ζωηρόχρωμα γεράνια μού υπενθύμιζαν ακατάπαυστα την κυκλαδίτικη πραγματικότητα.

Βρεθήκαμε με τον Α. και συνεχίσαμε αντάμα την όμορφη περιπλάνηση αποφασίζοντας κάποια στιγμή να αλλάξουμε συνοικία για να γνωρίσουμε και το Ραχίδι. Σε αυτόν τον οικισμό υπάρχει η Παλιά Εμπορική Γειτονιά του Φασολά, μια συνοικία που μοιάζει με ένα ταξίδι στον χρόνο γεμάτο πολιτιστικές κληρονομιές. Στην Παλιά Εμπορική Γειτονιά του Φασολά, τα καταστήματα έχουν αποκατασταθεί με μεράκι, διασώζοντας την εικόνα της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.

Αυτή η γειτονιά υπήρξε εμπορικό και κοινωνικό κέντρο του χωριού. Εδώ, λειτουργούσαν επαγγελματικοί χώροι όπως μπακάλικα, καταστήματα υφασμάτων, φούρνος, ραφείο, τσαγκάρικο, σιδηρουργείο, ξυλουργείο κ.λπ. Στις αρχές του 20ου αιώνα, αυτές οι επιχειρήσεις εγκαταλείφθηκαν γιατί μεταφέρθηκαν κατά μήκος του νέου κεντρικού δρόμου Νάξου-Απειράνθου.

Σχεδόν μετά από 200 χρόνια από την αρχική της ίδρυση, η Γειτονιά του Φασολά αναβίωσε τον ρόλο της αποκαθιστώντας κάποια καταστήματα στην πρωταρχική τους εμφάνιση. Πήρε το όνομά της από την ομώνυμη περιοχή που βρίσκεται στον Κάμπο της Χίου, απ’ όπου ήρθε στο Φιλότι ένας μικρός πρόσφυγας που ονομαζόταν Αντώνης Παγίδας. Ο μικρός πρόσφυγας έφτασε στη Νάξο το 1822, σε ηλικία δώδεκα ετών, μετά τη μεγάλη καταστροφή του πολύπαθου νησιού του.

Έμαθε την τέχνη του σιδηρουργού στον τόπο που την έμαθε και ο Ήφαιστος. Κατά τον μύθο, δάσκαλος του Ηφαίστου ήταν ο Ναξιώτης Κηδαλίων, γι’ αυτό και η ταμπέλα πάνω από την πόρτα του σιδηρουργείου που ίδρυσε γράφει: «Σιδηρουργείο Κηδαλίων». Ο Αντώνης παντρεύτηκε Φιλοτίτισσα με την οποία απέκτησε εννέα παιδιά. Το σιδηρουργείο αυτό έθρεψε μέχρι το 1983 τις πέντε γενιές της οικογένειας προμηθεύοντας με εργαλεία τους τεχνίτες σχεδόν κάθε επαγγέλματος και ένα μεγάλο μέρος του οικιακού εξοπλισμού, όχι μόνο των κατοίκων του χωριού, αλλά και των γύρω νησιών.

Οι τρεις τελευταίες γενιές Φιλοτιτών το αποκαλούν και «του Γιώργου τ’ Αντώνη». Ο Γιώργος ήταν εγγονός του Αντώνη. Ο συνεχιστής (πέμπτη γενιά) Αντώνης Παγίδας προσέφερε τον χώρο-μουσείο στο Φιλότι.

Το Κουρείο «Ο Τσακάς», του Ηλία Κοττάκη, είναι εξοπλισμένο με παλιά έπιπλα και εργαλεία κομμωτικής με επίκεντρο την κλασική «καρέκλα του κουρέα».

Στο ξυλουργείο του «Κουτσουρού» εκτίθενται παραδοσιακά εργαλεία και πάγκοι εργασίας που χρησιμοποιούσαν οι ξυλουργοί τον περασμένο αιώνα. Στους τοίχους είδαμε συλλογές από πριόνια, πλάνες, τανάλιες και σμίλες καθώς και μια κορδέλα κοπής ξύλων.

Στο εμποροραφείο «η Κομψότης», του Βασίλη Μανιού, υπάρχουν μεζоύρες, σίδερα με κάρβουνα, ραπτоμηχανές кαι άλλα εργαλεία που χρησιμоπoιούσε ο ράφτης. Τη ρετρό ατμόσφαιρα συμπληρώνουν περιoδιкά μόδας και μισοτελειωμένα ρоύχα.

Το μπακάλικο «του Σμιλομιχάλη», ουσιαστικά, λειτουργεί ως μоυσείo. Στα ξύλινα ράφια είδαμε μια συλλογή από αγαθά περασμένων δεκαετιών όπως τρόφιμα, πράσινα σαπоύνια, кoνσέρβες, παπоύτσια, και μπλε σχολικές ποδιές με λευκούς γιακάδες (έχω φορέσει τέτοιες ποδιές-θα σέβεστε) кαι ένα σωρό είδη οικιακής χρήσης που αγоράζoυν τα νοικοκυριά. Μια παλιά ζυγαριά (πλάστιγγα) με τα βάρη της βρίσκεται τοποθετημένη δίπλα στην είσοδο του καταστήματος.

Μπροστά από το Παραδοσιακό Καφενείο «του Μανωλαρά» υπάρχει μια λιλιπούτεια πλατεία στο κέντρο της οποίος ορθώνεται ένας αιωνόβιος πλάτανος. Είναι ένα πανέμορφο σημείο για να καθίσει κανείς και να απολαύσει ανάσες δροσιάς και χαλάρωσης. Εμείς δεν το κάναμε γιατί είχαμε κέφι και πολλή όρεξη να συνεχίσουμε την εξερεύνηση του οικισμού του Ραχιδιού.

Για κάμποση ακόμη ώρα περιπλανηθήκαμε σε ανηφοριές και κατηφοριές συλλέγοντας στιγμιότυπα γεμάτα με το ανυπέρβλητο κυκλαδίτικο χρώμα, στιγμιότυπα που ποτέ δε θα σβήσουν, όχι μόνο από τα φωτογραφικά μας αρχεία, αλλά και από τη μνήμη μας.

Το λάτρεψα το Φιλότι, όχι μόνο για την ιστορία του και την προσπάθεια που έχουν καταβάλει οι άνθρωποί του για να τη διατηρήσουν και να τη «σπείρουν» στις νεότερες γενιές, αλλά και για την αμακιγιάριστη εμφάνισή του αποδεικνύοντας ότι το αληθινό και καθαρό πρόσωπο είναι ο καθρέφτης της ψυχής ενός τόπου.

Φύγαμε για γλυκές και σιροπιαστές συναντήσεις. Μου είχε μείνει «απωθημένο» να φάω γαλακτομπούρεκο στο Χαλκί. Ένα τραπεζάκι δίπλα από την είσοδο του παραδοσιακού Καφενείου Γαλάνη μάς περίμενε για να καθίσουμε και να παραγγείλουμε δύο λαχταριστά κομμάτια γλυκού.

Εδώ, όλη μέρα ψήνονται αφράτα και νόστιμα γαλακτομπούρεκα με τη γλυκιά μυρωδιά να φτάνει μέχρι έξω τον δρόμο. Κάτω από την κληματαριά, σε ένα καλντερίμι που κολλάει στον πλαϊνό τοίχο του μαγαζιού, σερβίρονται και παραδοσιακά εδέσματα.

Με τη γλύκα ακόμη στον ουρανίσκο, σηκώθηκα για να συλλέξω εικόνες από αυτόν τον προπολεμικό καφενέ που ήρθε στα χέρια της Κατερίνας Γαλάνη το 1986. Η νέα ιδιοκτήτρια, μαζί με τον χώρο που διατήρησε απαράλλαχτο έτσι όπως τον είχαν οι παλιοί ιδιοκτήτες, από την Κατοχή ακόμη, παρέλαβε από τους προκατόχους της και την περίφημη συνταγή για γαλακτομπούρεκο. Από 25 χρόνων το φτιάχνει, τυφλοσούρτης οι αναλογίες, με γεύση άχαστη. Άξιζε η επιμονή μου για τη βρώση του παρόλο που δεν είμαι και τόσο φανατική των σιροπιαστών γλυκών ταψιού.

Μετά από μια τόσο γεμάτη ημέρα η κατάληξη στο κατάλυμα, δίχως άλλες εξόδους, ήταν κάτι παραπάνω από επιβεβλημένη.

 

[Klair]

Κεφάλαιο 9ο
Περιήγηση σε έναν ναό που χτίστηκε έναν αιώνα πριν τον Παρθενώνα, μπάνιο στην παραλία Αλυκό και απογευματινή βόλτα στο Κάστρο της Χώρας
19 Ιουλίου 2025​

Μετά τη γνωστή πρωινή διαδικασία (πρωινό στο δωμάτιο και ετοιμασία κολατσιού), ξεκινήσαμε για μια πολύ ιδιαίτερη περιήγηση σε μια μοναδική τοποθεσία. Στο ύψωμα μιας εύφορης κοιλάδας με θέα τόσο προς τη θάλασσα όσο και προς το βουνό του Ζα (Ζευς), κοντά στη Γύρουλα Σαγκρίου, δεσπόζει ο Ναός της Δήμητρας. Σε αυτό το μέρος ζούσε κατά την αρχαιότητα ένας αγροτικός πληθυσμός διεσπαρμένος σε μικρές εγκαταστάσεις. Στον λόφο αναπτύχθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. μια λατρεία της Δήμητρας και της κόρης της, τής Περσεφόνης, που σκοπό είχε να εξασφαλίζει την ευφορία της γης.

Σύμφωνα με τον μύθο, η Περσεφόνη γεννήθηκε από τη συνεύρεση του Δία και της Δήμητρας. Όταν μεγάλωσε, ο Πλούτωνας την ερωτεύτηκε και την απήγαγε, οδηγώντας την στον Άδη. Η Δήμητρα εγκατέλειψε τον Όλυμπο και άρχισε να την αναζητά, ώσπου τελικά τη βρήκε. Έπειτα από παρακλήσεις της, ο θεός του Κάτω Κόσμου συμφώνησε να αφήνει την Περσεφόνη να ανεβαίνει για έξι μήνες στον Πάνω Κόσμο και τους υπόλοιπους έξι μήνες να κατεβαίνει στον Κάτω Κόσμο. Όταν η Περσεφόνη ζούσε με τη μητέρα της επικρατούσε καλοκαιρία, ενώ όταν ζούσε με τον Πλούτωνα, η Δήμητρα μαράζωνε και επικρατούσε κακοκαιρία.

Αφήσαμε τη μηχανή στην άκρη του δρόμου και αρχίσαμε να ανηφορίζουμε, κάτω από το λιοπύρι, ένα μονοπάτι που μάς οδήγησε στο ταμείο όπου εκδώσαμε τα εισιτήρια για τον αρχαιολογικό χώρο (5 ευρώ/άτομο). Βαδίζοντας σε μια ακόμα ανηφοριά καταλήξαμε στην κορυφή του λόφου μπροστά στον Ναό της Δήμητρας, ο οποίος μαρτυρά τη σημασία της καλλιέργειας και της ευφορίας για τους αρχαίους κατοίκους του νησιού.

Περί το 530 π.Χ., την εποχή της τυραννίας του Λύγδαμι, η περιοχή γνώρισε ιδιαίτερη ακμή και τότε χτίστηκε αυτός ο ολομάρμαρος ναός από ναξιώτικο μάρμαρο σε ιωνικό ρυθμό ο οποίος μάς εντυπωσίασε με την καθαρότητα του μαρμάρου που άστραφτε κάτω από τον λαμπρό ήλιο. Πόσο εντυπωσιακότερος θα ήταν αν δεν είχε βανδαλιστεί κατά τους πρώιμους χριστιανικούς χρόνους για να χτιστεί με τα μάρμαρά του μια βασιλική εκκλησία. Ευτυχώς, η μερική αποκατάσταση είναι ικανή να μεταδώσει στον επισκέπτη τη μοναδικότητα τής κατασκευής και τις αρχιτεκτονικές εξελίξεις που κορυφώθηκαν έναν περίπου αιώνα αργότερα στον κλασικό Παρθενώνα.

Στη συνέχεια, επισκεφθήκαμε το μουσείο το οποίο βρίσκεται κάτω από τον Ναό. Ανάμεσα στα εκθέματά του διαθέτει τμήματα αγαλμάτων και αφιερωμάτων, όπως επίσης μια αναπαράσταση της τρίκλιτης βασιλικής. Το μουσείο Γύρουλα έχει βραβευτεί πολλές φορές για τον άψογο τρόπο, με τον οποίο εναρμονίζεται με το φυσικό του περιβάλλον.

Η Αναπαράσταση της Βασιλικής​

Το μπάνιο μας αποφασίσαμε να το κάνουμε στην παραλία Αλυκό. Είχαμε επισκεφθεί ξανά την περιοχή και είχαμε κολυμπήσει στην παραλία Μικρολίμανο. Το τοπίο γνωστό, με αμμόλοφους και κεδροδάσος. Όταν συναντήσαμε τη μοναδική καντίνα που εξυπηρετεί τους λουόμενους των γύρω παραλιών, στρίψαμε στον χωματόδρομο και αφήσαμε τη μηχανή αρκετά μέτρα μακριά από την αμμουδιά.

Όπως έχω ξαναπεί, το Αλυκό βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού και προσφέρει απάνεμους κόλπους. Πίσω από την ομώνυμη παραλία με τη χρυσή άμμο και τα γαλαζοπράσινα νερά υπάρχει ένα δάσος από κέδρους που προσφέρουν τη φυσική τους σκιά στους επισκέπτες. Το κεδροδάσος αποτελεί και το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του μικρού κολπίσκου. Το Αλυκό παραμένει ως σήμερα ένα από τα μοναδικά παραθαλάσσια μέρη που διατηρεί την παρθενική του ομορφιά. Η παραλία του δεν είναι οργανωμένη καθιστώντας την ιδανική για όσους επιθυμούν την ηρεμία και τη χαλάρωση. Σε αυτό το όμορφο και ιδιαίτερο φυσικό σκηνικό στήσαμε την τέντα μας και απολαύσαμε το μπάνιο μας σε γαλήνια και δροσερά νερά.

Επιστρέψαμε στο κατάλυμα για ανασύνταξη και το απογευματάκι βγήκαμε βόλτα στη Χώρα. Αυτήν τη φορά επιλέξαμε να την προσεγγίσουμε από διαφορετική πλευρά. Στο εσωτερικό της ιστορικής Παλιάς Μονής Ουρσουλινών και της Σχολής Ουρσουλινών της Νάξου υπάρχει ένα ασανσέρ το οποίο σε ανεβάζει χωρίς κόπο στο ψηλότερο σημείο του Κάστρου. Σήμερα, σε αυτό το κτίριο στεγάζονται μουσειακοί χώροι, μια προσωρινή συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου, αλλά και το All Day Café & Wine Bar «Avaton 1739».

Τοποθετημένο στην ταράτσα του παλιού μοναστηριού των Ουρσουλινών, που ιδρύθηκε το 1739, το Avaton αποτελεί το σημείο στο οποίο καταλήγει το ασανσέρ όπου η θέα που προσφέρεται στον επισκέπτη είναι ανεπανάληπτη.

Αφήσαμε τη μηχανή στο ευρύχωρο δημόσιο parking που απλώνεται δίπλα στον Ναό της Αγίας Κυριακής

και ακολουθώντας ένα σύντομο ανηφορικό καλντερίμι βρεθήκαμε στην είσοδο του Avaton. Με το ασανσέρ ανεβήκαμε δίχως κόπο και λαχάνιασμα στο κέντρο του Κάστρου για να περιπλανηθούμε με το ραχάτι μας στην παλιά πόλη της Νάξου. Πριν την έξοδο στα στενά σοκάκια, συναντήσαμε μια πλούσια συλλογή της πρώην Σχολής Ουρσουλινών.

Αυθεντικό θρανίο της Σχολής Ουρσουλινών 250 χρόνων​

Αμέσως, ξεδιπλώθηκε στο διάβα μας ένας καμβάς κυκλαδίτικης ομορφιάς. Είχαμε, πλέον, τον απαιτούμενο χρόνο αλλά τη διάθεση να εξερευνήσουμε ακόμα και τις πιο απομακρυσμένες γωνιές της μεσαιωνικής Καστροπολιτείας που διάλεξε ο ενετός Μάρκος Σανούδος για να χτίσει την έδρα του, το 1207, ελέγχοντας το Λιμάνι και τη βόρεια είσοδο του στενού της Παροναξίας.

Στο βορειοδυτικό τμήμα του λόφου και σε άμεση συνέχεια με το Κάστρο, από τον 14ο αιώνα και μετά, αναπτύχθηκε η συνοικία των κατώτερων τάξεων ή αλλιώς ο «Μπούργος» (ή Borgo), που ήταν κι αυτός τειχισμένος (θα τον συναντήσουμε αναλυτικότερα σε επόμενο κεφάλαιο). Η μεσαιωνική πόλη της Νάξου, λοιπόν, διαμορφώθηκε ως ένα οχυρωμένο σύνολο Κάστρου–Μπούργου.

Αρχίσαμε να ξεφυλλίζουμε τις σελίδες της αρχαίας ιστορίας ξεκινώντας από την καρδιά της. Ο Ιερός Ναός της Υπαπαντής του Κυρίου χτίστηκε στις αρχές του 13ου αιώνα και στο εσωτερικό του μπορεί ο επισκέπτης να δει την εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας. Η εικόνα αυτή είναι από τις παλαιότερες στον ελληνικό χώρο και ίσως η μοναδική που παρουσιάζει την Παναγία ολόσωμη, κρατώντας τον Χριστό. Οι αρχαιολόγοι την ανάγουν στον 11ο με 12ο αιώνα, αλλά η παράδοση στην περίοδο της Εικονομαχίας. Είναι απο τις λεγόμενες επιπλέουσες εικόνες. Φέρεται να έφτασε στη Νάξο με τα ρεύματα της θάλασσας από την πόλη Νικομήδεια στα Δαρδανέλια.

Το πέτρινο κτίσμα δίπλα στη Μητρόπολη δεν είναι άλλο από το Παλάτι που έχτισε ο Σανούδος το 1207.

Εδώ, βρίσκεται και η Μονή των Ουρσουλινών. Η παρουσία τους στη Νάξο υπήρξε αξιόλογη και σημαντική. Ένας κύκλος τριών αιώνων ανελλιπούς δράσης και συμβολής στην εκπαίδευση των κορασίδων έκλεισε τη δεκαετία του 1970 όταν η ιστορική Σχολή μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Σήμερα, το εντυπωσιακό διατηρητέο κτίριο λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο και φιλοξενεί το Ιστορικό Αρχείο Νάξου, το οποίο διατηρεί έγγραφα που χρονολογούνται από το 1527.

Στην ίδια περιοχή εντοπίζεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάξου που στεγάζεται σε ένα παλιό αρχοντικό, άλλοτε Εμπορική Σχολή (που ίδρυσαν οι Ιησουίτες), όπου μάλιστα φοίτησε για λίγο και ο Νίκος Καζαντζάκης, αλλά σε αυτό θα αναφερθώ σε επόμενο κεφάλαιο. Υπάρχει και οδός Καζαντζάκη στο Κάστρο.

Ο Πύργος του Γλέζου ή Πύργος Crispi είναι μέρος της Καστροπολιτείας και ο μόνος που διασώζεται ακέραιος από τους 12 πύργους που προστάτευαν κάποτε το Κάστρο. Βρίσκεται πριν την Τρανή Πόρτα και όταν βρεθήκαμε εμείς στο νησί τελούσε υπό ανακαίνιση.

Ο Πύργος του Γλέζου​

Η Τρανή Πόρτα​

Η Τρανή Πόρτα​

Μετά τους Crispi, ο Πύργος πέρασε στα χέρια του Μεγάλου Δραγουμάνου της Υψηλής Πύλης Barozzi, μέχρι να φτάσει στην ιδιοκτησία του Πέτρου Γλέζου. Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα έμοιαζε εγκαταλελειμμένος, όμως η οικογένεια Γλέζου τον δώρισε το 1968 στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Πάνω από την κύρια είσοδο είδαμε το οικόσημο του Barozzi-στέμμα, ξίφος, φτερό και παράσημα-(τον Barozzi τον γνωρίσαμε στο κεφάλαιο για το Φιλότι).

Δούκες, οικόσημα, σταυροφορίες και μυστικά περάσματα συνθέτουν την πλοκή ενός αληθινού παραμυθιού που ζωντανεύει στην Καστροπολιτεία της Νάξου. Εικόνες και μυστικά που διατηρούνται ανεξίτηλα στο πέρασμα των αιώνων, χάρη στους καθολικούς εναπομείναντες απογόνους των Ενετών που κατοικούν μέχρι σήμερα σε αρχοντικά σπίτια. Όλα αυτά τα αρχοντικά, τα στενά σοκάκια, τις βουβές στοές και καμάρες συναντήσαμε εκείνο το καλοκαιρινό απόγευμα στη βόλτα μας στο Κάστρο.

Από το Παραπόρτι βγήκαμε στην Πλατεία Πραντούνα η οποία έσφυζε από ζωή. Όλα τα εστιατόρια είχαν κόσμο που δειπνούσε υπό το φως του δειλινού, αλλά και τα μπαράκια είχαν ήδη ανοίξει τις πόρτες τους.

Περιπλανηθήκαμε σε όλα τα δρομάκια της περιοχής χαζεύοντας τα καλόγουστα καταστήματα με τα αέρινα καλοκαιρινά ρούχα, τα καπέλα, τα μαγιό, τις ψάθινες τσάντες και τα αναμνηστικά. Πολλά ήταν τα κομμάτια που λιγουρεύτηκα, αλλά δεν υπήρχε ούτε πόντος διαθέσιμου χώρου στη μηχανή, οπότε η μόνη αγορά που πραγματοποιήθηκε ήταν μικρούτσικα σουβενίρ για τον γιο και την κοπέλα του, αλλά και για το σπίτι μας. Στα παιδιά πήραμε δώρο το «μάτι της Νάξου» ένα μικρό κοχύλι που λένε ότι φέρνει γούρι και τύχη στο σπιτικό.

Το μάτι της Νάξου​

Καταλήξαμε στο Λιμάνι για φαγητό και χορτασμένοι από διαδρομές και εικόνες επιστρέψαμε κάπως αργούτσικα στο δωμάτιο. Οι διακοπές πλησίαζαν προς τη λήξη τους.

 

[Smaragda53]

Οχι μονο μου θυμιζεις τα μερη που πηγα κι εγω, αλλα εχουμε τραβηξει και την ιδια φωτογραφια, πιο ιδια δε γινεται! Αυτη που ειναι η εκκλησια στο καστρο και πλαισιωνεται αριστερά από έναν πέτρινο τοίχο και δεξιά από έναν ασβεστωμενο. Στο Άβατον είχε εκπληκτικό φαγητό παντως εκτός από τη θέα.
Αυτό είναι το πρόβλημα με τις μηχανές. Θυμάμαι στον Βολακα της Τήνου που "ικετευα" κυριολεκτικά τον συντροφό μου για ένα καλάθι και με κοίταζε λες κι ήμουν ούφο!

 

[Sassenach77]

Όταν μπήκαμε στο εσωτερικό, ήμασταν εντελώς μόνοι. Αφιερώσαμε πολλή ώρα στην εξερεύνηση του μοναστηριού μέχρι και σε μάντρες σκαρφαλώσαμε για καλύτερες πανοραμικές λήψεις της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής του.

Φοβερή η Δροσιανή! Πολύ ιδιαίτερη αρχιτεκτονική. Όμορφη! Είχα πλήρη άγνοια για το μνημείο και φυσικά δεν το είδα... Ευτυχώς υπάρχουν και όσοι τα ξέρουν και τα βλέπουν και έτσι έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε και εμείς!

 

[Sassenach77]

και μπλε σχολικές ποδιές με λευκούς γιακάδες (έχω φορέσει τέτοιες ποδιές-θα σέβεστε)

και εγώ τη φόρεσα μόνο στη πρώτη δημοτικού, μετά καταργήθηκε! Πω πω τι μου θύμησες...

Το λάτρεψα το Φιλότι,

Και εγώ! Είναι ένα απο τα στολίδια της Νάξου!!! Τι ωραίες εικόνες μου θύμησες

 

[Klair]

Οχι μονο μου θυμιζεις τα μερη που πηγα κι εγω, αλλα εχουμε τραβηξει και την ιδια φωτογραφια, πιο ιδια δε γινεται! Αυτη που ειναι η εκκλησια στο καστρο και πλαισιωνεται αριστερά από έναν πέτρινο τοίχο και δεξιά από έναν ασβεστωμενο.

Αυτό είναι το πρόβλημα με τις μηχανές. Θυμάμαι στον Βολακα της Τήνου που "ικετευα" κυριολεκτικά τον συντροφό μου για ένα καλάθι και με κοίταζε λες κι ήμουν ούφο!

 

[Klair]

Φοβερή η Δροσιανή! Πολύ ιδιαίτερη αρχιτεκτονική. Όμορφη! Είχα πλήρη άγνοια για το μνημείο και φυσικά δεν το είδα... Ευτυχώς υπάρχουν και όσοι τα ξέρουν και τα βλέπουν και έτσι έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε και εμείς!

Πολύ διαφορετική εκκλησία και εξωτερικά και εσωτερικά! Χαίρομαι πολύ που μέσα από αυτήν την ιστορία γνώρισες αυτό το ιδιαίτερο και ιστορικό μνημείο.

 

[Klair]

και εγώ τη φόρεσα μόνο στη πρώτη δημοτικού, μετά καταργήθηκε! Πω πω τι μου θύμησες...

Εσύ είσαι ακόμη πιτσιρίκα Εγώ τη φόρεσα λίγα χρόνια παραπάνω

Και εγώ! Είναι ένα απο τα στολίδια της Νάξου!!! Τι ωραίες εικόνες μου θύμησες

Πολύ όμορφο χωριό! Μαζί με την Απείρανθο αποτελούν όντως τα στολίδια του νησιού! Χαίρομαι ειλικρινά που ξυπνάω όμορφες αναμνήσεις!