Ιράν Ταξιδεύοντας στο Ιράν σε περίοδο πριν από τον πόλεμο

[erodios]

Καθυστέρησε λίγο η συνέχεια της ιστορίας αλλά άξιζε η αναμονή με τα δυο μαζεμένα κεφάλαια για το Ισφαχάν. Τα διαβάζω και θυμάμαι το ταξίδι στην πανέμορφη αυτή πόλη.

 

[erodios]

Ημέρα 6η: Στον δρόμο από το Ισφαχάν για τη Γιαζντ​

Κάστρο Naryn, Καραβανσεράι Meybod

Στη σημερινή ημέρα είχαμε να καλύψουμε περισσότερα από 320 χλμ., αφού θα έπρεπε να μετακινηθούμε από το Ισφαχάν στην πόλη Γιαζντ με ενδιάμεσες στάσεις στο κάστρο Ναρίν και σε άλλα ενδιαφέροντα μνημεία της Μεϊμπόντ, μιας κωμόπολης με πάνω από 1.800 χρόνια ιστορίας. Σύμφωνα με το πρόγραμμά μας, το οποίο φαινόταν πολύ ενδιαφέρον, θα έπρεπε να επισκεφτούμε και το χωριό Φαράι, αλλά τελικά αυτό θα το βλέπαμε την επόμενη ημέρα.

Εξίσου ενδιαφέρουσα ήταν η πληροφορία ότι αφού είχαμε απομακρυνθεί από την Τεχεράνη και το κέντρο, τα πράγματα δεν θα ήταν πια τόσο αυστηρά. Δηλαδή, δεν θα υπήρχε ιδιαίτερο πρόβλημα εάν οι ντόπιοι μάς έβλεπαν να τρώμε στη διάρκεια της ημέρας, μολονότι ήμαστε ακόμα στην περίοδο του Ραμαζανιού. Εγώ βέβαια αναλογιζόμενος τις συνθήκες στην Ελλάδα, θα περίμενα ότι στην επαρχία θα υπήρχε μεγαλύτερη τυπικότητα στην τήρηση των εθίμων και των θρησκευτικών επιταγών. Όχι πως με χάλαγε όμως η κατάσταση. Αντιθέτως απολάμβανα κι εγώ, όπως όλοι οι υπόλοιποι του γκρουπ, το ζεστό τσάι με τη συνοδεία τοπικών μπισκότων που μας προσέφερε σε κάθε μας στάση για όλες τις επόμενες ημέρες ο οδηγός του πούλμαν μας, αφού είχε πάντα μαζί του μεγάλα θερμός με ζεστό νερό για την προετοιμασία του.

Κάτι άλλο που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στις περιηγήσεις μας ήταν ότι σε όλες τις πόλεις και τα χωριά που πηγαίναμε υπήρχαν στους δρόμους μεταλλικά κουτιά, τοποθετημένα όπως έμαθα αργότερα από το Ίδρυμα Ανακούφισης Ιμάμ Χομεϊνί (IKRF), για τη συλλογή χρημάτων για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Πάνω στους “κουμπαράδες” φαίνεται το λογότυπο του ιδρύματος, με τα χέρια σαν αγκαλιά να υποδηλώνουν την προστασία και τη βοήθεια.

"Κουμπαράς" σε δρόμο του Ισφαχάν​

"Κουμπαράς" σε δρόμο της Μεϊμπόντ​

​

Πρώτος σταθμός της ημέρας μας ήταν το ηλικίας 2.000 ετών κάστρο Naryn. Οι αρχαιολόγοι, στηριζόμενοι στα χαμηλότερα στρώματα της αρχιτεκτονικής του, εκτιμούν ότι η ιστορία τού συγκροτήματος ξεκίνησε πολύ παλιότερα και την υπολογίζουν σε 3.000-4.000 χρόνια πριν από τον Χριστό. Το κάστρο είναι στρατηγικά σχεδιασμένο με προστατευτική τάφρο, ισχυρούς πύργους και πολύπλοκες υπόγειες σήραγγες, αναγκαίες για την παροχή των αναγκαίων εφοδίων σε περίπτωση πολιορκίας του, δίνοντας δείγματα της σπουδαίας αρχαίας ιρανικής αρχιτεκτονικής.

​

Το ιστορικό φρούριο ερήμου Ναρίν είναι κτισμένο με τούβλα και λάσπη πάνω σε έναν λόφο από όπου υπάρχει απεριόριστη θέα στην πόλη.

Σε ένα εσωτερικό του πλάτωμα απεικονίζεται το σχέδιο ενός παραδοσιακού καλύμματος δαπέδου, του περσικού χαλιού ziloo, που αποτελεί σύμβολο πολιτισμού και ιστορίας της περιοχής.

Επόμενος σταθμός μας ήταν το Caravanserai της Meybod, ένα από τα ιστορικά ιρανικά χάνια που βρίσκονταν πάνω στον δρόμο του μεταξιού, χαρακτηρισμένο και αυτό ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Τελικά όπου κι αν πηγαίναμε στο Ιράν, συναντούσαμε μνημεία που είχαν συμπεριληφθεί στον κατάλογο της UNESCO. Ειδικά στις πόλεις ο αριθμός τους μας εξέπληττε.

Σταματήσαμε στο ιστορικό χάνι, όπως έκαναν τα καραβάνια από το 1689 που χτίστηκε για να απολαύσουν τις ανέσεις που παρείχε στα χρόνια της ακμής του. Ο σκοπός της δικής μας επίσκεψης όμως, δεν ήταν η ξεκούραση ή η διαμονή, αλλά η περιήγηση σε αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα. Μετά τη μεγαλοπρεπή πύλη εισόδου με την περίτεχνη οροφή και τον οκταγωνικό προθάλαμο, ακολουθούσε η μεγάλη εσωτερική αυλή. Αυτή ήταν περιτριγυρισμένη από θαλάμους με κόγχες, ενώ υπήρχαν και τέσσερα αντικριστά ιβάν, που ήταν στο μέσο των ισάριθμων πτερύγων της, στη λογική των πολύ μεγαλύτερων που είχαμε συναντήσει στις αυλές των ισλαμικών τζαμιών. Συνολικά υπάρχουν περίπου 100 θάλαμοι, με τους 24 από αυτούς να βλέπουν στην αυλή, ενώ στις τέσσερις γωνίες της διαμορφώνονται εσοχές που οδηγούν στους στάβλους και τις αποθήκες.

​

Στο κέντρο της αυλής ξεχώριζε η οκταγωνική δεξαμενή howz khaneh. Η διαφορά με μια παρόμοια δεξαμενή νερού που είχαμε συναντήσει στο Αμπιανέ ήταν πως εδώ υπήρχε ένα είδος υπόγειας λιμνούλας νερού με χώρο τριγύρω της, όπου μπορούσαν να σταθούν και να δροσιστούν οι ταξιδιώτες. Το νερό συγκεντρωνόταν στη μικρή πισίνα με qanat. Τα κανάτ έχουν ιστορία 3.000 ετών. Είναι συστήματα ύδρευσης που μεταφέρουν στην επιφάνεια νερό από διάφορα πηγάδια μέσω υπόγειων υδραγωγείων, φανερώνοντας τη σπουδαία αρχαία ιρανική μηχανική αυτή τη φορά.

Σήμερα στον χώρο του Καραβανσεράι τα δωμάτια που βρίσκονται στην κεντρική αυλή φιλοξενούν καλλιτέχνες και καταστήματα χειροτεχνίας, όπου μπορεί κανείς να δει και να αγοράσει χειροποίητα υφαντά, που φτιάχνουν σε αργαλειούς οι ντόπιοι. Επίσης μπορεί να δει στο έργο τους τους υφαντές των ziloo, της κορυφαία αυτής χειροτεχνίας της Meybod που χρονολογείται εδώ και 500 χρόνια.

Το Caravanserai Meybod γειτονεύει με το chaparkhaneh, έναν παλιό σταθμό διανομής της αλληλογραφίας με άλογα (πόνι εξπρές), που λειτουργεί πια ως κανονικό ταχυδρομείο, καθώς και ένα kolar (χώρος αποθήκευσης νερού), ενώ απέναντι από αυτά υπάρχει ένα yakhchαl (λάκκος πάγου).

Η δεξαμενή νερού κολάρ φτιάχτηκε την ίδια περίπου περίοδο με το Καραβανσεράι. Το ερημικό κλίμα απαιτούσε εξελιγμένα συστήματα αποθήκευσης του νερού, που συγκεντρώνονταν με τα κανάτ ή τις βροχοπτώσεις. Η δομή του θόλου, που διακρίνεται εξωτερικά, αλλά και οι ανεμοσυλλέκτες που υπάρχουν βοηθούν στον εξαερισμό της δεξαμενής, ώστε να διατηρείται το νερό φρέσκο και απαλλαγμένο από τα βακτήρια.

Διαφορετικούς τύπους ανεμοσυλλεκτών θα συναντούσαμε διαρκώς στη συνέχεια του ταξιδιού μας. Πρόκειται για κατασκευές που έχουν τη μορφή πύργων (ανεμόπυργοι) και προσφέρουν φυσικό κλιματισμό σε εσωτερικούς χώρους, ψύχοντας τον αέρα μέσω διασταυρούμενου αερισμού. Το εκπληκτικό είναι πως λειτουργούν ακόμα και με την πιο ανάλαφρη αύρα και έτσι "ανεμοπαγίδα" είναι μια άλλη καλή απόδοση του όρου “badgir”, που είναι η ονομασία τους.

Στην απέναντι πλευρά του δρόμου βρίσκεται ένα μεγαλοπρεπές γιαχτσάλ, δηλαδή ένας τύπος τεράστιου θαλάμου ψύξης, που λειτουργούσε ως δεξαμενή πάγου για χρήση του στις συνθήκες ερήμου της περιοχής. Το συγκεκριμένο γιαχτσάλ, που έχει χωρητικότητα 5.000 κ.μ., χρονολογείται από την εποχή των Κατζάρ και είναι ένα από τα μεγαλύτερα πλίνθινα σπίτια πάγου στο Ιράν. Ένας ψηλός και μεγάλου μήκους τοίχος, που υπάρχει έως σήμερα, οικοδομούνταν με τέτοιο τρόπο ώστε να σκιάζει όλο τον χρόνο μια ρηχή πισίνα νερού. Ο πάγος που παραγόταν εκεί, λόγω των φυσικών συνθηκών και της ιδιαίτερης κατασκευής, μεταφερόταν ακολούθως στη δεξαμενή βάθος 6 μ., που εικονίζεται στην παρακάτω φωτογραφία. Εκεί τα κομμάτια πάγου διατηρούνταν σε χαμηλή θερμοκρασία με τη βοήθεια ενός θόλου ύψους 15 μ., ο οποίος στη βάση του έχει πάχος 2,4 μ. και στην κορυφή καταλήγει σε 0,2 μ., ενώ ένα άνοιγμα που υπάρχει βοηθούσε στον έλεγχο του αερισμού. Γύρω από τη δεξαμενή διαμορφώνεται μια πλατφόρμα πλάτους 1,5 μ., που διευκόλυνε παλιότερα τους ανθρώπους να σταθούν και να κάνουν τις εργασίες τους και τους επισκέπτες σήμερα να θαυμάσουν το οικοδόμημα.

Ιερό Emamzadeh Seyed Jafar, Κήπος Bagh-e Dolat Αbad, Πλατεία Amir Chakhmag

Μετά την περιήγηση σε αυτές τις σπουδαίες περσικές κατασκευές, από άποψη αρχιτεκτονικής και μηχανικής, συνεχίσαμε τον δρόμο μας προς την πόλη Yazd. Η Γιαζντ βρίσκεται στο κεντρικό οροπέδιο του Ιράν ανάμεσα σε δύο ερήμους και έχει περίπου 600.000 κατοίκους. Συμπεριλαμβάνεται στα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς και μολονότι φημίζεται για τους ανεμοσυλλέκτες της, ξεχωρίζει πιο πολύ λόγω του ότι είναι το κέντρο του ζωροαστρισμού, με σημαντικά μνημεία του να βρίσκονται στην περιοχή.

Πλησιάζοντας στη Γιαζντ, κάναμε μια στάση κοντά στην Πύλη του Κορανίου, που αποτελεί την κεντρική ιστορική είσοδο της πόλης, για να επισκεφθούμε το κοντινό Emamzadeh Seyed Jafar Mohammad. Πρόκειται για ένα ισλαμικό Ιερό, στο οποίο έχει ταφεί ένας Σαγίντ, δηλαδή κάποιος απόγονος του Μωάμεθ. Το μαυσωλείο του Τζαφάρ, που έζησε τον 10ο αι., βρίσκεται σε έναν χώρο με αρχαίους τάφους και δέντρα. Από την είσοδό του, την οποία στολίζει ένα όμορφο muqarnas, δεν απουσιάζουν οι εικόνες των δύο Αγιατολάχ, ενώ υπάρχουν και άλλες χρυσοποίκιλτες θύρες.

​

Το εσωτερικό τού τεμένους είναι διακοσμημένο με μωσαϊκά και καθρέφτες με πανέμορφα σχέδια, ενώ διαθέτει και έναν εντυπωσιακό κεντρικό θόλο. Οι χώροι προσκυνήματος αντρών και γυναικών διαχωρίζονται με κουρτίνα. Στο Ιερό υπάρχει ένα χρυσό δικτυωτό κιβώτιο, που περιβάλλει τον τάφο, όπου κυριαρχεί το μπλε και το πράσινο χρώμα.

Ένας φύλακας που υπήρχε μέσα στο τέμενος μας φάνηκε αρχικά πως είχε αποκοιμηθεί, αλλά τελικά ήταν απλώς απασχολημένος με το κινητό του και δεν μας έδωσε καμία σημασία.

Φτάνοντας στην καρδιά της Γιαζντ και πριν καταλήξουμε στο ξενοδοχείο μας, περάσαμε από τον Bagh-e Dolat Αbad. Ο κήπος Ντολάτ Αμπάντ δημιουργήθηκε στα μέσα του 18ου αι. και ιστορικά εκεί ήταν η κατοικία του ηγεμόνα της Γιαζντ. Αποτελεί υπόδειγμα της περσικής αρχιτεκτονικής τοπίου, αλλά και της δημιουργίας μιας πραγματικής όασης μέσα στην έρημο. Η άρδευση του κήπου έγινε δυνατή με την κατασκευή κανάτ μήκους 65 χλμ., που όμως δεν παρέχει πια αρκετό νερό και έτσι η άρδευση πραγματοποιείται σήμερα με πηγάδια, δεξαμενές και κανάλια.

​

Στον χώρο υπάρχουν πολλές κατασκευές, που δίνουν μια ιδέα για τον πολυτελή τρόπο ζωής τής περσικής αριστοκρατίας της εποχής.

Ξεχωρίζει ο σχεδόν 34 μ. ανεμοσυλλέκτης που υπάρχει, ο οποίος είναι κατασκευασμένος από τούβλα με λάσπη και άχυρο και αποτελεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Στις πιο κάτω φωτογραφίες φαίνεται και το εσωτερικό του πύργου του.

Στη συνέχεια πήγαμε στο ξενοδοχείο μας, όπου και τακτοποιηθήκαμε. Μετά το δείπνο μας βγήκαμε για να περπατήσαμε στους γύρω δρόμους. Ο κόσμος κυκλοφορούσε και τα καταστήματα ήταν ακόμα ανοιχτά. Εμένα πιο πολύ μου άρεσαν κάποια μικρά μαγαζιά με παλιά αντικείμενα σαν παλαιοπωλεία, όπως το παρακάτω.

Περπατώντας στον κεντρικό δρόμο Imam, τέως Pahlavi, φτάσαμε στην κεντρική πλατεία Amir Chakhmag της Γιαζντ, που ονομάστηκε έτσι από έναν κυβερνήτη της του 15ου αι.. Η πλατεία Αμίρ Τσακμάκ με τα γύρω οικοδομήματά της αποτελεί ένα όμορφο δείγμα περσικής χωροταξίας και αρχιτεκτονικής. Στο βάθος τής πλατείας φαίνεται το συγκρότημα του ομώνυμου τριώροφου τζαμιού, στη μία πλευρά της λειτουργεί ένα πολυσύχναστο παζάρι, ενώ στην άλλη της πλευρά υπήρχε ένα καραβανσεράι, το οποίο έχει μετατραπεί σε αγορά χειροτεχνίας όπως στη Μεϊμπόντ. Στο αριστερό τμήμα τής παρακάτω φωτογραφίας ξεχωρίζουν φωτισμένοι τέσσερις μεγάλοι ανεμοσυλλέκτες, δικαιολογώντας την ονομασία της Γιαζντ ως πόλης των ανεμοσυλλεκτών.

​

 

[erodios]

Ημέρα 7η: Στη Γιαζντ την πόλη του ζωροαστρισμού​

Ναός φωτιάς, Πύργοι σιωπής

Βρισκόμαστε στη Yazd, γνωστή ως πόλη του ζωροαστρισμού. Παρά την ισλαμική αφομοίωση της Περσίας, η Γιαζντ παρέμεινε για τους ζωροάστρες το κέντρο διατήρησης της κουλτούρας και της πίστης τους, μολονότι πολλοί από αυτούς, γνωστοί ως Πάρσι, κατέφυγαν στην Ινδία.

Οι σχολικές μου γνώσεις για τον ζωροαστρισμό εξαντλούνταν στις λίγες αράδες του βιβλίου των θρησκευτικών, το οποίο αναφερόταν σε αυτήν τη θρησκεία μαζί με άλλες της ανατολής, μάλλον υποτιμητικά, λέγοντας πως πρέσβευε απλώς το καλό και το κακό. Τελεία. Τίποτε άλλο. Ίσως γινόταν και μια αναφορά στον προφήτη της Ζωροάστρη/Ζαρατούστρα, τον θρυλούμενο συντάκτη των ιερών κειμένων τής Αβέστα, από τον οποίο πήρε και την ονομασία της. Μεγαλώνοντας ωστόσο, με προσωπική αναζήτηση έμαθα ότι ο ζωροαστρισμός είναι μια από τις αρχαιότερες μονοθεϊστικές θρησκείες, αν όχι η πιο παλιά, με κεντρικό δόγμα τον ηθικό δυαδισμό καλού-κακού και τη μάχη μεταξύ του Αχούρα Μάζντα (Πνεύμα του καλού, Θεός του φωτός) και του Άνγκρα Μαϊνιού (Πνεύμα του κακού, Αριμάν). Συνειδητοποίησα επίσης κάτι πολύ πιο σημαντικό. Δηλαδή, πως υπήρχαν πολλά κοινά στοιχεία, όπως ήταν η έννοια του Μεσσία, η τελική κρίση και η αθανασία της ψυχής, ανάμεσα σε αυτήν τη θρησκεία και τις αβρααμικές, στις οποίες φαίνεται ότι ως προγενέστερη άσκησε βαθιά επίδραση κατά τη διαμόρφωσή τους.

Στη Γιαζντ, το σημερινό προπύργιο του ζωροαστρισμού στο Ιράν, θα επισκεπτόμασταν τα σημαντικά μνημεία τού Ναού της Φωτιάς και των Πύργων της Σιωπής. Στον Ναό της Φωτιάς (Atashkadeh-e Yazd) φυλάσσεται το Atash Behram, ο ανώτατος βαθμός ιερής φωτιάς στον ζωροαστρισμό, που καίει αδιάκοπα για περισσότερα από 1.500 χρόνια. Είναι το μόνο Ατάς Μπεχράμ που βρίσκεται στο Ιράν, ενώ οι υπόλοιπες οκτώ “αιώνιες φλόγες” φιλοξενούνται στην Ινδία.

Το κτήριο του ναού, που στεγάζει τη φλόγα, έχει αχαιμενιδικά αρχιτεκτονικά στοιχεία και ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1930. Στην πρόσοψή του υπάρχει το σύμβολο Faravahar με έναν φτερωτό δίσκο και μια ανθρώπινη μορφή, ενώ σε πινακίδα που υπάρχει στον χώρο δίνονται επεξηγηματικά στοιχεία του. Η μορφή συμβολίζει τον σεβάσμιο σοφό άνθρωπο που επιλέγει το μονοπάτι της αρετής, ενώ το δαχτυλίδι στο αριστερό χέρι τη δέσμευση για την τήρηση των υποσχέσεων. Τα φτερά στο Φραβαχάρι, που αντιπροσωπεύει την ψυχή, χωρίζονται σε τρία μέρη σε αντιστοιχία των τριών θεμελιωδών αρχών του ζωροαστρισμού που είναι η καλή σκέψη, τα καλά λόγια και τα καλά έργα.

​

Στο εσωτερικό του κτηρίου υπάρχουν εκθέματα σχετικά με τη ζωή του Ζαρατούστρα, καθώς και αντικείμενα που παρουσιάζουν τον πολιτισμό, την ιστορία και την παράδοση της θρησκείας.

Αφήνοντας πίσω μας τον ναό και την πόλη, κατευθυνθήκαμε στα περίχωρά της όπου απλωνόταν η έρημος. Σειρά επίσκεψης είχαν οι Πύργοι της Σιωπής (Dakhmas), οι παραδοσιακοί τόποι ταφής των ζωροαστρών. Φτάνοντας στην ξηρή και άγονη περιοχή του αρχαιολογικού χώρου, βρήκαμε πολλά πέτρινα κτίσματα και ταμπέλες με πληροφορίες για τον τρόπο ταφής των νεκρών.

Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση οι νεκροί δεν έπρεπε να ταφούν στο έδαφος ή να καούν, επειδή έτσι θα μολύνονταν η γη, το νερό, ο αέρας και η ίδια η φωτιά, που είναι ιερά στοιχεία της φύσης. Οι σωροί έπρεπε να μεταφερθούν σε υψώματα μακριά από τις κατοικημένες περιοχές και να τοποθετηθούν σε ειδικές κυκλικές κατασκευές (Dakhmas). Εκεί με την έκθεσή τους στα στοιχεία της φύσης και στα πτηνά θα γινόταν η “ουράνια ταφή” τους, χωρίς αυτή η αποσύνθεση να ρυπάνει τον χώρο. Μετά από καιρό τα οστά συλλέγονταν και τοποθετούνταν σε ένα κεντρικό πηγάδι, που υπήρχε πάνω στον πύργο, όπου εκεί πια μετατρέπονταν σε σκόνη.

Στην περιοχή των Πύργων της Σιωπής υπήρχαν δύο λόφοι. Στον δεξιό μάλιστα δόθηκε η παραίνεση να ανέβουμε όσοι από εμάς ήθελαν. Εγώ βλέποντας τον ανηφορικό γήινο διάδρομο με τα σκαλοπάτια, προτίμησα να μείνω κάτω και να περιεργαστώ τα κτήρια που βρίσκονταν τριγύρω, στέλνοντας την κόρη μου να κάνει την ανάβαση. Τι την κουβαλούσα μαζί μου άλλωστε; Ας έκανε και κάτι χρήσιμο! Χώρια δηλαδή που βρισκόμουν στην έρημο χωρίς το αγαπημένο μου καπέλο. Πάντως η γκλάβα του υπερεκτιμημένου όπως είπα και παραπάνω κεφαλιού μου κάτι σκέφτηκε για την περίσταση. Πήρα μια από τις άσπρες μαντήλες της κόρης, που πρέπει να θυμίσω ότι εγώ τις είχα στουμπώσει μέσα στη βαλίτσα της πριν από την αναχώρησή μας, την τύλιξα στο κεφάλι μου σαν τουρμπάνι και η δουλειά έγινε. Η προστασία από τον ήλιο επιτεύχθηκε! Ευτυχώς βέβαια που το τουρμπάνι μου ήταν άσπρο και όχι μαύρο, αλλιώς θα με περνούσαν κι εμένα για Σαγίντ, όπως μάλλον ήταν ο συμπαθής ουλεμάς στην Κομ.

Για να σοβαρευτώ όμως, αν ήμουν μόνος μου, σίγουρα θα ανέβαινα για να δω από κοντά τον λάκκο τοποθέτησης των οστών και δεν θα αρκούμουν στη φωτογραφία που έβγαλε η κόρη, ενώ επίσης είναι αλήθεια πως από εκεί πάνω υπήρχε πανοραμική θέα της περιοχής, με τη Γιαζντ να διακρίνεται στο βάθος.

Πάντως και τα κτήρια στα οποία τριγύρισα εγώ είχαν το ενδιαφέρον τους. Για παράδειγμα, ενώ με παραξένεψε αρχικά η ύπαρξη ανεμοσυλλέκτη στην τοποθεσία, η πινακίδα που υπήρχε δίπλα έδινε την πληροφορία πως επειδή οι αποθανόντες μεταφέρονταν κάποιες φορές από μακρινά μέρη, οι συγγενείς θα έπρεπε να περπατήσουν για ώρες μέχρι να φτάσουν στο σημείο απόθεσης και χρειάζονταν κάποιο μέρος για να μείνουν και να δροσιστούν μέσα στην ερημική περιοχή. Έτσι, κάθε χωριό έφτιαχνε το δικό του ξεχωριστό οίκημα διαμονής, που ονομαζόταν καϊλέ, στο οποίο μπορούσαν να ξεκουραστούν και να πραγματοποιήσουν τις θρησκευτικές τους τελετές, ενώ απαραίτητη ήταν η ύπαρξη της γνωστής υπόγειας δεξαμενής νερού με τις συνοδευτικές υποδομές κανάτ.

​

Χωριό Fahraj

Αφήσαμε πίσω μας τους εγκαταλελειμμένους πια σήμερα Πύργους της Σιωπής του 17ου αι. και κατευθυνθήκαμε στο χωριό Fahraj της ερήμου, που με ηλικία 5.000 χρόνων είναι ένα από τα παλαιότερα του Ιράν. Εκεί επισκεφτήκαμε το ηλικίας 1.400 ετών τζαμί Τζαμέ της πρώιμης ισλαμικής εποχής, χτισμένο από την εποχή των Σασσανιδών, την τελευταία πριν από την έλευση του Ισλάμ όπως έχω ήδη αναφέρει. Ο μιναρές του αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτού του τεμένους είναι η απλή αρχιτεκτονική του, με δύο διαδρόμους στις πλευρές και οκτώ τεράστιες κολόνες. Επίσης, είναι κατασκευασμένο με τούβλα τα οποία έχουν ψηθεί στον ήλιο της ερήμου και δεν διαθέτει ούτε μιχράμπ (κόγχη) ούτε ιβάν (θολωτό χώρο).

Εξίσου παλιό είναι το ιστορικό κάστρο στο Φαράι, που συνδύαζε οικιστικές και αμυντικές λειτουργίες, αν και η παρούσα πρόσοψή του χρονολογείται από τον 16ο-17ο αι.. Ξεχωρίζει η μικρή είσοδος της τριώροφης ορθογώνιας κατασκευής και οι σκαλισμένες τρύπες που είχαν φτιάξει οι κάτοικοι για την εποπτεία της περιοχής.

Περπατώντας στα φιλόξενα δρομάκια του χωριού, συναντήσαμε κάτι που είχαμε δει και στο Αμπιανέ. Μια μεγάλη ξύλινη κατασκευή, η οποία σε αναλογία με τον δικό μας επιτάφιο στολίζεται από τους κατοίκους του χωριού με σημαίες, σπαθιά, μαύρα υφάσματα, καθρέφτες και περιφέρεται ανάμεσα σε πενθούντες με μαύρες στολές την ημέρα της Ashura, δηλαδή την ημέρα που τιμάται το μαρτύριο του εγγονού του Μωάμεθ και τρίτου σιίτη ιμάμη Husayn ibn Ali. Να υπενθυμίσω εδώ ότι η θανάτωση από τους σουνίτες τού Χουσεΐν, γιου του πρώτου σιίτη ιμάμη Αλί, ήταν αυτή που σηματοδότησε το οριστικό σχίσμα μεταξύ σουνιτών και σιιτών. Κάποιες φορές το ξύλινο αυτό Nakhl Gardani, που σημαίνει μεταφορά φοίνικα και αναπαριστά το φέρετρο του ιμάμη, μπορεί να είναι τόσο μεγάλο, που απαιτούνται πολλές δεκάδες πενθούντων για να το μεταφέρουν. Εγώ πάντως αγόρασα ένα πολύ πολύ πιο μικρό για σουβενίρ!

Στα σοκάκια απαντήσαμε δυο πιτσιρίκια που περπατούσαν ανέμελα και τα οποία τα είδαμε ξανά μετά από λίγο σε κάποια σταθμευμένα δίκυκλα.

​

 

[erodios]

Μνημεία και αξιοθέατα της Γιαζντ: Grand Mosque, Vali Traditional Hotel, Vaqt-ol-Saat, Hazireh Mosque, Saheb a Zaman Zurkhaneh

Στη συνέχεια επιβιβαστήκαμε στο πούλμαν για να επιστρέψουμε στη Γιαζντ, όπου μπορέσαμε να δούμε με το φως της ημέρας τη χθεσινοβραδινή πλατεία της βόλτας μας Αμίρ Τσακμάκ. Σε μια άλλη πλατεία της πόλης ξεχώριζε το έμβλημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.

Περπατήσαμε έως το Μεγάλο Τζαμί Masjed-e Jameh, που όπως πολλά άλλα μνημεία της πόλης έχει καταχωρηθεί ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Το τζαμί αυτό της Παρασκευής βρίσκεται σε μια όμορφη περιοχή με διάφορα μαγαζιά και έχει χτιστεί στη θέση ενός αρχαίου ζωροαστρικού ναού της φωτιάς. Ολοκληρώθηκε τον 14ο-15ο αι. και ξεχωρίζει για τους 48 μ. πανύψηλους μιναρέδες του. Έχει μόνο μία “βεράντα” αυλής, σε αντιδιαστολή με άλλα τέτοια τζαμιά που επισκεφτήκαμε τις προηγούμενες ημέρες, τα οποία είχαν τέσσερις βεράντες με τέσσερα ιβάν, σχηματίζοντας μια περίκλειστη αυλή.

​

Οι γυναίκες της παρέας υποχρεώθηκαν να υπομείνουν πάλι το τσαντόρ, αλλά με χαμόγελο αυτή τη φορά. Φαίνεται πως το είχαν πια συνηθίσει ή απλώς το απομυθοποιούσαν.

Συνεχίσαμε τη βόλτα μας στα στενά δρομάκια της πόλης, που σε πολλά τους τμήματα είχαν καμάρες ή ήταν σκεπαστά.

Οι πόρτες κάποιων καφέ ήταν κλειστές. Σε μια άλλη παλιότερη πόρτα πάντως, μου έκανε και πάλι εντύπωση η παρουσία δύο διαφορετικών ρόπτρων στα θυρόφυλλά της και κυρίως η ιδιαιτερότητα της χρήσης τους, για την οποία μας ενημέρωσε ο αρχηγός μας μετά από ερώτησή μου. Τα δύο αυτά διαφορετικά ρόπτρα χρησιμοποιούνταν ξεχωριστά από τους άντρες ή τις γυναίκες και με τον διαφορετικό ήχο από το χτύπημά τους (βαρύς των αντρών, λεπτός των γυναικών) οι οικοδεσπότες καταλάβαιναν το φύλο του επισκέπτη.

Πόρτες εισόδου στη Γιαζντ​

Εκεί θυμήθηκα μια άλλη πιο καινούργια θύρα εισόδου που είχα δει στο Ισφαχάν, με παρόμοια διπλά ρόπτρα, όπως φαίνεται στην κάτω αριστερή φωτογραφία. Επίσης σε μία άλλη πόρτα στην ίδια πόλη, χωρίς όμως ιστορική αξία, ξεχώριζαν και σε αυτήν οι θέσεις των δύο καταστραμμένων πια ρόπτρων της και την παραθέτω κάτω δεξιά πιο πολύ επειδή μου είχε κάνει εντύπωση σαν σύνολο πρόσοψης κτηρίου.

Πόρτες εισόδου στο Ισφαχάν
​

Η βόλτα μας συνεχίστηκε στα ελικοειδή σοκάκια, όπου συναντούσαμε μαγαζιά που περίμεναν την πελατεία τους ή άλλα με αγαπημένη πραμάτεια. Σε ένα από αυτά μάλιστα, που σχετιζόταν με το ακόνισμα ή την κατασκευή διαφόρων ειδών μαχαιριών, ο ιδιοκτήτης του μου επέτρεψε να τον φωτογραφίσω. Γενικά το σκηνικό στο παζάρι της Γιαζντ, αλλά και στους έξω δρόμους της με τα τζαμιά και τους μιναρέδες, απέπνεε έναν αέρα ανατολίτικου παραμυθιού, όπως άλλωστε συνέβαινε και με το Ισφαχάν, το οποίο νομίζω πως έχανε πλέον το μονοπώλιο της παραμυθένιας πόλης.

Στη βόλτα μας κάναμε μια “υποχρεωτική” στάση μόλις συναντήσαμε έναν παραδοσιακό φούρνο (tandoor), που έψηνε ιρανικές πίτες (naan), τις οποίες τιμήσαμε δεόντως. Παρεμπιπτόντως διάφορες πίτες τσιμπολογούσαμε όποτε βρίσκαμε την ευκαιρία, δηλαδή συνέχεια.

Στο τέλος καταλήξαμε στο Vali Traditional Hotel, που βρισκόταν κοντά στο παζάρι, για να δούμε το εντυπωσιακό εσωτερικό του αλλά και τις στέγες των κτηρίων της περιοχής από ψηλά. Το ξενοδοχείο λειτούργησε ανακαινίζοντας ένα παλιό κτήριο, χτισμένο με την ιστορική αρχιτεκτονική της ερήμου. Διαθέτει παραδοσιακή αυλή με πισίνα και χώρους για τσάι, σε έναν από τους οποίους καθίσαμε όλοι μαζί για να απολαύσουμε το ζεστό αφέψημά μας. Αξίζει εδώ να σημειώσω ότι το συνηθισμένο γλυκαντικό μέσο για το τσάι στο Ιράν είναι το nabat, ένα είδος ζαχαρωτών κρυστάλλων με σαφράν.

Μετά την όμορφη περιπλάνηση επιστρέψαμε στο δικό μας ξενοδοχείο. Πιο αργά συγκεντρωθήκαμε και ανεβήκαμε στην ταράτσα του, όπου θα παίρναμε το δείπνο μας. Από εκεί μπορούσαμε να δούμε σχεδόν όλη την πόλη από ψηλά. Το ενδιαφέρον όμως δεν ήταν αυτό, αλλά μια έκπληξη που μας επιφύλασσαν οι Ιρανοί. Η συγκεκριμένη ημέρα ήταν Κυριακή, 16 Απριλίου 2023. Δηλαδή ήταν η Κυριακή του Πάσχα μας και οι υπεύθυνοι του ξενοδοχείου μάς είχαν προετοιμάσει ένα ανάλογο μενού, όπως και κόκκινα αβγά για να τσουγκρίσουμε!

Η χριστιανική αυτή ανάπαυλα ήταν πολύ ευχάριστη, αλλά το Ιράν και οι νυχτερινοί δρόμοι της σιιτικής Γιαζντ μας περίμεναν για τη βόλτα μας. Περπατώντας, μου άρεσε πολύ να χώνομαι στα μαγαζάκια που συναντούσαμε στον δρόμο μας. Η προτίμησή μου άλλωστε για τα παλιά αντικείμενα έχει ήδη καταγραφεί.

Δεν υστερούσαν πάντως σε ομορφιά και άλλες εικόνες που αντικρίζαμε, αν και δυσκολευόμουν κάπως να τις αποτυπώσω. Για παράδειγμα, όσο κι αν περίμενα να σταματήσει η κίνηση μπροστά από τον ιστορικό Πύργο του Ρολογιού (Vaqt-ol-Saat) στην πλατεία Saat που στέκει εκεί από την εποχή των Κατζάρ, ώστε να βγάλω μια σχετικά καθαρή φωτογραφία, δεν τα κατάφερνα. Κάπως καλύτερα ήταν τα πράγματα με τους μιναρέδες του Μεγάλου Τζαμιού της Παρασκευής, που είχαμε δει νωρίτερα με το φως της ημέρας και φαίνονται στην κάτω αριστερή φωτογραφία, αλλά και με αυτούς του όμορφου Hazireh Mosque που φαίνονται στην κάτω δεξιά.

Η συνέχεια της βραδιάς μάς επιφύλασσε ακόμα μια έκπληξη. Εκεί που περπατούσαμε όλοι μαζί στην κεντρική πλατεία Amir Chakhmag ένας Ιρανός πλησίασε τον ξεναγό μας, ο οποίος μετά από μια σύντομη συνομιλία μαζί του μας ενημέρωσε ότι το πρακτορείο που εκπροσωπούσε θα μας προσέφερε δωρεάν την είσοδο σε ένα θέαμα. Χωθήκαμε στα στενά δρομάκια του παζαριού και μετά από λίγο φτάσαμε στο Saheb a Zaman Zurkhaneh (σπίτι της δύναμης), έναν παραδοσιακό ιρανικό αθλητικό χώρο όπου συνδυάζονται οι πολεμικές τέχνες, η εκγύμναση και η μουσική. Στις ημέρες μας μπορεί να λειτουργεί περισσότερο σαν τουριστική ατραξιόν, αλλά είχε ένα σχετικό ενδιαφέρον να βλέπεις υπό τον ήχο του ταμπούρλου ασκήσεις με ασπίδες (sang), με τόξα (kabbadeh) και κυρίως με τα παραδοσιακά ξύλινα ρόπαλα (meel). Το ενδιαφέρον ήταν πως στον χώρο εμφανίζονταν πολλές γενιές της ίδιας οικογένειας. Εικόνες εκπροσώπων της τουλάχιστον δύο γενεών κοσμούσαν τους τοίχους, ενώ άλλες δύο γενιές εκτελούσαν τις ασκήσεις μπροστά μας, με έναν πιτσιρικά να φαίνεται να παραλαμβάνει τη σκυτάλη της οικογενειακής παράδοσης.

Ο χώρος του Zurkhaneh θύμιζε εσωτερικά δεξαμενή αποθήκευσης νερού και μπορεί στο παρελθόν να ήταν. Άλλωστε η Γιαζντ φημίζεται εκτός των άλλων για τα παλιά έργα ύδρευσης και τις παραδοσιακές της δεξαμενές νερού, οι οποίες συχνά συνοδεύονται από καλοχτισμένους θόλους.

Μετά το ωραίο αυτό θέαμα διασκορπιστήκαμε και συνεχίσαμε τη βόλτα μας στους νυκτερινούς δρόμους της πόλης. Θα προτιμήσω να κλείσω την τελευταία μας βραδιά στη Γιαζντ με δύο ονειρικές θα έλεγα φωτογραφίες από τα σοκάκια της παλιάς πόλης της, που έβγαλε ένας άλλος φίλος από το γκρουπ.

 

[mariath]

Πολύ όμορφες φωτογραφίες αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες που δίνεις για τα μέρη που επισκεφτήκατε!

 

[Sanna1971]

Υπέροχες οι εικόνες που μας δίνεις από έναν προορισμό του ονείρου! Προσπάθησα να κρατηθώ για να διαβάσω την ιστορία σου ολοκληρωμένη αλλά στάθηκε αδύνατο. Πάντως το συγκεκριμένο ταξίδι, αν και δεν το συνηθίζω, θα το έκανα κι εγώ οργανωμένα.

 

[erodios]

Πολύ όμορφες φωτογραφίες αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες που δίνεις για τα μέρη που επισκεφτήκατε!

Υπέροχες οι εικόνες που μας δίνεις από έναν προορισμό του ονείρου! Προσπάθησα να κρατηθώ για να διαβάσω την ιστορία σου ολοκληρωμένη αλλά στάθηκε αδύνατο. Πάντως το συγκεκριμένο ταξίδι, αν και δεν το συνηθίζω, θα το έκανα κι εγώ οργανωμένα.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τα καλά σας λόγια! Είναι αλήθεια πως θέλω οι εξιστορήσεις μου να έχουν και στοιχεία μιας ερασιτεχνικής έστω ξενάγησης των τόπων που επισκέπτομαι. Πολύ περισσότερο όταν τα μέρη αυτά είναι μοναδικά. Οι εικόνες του "προορισμού του ονείρου" είναι από μόνες τους πραγματικά πολύ όμορφες. Επίσης νομίζω πως ο χαρακτηρισμός αυτός θα ταίριαζε και στον τίτλο της ιστορίας, τον οποίο παρεμπιπτόντως αλλάζω συνέχεια!

 

[Sassenach77]

Δεν θα θελα να τελειώσει η ιστορία σου...μπορείς να γράφεις για το Ιράν εσαεί;!

 

[erodios]

Δεν θα θελα να τελειώσει η ιστορία σου...μπορείς να γράφεις για το Ιράν εσαεί;!

Τι όμορφα που με κάνεις και νιώθω! Σ΄ ευχαριστώ!
Έχω ακόμα τρία κεφάλαια. Ένα που γράφω τώρα για τον "προορισμό του ονείρου" μου Πασαργάδες-Περσέπολη-Νεκρόπολη και άλλα δύο για το Σιράζ.

 

[Sassenach77]

Έχω ακόμα τρία κεφάλαια.

Έλα να γράψεις και τα τρία τελευταία δικά μου σε παρακαλώ

Ένα που γράφω τώρα για τον "προορισμό του ονείρου" μου Πασαργάδες-Περσέπολη-Νεκρόπολη και άλλα δύο για το Σιράζ.

Να ξέρεις το Bam λείπει μόνο για να γίνει τελείως άπιαστο το όνειρο, αλλά και πάλι είδατε πολλά απο τα βασικά για τις μέρες που ήσασταν στην χώρα!!! Απολαμβάνω τη διήγηση τα μάλα!!! Είναι μεγάλη χώρα, με πολύ ιστορία και έχει πάρα πολλά....

Αναμένω και τη συνέχεια!

 

[erodios]

Έλα να γράψεις και τα τρία τελευταία δικά μου σε παρακαλώ

Αν εννοείς την ιστορία σου για το Περού και να 'θελα δεν θα μπορούσα. Το δικό μου πέρασμα από το Περού δεν κάλυψε όλα τα μέρη που πήγες!
Παρατηρώ πάντως μια "τεμπελιά" το τελευταίο διάστημα;; Είναι δύο εβδομάδες τώρα που επιστρέψαμε στη Λίμα από το Τρουχίγιο και περιμένουμε εκεί ακούνητοι!
Μπορεί να μην το θυμάσαι, αλλά όταν είχες ξεκινήσει πάλι την ιστορία σου, είχα ζητήσει δέσμευση πως θα την τελειώσεις!!!

Να ξέρεις το Bam λείπει μόνο για να γίνει τελείως άπιαστο το όνειρο, αλλά και πάλι είδατε πολλά απο τα βασικά για τις μέρες που ήσασταν στην χώρα!!!

Απορία! Τι είναι το Bam;

 

[Sassenach77]

Παρατηρώ πάντως μια "τεμπελιά" το τελευταίο διάστημα;; Είναι δύο εβδομάδες τώρα που επιστρέψαμε στη Λίμα από το Τρουχίγιο και περιμένουμε εκεί ακούνητοι!
Μπορεί να μην το θυμάσαι, αλλά όταν είχες ξεκινήσει πάλι την ιστορία σου, είχα ζητήσει δέσμευση πως θα την τελειώσεις!!!

Δεν είναι τεμπελιά μωρέ, αλλά έλλειψη χρόνου Προσπάθησα κάποια στιγμή να την τελειώσω μέχρι το Πάσχα και καλά τα πήγα, αλλά δεν τα κατάφερα...Απο το Πάσχα και μετά βράστα! Ο Μάιος είναι φορτωμένος μήνας και έπεται ταξιδάκι, οπότε έχω να κάνω μπόλικα! Εννοείται οτι θα τελιώσει η ιστορία, απλά δεν ξέρω το πότε ακριβώς

Απορία! Τι είναι το Bam;

Είναι η μεγαλύτερη πλίνθινη πόλη στο κόσμο! Bam and its Cultural Landscape