- Μηνύματα
- 181
- Likes
- 938
Η ιστορία σου με ευχαρίστησε ιδιαίτερα! Όχι μόνο επειδή συνομιλεί με τη δική μου και ζεσταίνεται έτσι η ψυχή μουΜία μικρή βόλτα στη σοσιαλιστική Σόφια
Είναι προφανές ότι το κεφάλαιο αυτό δεν αναφέρεται στη σημερινή Σόφια αλλά σε μία προηγούμενη ιστορική της περίοδο. Κάθε ιστορική περίοδος λοιπόν, κάθε χώρας, δημιουργεί τα δικά της ιδιαίτερα σύμβολα και μνημεία τα οποία φτάνουν στο σήμερα μέσα από αρχαιολογικές ανακαλύψεις, τα πιο παλιά, ή μέσα από τη διατήρησή τους μέσα στο χρόνο, τα πιο σύγχρονα. Πρέπει να παραδεχτώ ότι η Σόφια είναι η μοναδική πρωτεύουσα της βαλκανικής χερσονήσου η οποία έκανε την επιλογή να διατηρήσει σε ένα ιδιαίτερο μουσειακό χώρο την ιστορική μνήμη της πρόσφατης περιόδου (όποιος έχει διαφορετική αντίληψη παρακαλώ να με διορθώσει). Η πρωτεύουσα της Υπερδνειστερίας, Τιρασπόλ, είναι ένα ανοιχτό μουσείο αλλά δεν είναι Βαλκάνια (ή μήπως είναι);
Από την Ιστορία γνωρίζουμε ότι η Βουλγαρία, κατά την διάρκεια του Β'ΠΠ ήταν μέλος των δυνάμεων του Άξονα. Για τη συμμετοχή της αυτή "επιβραβεύτηκε" με την παραχώρηση μέρους της ελληνικής επικράτειας ως δύναμη κατοχής, από το 1941 μέχρι το 1944. Μετά το τέλος του Β'ΠΠ η Βουλγαρία ανακηρύχτηκε Λαϊκή Δημοκρατία με κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία και μονοκομματικό πολιτικό σύστημα. Η τέχνη κάθε μορφής ακολούθησε τη νέα πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Δεκάδες μνημεία του κομμουνιστικού κινήματος και των ηγετών του στήθηκαν σε πόλεις και χωριά. Η τέχνη της ζωγραφικής προσανατολίστηκε σε νέες φόρμες και περιεχόμενο.
Μετά την κατάρρευση του συστήματος, πολλά από αυτά τα διάσπαρτα μνημεία της Σόφιας καθώς και πίνακες ζωγραφικής μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Σοσιαλιστικής Τέχνης και Μνημείων (Музей на социалистическото изкуство и паметници) το οποίο ανήκει στην Εθνική Πινακοθήκη (Национална галерия). Το μουσείο βρίσκεται στα νοτιοανατολικά προάστια της πόλης, περίπου πέντε χιλιόμετρα από το κέντρο. Για να πάμε χρησιμοποιήσαμε το αυτοκίνητο αλλά η πρόσβαση είναι πολύ εύκολη χρησιμοποιώντας το μετρό. Η πιο κοντινή στάση στο μουσείο είναι ο σταθμός G.M. Dimitrov (Г.М. Димитров).
View attachment 529429
Το μουσείο αποτελείται από τρεις χώρους. Ένα πάρκο με γλυπτά, μια αίθουσα με πίνακες ζωγραφικής και καρικατούρες και μία αίθουσα προβολής ταινιών. Η επίσκεψη στο πάρκο είναι δωρεάν ενώ για τους άλλους δύο χώρους απαιτείται εισιτήριο.
Περάσαμε την εξωτερική είσοδο, διασχίσαμε έναν εξωτερικό χώρο με κτήριο γραφείων, μάλλον του Υπουργείου Πολιτισμού και μετά από μία ακόμη είσοδο βρεθήκαμε στο πάρκο. Ο ήλιος που ήταν απέναντί μας και μια σχετικά "ομιχλώδη" ατμόσφαιρα δημιουργούσαν την τέλεια συνθήκη παγώματος του χρόνου. Έχουμε ήδη εισέλθει στη "χρονοκάψουλα" η οποία θα μας ταξιδέψει μερικά χρόνια πίσω στο πρόσφατο παρελθόν.
View attachment 529430
Μας μάζεψαν από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από τόπους όπου ήταν στη πλήρη κατοχή μας, όπου για χρόνια στεκόμασταν μόνοι μας και μας έφεραν εδώ, να μοιραζόμαστε έναν κοινό πλέον χώρο. Άλλος κοιτάει από δω και άλλος κοιτάει από κει. Γιατί να συνέβη αυτό; Είμαστε από πέτρα και μπρούτζο, είμαστε στο μπόι των ανθρώπων αλλά και γιγάντιοι. Κάποτε μας πρόσεχαν οι περαστικοί κάπως αδιάφορα, σήμερα οι επισκέπτες συνομιλούν μαζί μας. Με ήλιο και βροχή, με αέρα και χιόνι, είμαστε εδώ και είμαστε το παρελθόν. Έχουμε δει πολλά, έχουμε ακούσει περισσότερα, σήμερα τα μοιραζόμαστε με τη σιωπή μας. Κάνει τόσο θόρυβο η σιωπή μας...
Άραγε θα μπορούσαν να είναι αυτές οι σκέψεις των άψυχων αγαλμάτων που στέκονται μπροστά μας; Όπως έγραψε και μια ψυχή σε μία άλλη ιστορία των Βαλκανίων "τα αγάλματα μένουν στις πλατείες, δημιουργούν διάλογο ακόμα και με τον βανδαλισμό τους". Πράγματι, μιλούν μαζί μας!
View attachment 529431
Δύο χέρια χαμηλώνουν για να σηκώσουν έναν άνθρωπο που έχει γείρει κουρασμένος ή απογοητευμένος. Πιο πίσω το άγαλμα του Avram Stoyanov (Аврам Стоянов) του καλλιτέχνη Hristo Tanev ατενίζει με αυτοπεποίθηση, με τα χέρια μέσα στις τσέπες του παλτού του.
Rachenitsa (ръченица) είναι ένας παραδοσιακός βουλγάρικος χορός. Η σύνθεση του Velichko Minekov αναπαριστά δύο γυναίκες να χορεύουν στο ρυθμό αυτό.
View attachment 529432
Γυναίκες του συνεταιριστικού αγροκτήματος είναι ο τίτλος της σύνθεσης της Stefana Boyadzhieva στην αριστερή φωτογραφία ενώ στη δεξιά μια γυναίκα σκύβει να πάρει κάτι κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του Lenin λίγο πιο πίσω.
View attachment 529433
Να και ένα τεράστιο άγαλμα του Lenin να κάθεται, δημιούργημα του καλλιτέχνη Sekul Krumov.
View attachment 529434
Ο Dimitar Blagoev (Димитър Благоев) υπήρξε πολιτικός και φιλόσοφος, ιδρυτής των σοσιαλιστικών ιδεών στη Βουλγαρία στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο γλύπτης Dimitar Daskalov τον οραματίστηκε καθιστό σε μία καρέκλα.
View attachment 529435
Στη πάνω φωτογραφία φαίνεται η σύνθεση του Sekul Krumov με τίτλο Στο Βουνό (До планината). Η σύνθεση αυτή περιέχει δύο διαφορετικές εικόνες. Το κεντρικό πρόσωπο, ένας πατέρας, αγκαλιάζεται από την οικογένειά του ενώ παράλληλα ένας σύντροφός του τον προσκαλεί να επιστρέψει στο βουνό να πολεμήσει.
Στην κάτω φωτογραφία οι γυναίκες με υψωμένα χέρια, έργο του Lyubomir Dalchev, φέρει τον τίτλο Δημοκρατία (Република).
View attachment 529436
Κάτω από τα άγρυπνα βλέμματα του Lenin (Sekul Krumov) και του Georgi Dimitrov (Ivan Mandov) ο σκούφος και το μαντήλι σε στυλ μπούρκας υποδηλώνουν απλά το τσουχτερό κρύο.
View attachment 529437
Πρώτη ημέρα (Първи ден) λέγεται το έργο του Ivan Neshev, το οποίο αναπαριστά έναν άνδρα με υψωμένα χέρια ενώ στο προσκήνιο ένας άλλος άντρας με φτερά στέκεται ολόγυμνος.
Υποστηρικτές των παρτιζάνων (Поддръжник на партизаните) τιτλοφορείται η σύνθεση δύο αντρών του Georgi Apostolov.
View attachment 529438
Το 12μετρο άγαλμα μιας γυναίκας με χιτώνιο και γυμνά στήθη, των καλλιτεχνών Vasil Radosladov, Aleksandar Zankov και Stoyu Todorov το οποίο φέρει τον τίτλο Δημοκρατία (Република), είναι εμπνευσμένο από το δημοψήφισμα της 8.9.1946 και την κατάργηση της μοναρχίας.
Requiem (Реквием) είναι ο τίτλος του έργου των Nedko Krastev και Nikolina Kanarova το οποίο δείχνει δύο άντρες να γέρνουν.
View attachment 529440
Αυτά ήταν μερικά από τα αγάλματα που βρίσκονται διάσπαρτα στον ανοιχτό χώρο του μουσείου. Στη πόρτα δεξιά βρίσκεται ο χώρος προβολών και αγοράς εισιτηρίων για την τρίτη αίθουσα όπου εκθέτονται πίνακες και άλλα έργα.
View attachment 529439
Πίνακες σοσιαλιστικού ρεαλισμού αποτυπώνουν στιγμές από το νέο περιεχόμενο της τρέχουσας πραγματικότητας εμπνευσμένο από την εργασία και τη συμμετοχή στη κοινή προσπάθεια.
Ο Ανθρακωρύχος (Миньорът), διαβάζει εφημερίδα με πολύ προσοχή.
Εργασία για την πατρίδα (Труд за родината) του Dechko Uzunov. Εμπνευσμένο από την αγροτική ζωή και τη συμμετοχή των γυναικών δίνει έμφαση στον "κολλεκτιβίστικο" τρόπο εργασίας στο χωράφι.
Στο Λατομείο (В кариерата). Εργάτες σπάνε μεγάλες πέτρες ενώ άλλοι μεταφέρουν με βαγονέτα.
View attachment 529441
Εργασία (Труд) του ζωγράφου Lyuben Gaidarov. Ένα φανάρι με τις μπαταρίες του και το καλώδιο του, το κράνος ενός ανθρακωρύχου, ένα ποτήρι, ένα μπουκάλι, ένα χαρτί ή ύφασμα, ένα πακέτο τσιγάρα και ίσως ένας αναπτήρας ή ένα κουτί σπίρτα. Όλα αυτά πάνω σε ένα έντονα χρωματισμένο κίτρινο τραπέζι ενώ το πίσω μέρος είναι πιο σκοτεινό.
View attachment 529442
Τα έργα πολιτικής γελοιογραφίας υπήρξαν σημαντικός τρόπος έκφρασης. Ας δούμε μερικά.
Έργο του Vasil Valchev το οποίο κριτικάρει την αποσύνθεση λόγων και έργων της εποχής. Ενώ η πινακίδα προειδοποιεί για την απόλυτη προστασία του δάσους, έχουν κοπεί όλα τα δέντρα και έχει μείνει μόνο αυτό που φέρει την πινακίδα.
Καρυάτιδες (Кариатиди), έργο του Asen Grozev.
1η Μάη (1 МАЙ) του διάσημου Βούλγαρου Boris Dimovski. Κριτική στις εκδηλώσεις της πρωτομαγιάς στη Βουλγαρία. Ένας εργάτης κρατώντας τη μία άκρη ενός πανό τρέχει πίσω από ένα κρατικό στέλεχος το οποίο κρατάει την άλλη άκρη του πανό καβάλα σε ένα αγωνστικό αυτοκίνητο.
View attachment 529443
Υπευθυνότητα (Отговорност) του Dimitar Koprivshtenov.
Κινηματογράφος (Кинематография) του Radoslav Marinov και κάτω από το καρότσι υπάρχει το κείμενο : Εικοσάχρονος: "Πόσο ωραίο είναι να περνιέσαι ακόμα για παιδί!".
Οι πρώην ιδιοκτήτες, Μεγάλοι και Μικροί, στο δρόμο προς το Λαϊκό Δικαστήριο (Бившите собственици, големи и малки, на път за Народния двор) του Ilia Beshkov.
Επιφάνεια. Ο καθένας με το σταυρό του (Богоявление. Всеки със собствен кръст) του ίδιου καλλιτέχνη.
View attachment 529444
Οικογένεια (Семейство) του Tsvetan Tsekov Karandash, έργο του 1989.
Η Αμερική με τα μάτια των Νέγρων (Америка с очите на негрите) του Asen Grozev. Κριτική στη δράση της ακροδεξιάς Κου-Κλουξ-Κλαν στις ΗΠΑ ενάντια σε μειονότητες και κύρια τους νέγρους.
View attachment 529445
Οι επόμενες δύο γελοιογραφίες είναι του Ilia Beshkov και αναφέρονται στις τελευταίες ημέρες του ναζισμού. Αριστερά φαίνεται ο Χίτλερ ο οποίος αυτοκτονεί και δεξιά ένας ναζί αξιωματικός στην κρεμάλα.
View attachment 529446
Αυτές ήταν κάποιες από τις πολύ ενδιαφέρουσες γελοιογραφίες που βρήκαμε στον κλειστό χώρο του μουσείου. Μετά την αγορά κάποιων αναμνηστικών ξεκινήσαμε να φύγουμε. Μια μακριά τοιχογραφία σοσιαλιστικού ρεαλισμού έχει μεταφερθεί εδώ από την αρχική της θέση, πιθανά από το εσωτερικό κάποιου κρατικού κτηρίου.
View attachment 529447
Το τεραστίων διαστάσεων άγαλμα του Lenin μας παρακολουθεί να φεύγουμε. Ο χρόνος έχει παγώσει. Το κομμένο χέρι που αναδύεται από τη θάλασσα, από την ταινία "Τοπίο στην Ομίχλη" του Θόδωρου Αγγελόπουλου, σύμβολο μιας ουτοπίας και μιας Ιστορίας που φαίνεται να μην έχει πλέον οδηγό αφού ο δείκτης λείπει, είναι παρών, αλλά ακίνητο. Αγάλματα και μνημεία που έδωσαν σάρκα και οστά σε μια εποχή που έφυγε χωρίς να κοιτάει πίσω της είναι εδώ και μας καλούν σε μια σιωπηρή συζήτηση, σε ένα διάλογο για την αφασία του σημερινού ανθρώπου, για τα αδιέξοδα του υπαρκτού μας κόσμου!
Κάνοντας μια μικρή έρευνα για τη συγγραφή αυτού του κεφαλαίου, πέρα από τις προσωπικές αναμνήσεις, έπεσα πάνω σε αυτή την ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα για όποιον έχει ένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την τέχνη που αποκαλούμε "σοσιαλιστικό ρεαλισμό" και ιδίως για τη τέχνη της Βουλγαρίας.
View attachment 529448
Τη χαρά μου χάμου πατήσανε και στην πέτρα μέσα την κλείσανε
και στερνά την πέτρα μου αφήσανε
τρομερή ζωγραφιά μου.
Με πελέκι βαρύ τη χτυπούν, με σκαρπέλο σκληρό την τρυπούν
με καλέμι πικρό τη χαράζουν, την πέτρα μου.
Κι όσο τρώει την ύλη ο καιρός τόσο βγαίνει πιο καθαρός
ο χρησμός απ' την όψη μου:
ΤΗΝ ΟΡΓΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ ΝΑ ΦΟΒΑΣΤΕ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ Τ' ΑΓΑΛΜΑΤΑ!
(Οδυσσέας Ελύτης, Άξιον Εστί)
Αλλά και επειδή συνομιλεί στον άξονα της ιστορίας. Στο πριν και στο μετά, σε όλα αυτά που προσπερνάμε αλλά υπάρχουν.Άραγε θα μπορούσαν να είναι αυτές οι σκέψεις των άψυχων αγαλμάτων που στέκονται μπροστά μας; Όπως έγραψε και μια ψυχή σε μία άλλη ιστορία των Βαλκανίων "τα αγάλματα μένουν στις πλατείες, δημιουργούν διάλογο ακόμα και με τον βανδαλισμό τους". Πράγματι, μιλούν μαζί μας!
Δεν θυμάμαι τίποτα από τα αγάλματα στη Σόφια, ίσως έπρεπε κάπως να "μεγαλώσω" για να τα εκτιμήσω.
Πολλές φορές, δεν θέλω να ξανά πηγαίνω σε ένα μέρος αλλά η διήγηση αυτή μου δείχνει πόσο ομορφιά μπορεί να υπάρχει σε αυτό!
