Αλβανία Τα Βαλκάνια της καρδιάς μας, ξανά και ξανά..., IΙI (Τίρανα, Δυρράχιο)

[YiannisTS]

Εισαγωγή

«Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλβανέ Αλβανέ» φώναζαν οι Έλληνες οπαδοί μετά τα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006 και την ήττα της Εθνικής μας από την αντίστοιχη της Αλβανίας μέσα στα Τίρανα, το Σεπτέμβρη του 2004. Δύο μήνες πιο πριν η Εθνική Ελλάδας είχε αναδειχθεί πρωταθλήτρια Ευρώπης. Η "ταπεινωτική” ήττα της πρωταθλήτριας Ευρώπης από την ασήμαντη ποδοσφαιρικά Αλβανία “απελευθέρωσε” τα ρατσιστικά αντανακλαστικά οπαδών συγκεκριμένων πολιτικών χώρων οι οποίοι ξεχύθηκαν στους δρόμους των μεγάλων ελληνικών πόλεων για να κυνηγήσουν αλβανούς μετανάστες που πανηγύριζαν τη νίκη της εθνικής τους ομάδας. Βέβαια κανείς δεν ρώτησε τους Αλβανούς εάν θέλουν να γίνουν Έλληνες, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Μερικά χρόνια πιο πριν, στα τέλη της δεκαετίας του ‘90, φοιτητικές διαδηλώσεις στα Τίρανα οδηγούν στην κατάρρευση του “κλειστού” πολιτικού και κοινωνικού συστήματος που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ΠΠ ενώ λίγους μήνες αργότερα σημειώνεται ένα μαζικό μεταναστευτικό ρεύμα Αλβανών με κύριες χώρες κατεύθυνσης την Ελλάδα και την Ιταλία. Ο σύντομος εμφύλιος πόλεμος το μακρινό 1997 με αφορμή την κατάρρευση των οικονομικών πυραμίδων οδηγεί στην επέμβαση στρατιωτικής δύναμης του ΟΗΕ. Πέρασαν χρόνια μέχρι να “ομαλοποιηθεί” η κατάσταση στη γειτονική χώρα και να μπορούμε να προγραμματίζουμε ένα ταξίδι μέχρι εκεί…

Η Αλβανία είναι μέρος των Βαλκανίων, είναι Βαλκάνια. Ο πολιτισμός της είναι αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτιστικού και πολιτισμικού συνεχές που ξεκινάει από τα παράλια της Αδριατικής και φτάνει μέχρι τα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, από το Αιγαίο μέχρι τα Καρπάθια. “Τα Ελληνόπουλα, που γεννιούνται σήμερα στη χώρα μας, δεν μπορούν ν΄ αντιληφθούν ή και να φανταστούν, πως θα ήταν, χωρίς τους Αλβανούς γείτονές μας. Τα παιδιά των Αλβανών μεταναστών είναι κομμάτι του ιστορικού, ελληνικού αφηγήματος, της τελευταίας 30ετίας. Η Αλβανίδα, που σήκωσε το βάρος της γιαγιάς, που ασθένησε, ο Αλβανός εργάτης, που φτιάχνει τα «μερεμέτια», ο Αλβανός, που βρέθηκε στην οικοδομή και δημιούργησε δικό του συνεργείο, ο Αλβανός, που έχει το μικρομάγαζο δίπλα μας, ο νεαρός Αλβανός, δεύτερης γενιάς, που είναι ντελιβεράς αλλά σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο, ο Αλβανός που φέρνει όπλα και ναρκωτικά στην Ελλάδα και τσακώνεται με φατρίες Ρομά στα Λιόσια, ο Αλβανός που περιποιείται τα δέντρα και τα μποστάνια μας και του έχουμε δώσει κλειδί του σπιτιού μας, ο Αλβανός που μπήκε στο εξοχικό και το λήστεψε, ο Αλβανός, που έγινε φίλος και μας κάλεσε στο γάμο του, ο Αλβανός, που είναι στη φυλακή κι ανήκει σε δίκτυα μπράβων, ο νευρικός Αλβανός, που τρέχει στα γυμναστήρια και μπλέκεται σε καβγάδες, ο νεαρός Αλβανός, που τα έφτιαξε με τον γκέι γείτονά μας, η Αλβανίδα που έγινε νύφη μας, ο νεαρός, όμορφος Αλβανός, που ανέλαβε πρόεδρος του δεκαπενταμελούς σε ελληνικό σχολείο ή σήκωσε τη σημαία. Όλοι αυτοί, παιδιά, άνδρες, γυναίκες είναι οι συμβολικές και πραγματικές όψεις της Αλβανίας”, όπως πολύ εύστοχα περιγράφεται στο βιβλίο Αναγνωρίζοντας το Καθημερινό της Νάντιας Σερεμετάκη.

Γνωρίσαμε την αλβανική ύπαιθρο φευγαλέα όταν επιστρέφαμε από το ταξίδι μας στην Οχρίδα της Βόρειας Μακεδονίας, μέσω Πόγραδετς και Μεγάλης Πρέσπας. Η επίσκεψη της πρωτεύουσας ήταν πλέον θέμα προγραμματισμού αφού είχε από τότε προστεθεί στο ταξιδιωτικό καλεντάρι.

Με τέσσερις διανυκτερεύσεις στα Τίρανα και μια επίσκεψη στο Δυρράχιο κάναμε αρκετά χιλιόμετρα για να πάρουμε μια γεύση από την Αλβανία του σήμερα.

Η Πυραμίδα των Τιράνων είναι ένα εμβληματικό έργο που ξεκίνησε το ταξίδι της μετά το θάνατο του Εμβέρ Χότζα ως μουσείο αφιερωμένο στη ζωή του, χρησιμοποιήθηκε ως βάση του ΝΑΤΟ στον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου ενώ σήμερα συνεχίζει ως κέντρο δημιουργικών καινοτομιών πληροφορικής.

Στο Δυρράχιο, Durrës στα αλβανικά, ανεβήκαμε τα σκαλιά του εξοχικού παλατιού του τελευταίου γαλαζοαίματου της Αλβανίας το οποίο πλέον έχει αφεθεί στη τύχη του και στη φθορά του χρόνου.

Η ιστορία που ξεκινάει θα προσπαθήσει να ακολουθήσει τα βήματά που κάναμε, τα σημεία των πόλεων που ήρθαμε σε επαφή, τις γειτονιές που βρεθήκαμε, τα ιστορικά σημεία που επισκεφτήκαμε, τις γεύσεις που απολαύσαμε!

Ας ξεκινήσουμε...

 

[Sassenach77]

Μερικά χρόνια πιο πριν, στα τέλη της δεκαετίας του ‘90, φοιτητικές διαδηλώσεις στα Τίρανα οδηγούν στην κατάρρευση του “κλειστού” πολιτικού και κοινωνικού συστήματος που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ΠΠ ενώ λίγους μήνες αργότερα σημειώνεται ένα μαζικό μεταναστευτικό ρεύμα Αλβανών με κύριες χώρες κατεύθυνσης την Ελλάδα και την Ιταλία.

Αυτή ήταν η επίσημη αρχή της μετανάστευσης. Στη πραγματικότητα η μετανάστευση είχε ξεκινήσει τη προηγούμενη δεκαετία, κάτω απο πολύ δύσκολες συνθήκες και με μεγάλο κίνδυνο μέχρι να φτάσουν στα ελληνικά σύνορα... και όταν κατάφερναν να περάσουν τα σύνορα εξακολουθούσαν να διατρέχουν κίνδυνο απέλασης...

 

[YiannisTS]

Αυτή ήταν η επίσημη αρχή της μετανάστευσης. Στη πραγματικότητα η μετανάστευση είχε ξεκινήσει τη προηγούμενη δεκαετία, κάτω απο πολύ δύσκολες συνθήκες και με μεγάλο κίνδυνο μέχρι να φτάσουν στα ελληνικά σύνορα... και όταν κατάφερναν να περάσουν τα σύνορα εξακολουθούσαν να διατρέχουν κίνδυνο απέλασης...

Δεν θα διαφωνήσω.

 

[YiannisTS]

Προετοιμασία

Τα ολιγοήμερα ταξίδια στη γειτονιά μας δεν απαιτούν ιδιαίτερη προετοιμασία και “σπάσιμο” του κεφαλιού για βέλτιστες λύσεις που να τα χωράνε όλα. Συνήθως ένα μικρό έναυσμα πυροδοτεί μια σύντομη φυγή όταν καλύπτονται βασικές συνιστώσες (κόστος, ημερομηνίες, κλπ). Ένα ταξίδι στα Τίρανα από Αθήνα μπορεί να γίνει οδικώς, με ιδιωτικό αυτοκίνητο ή λεωφορείο κάποιας από τις πολλές εταιρείες μεταφοράς ή με αεροπλάνο. Για εμάς το “έναυσμα” δόθηκε από τις ελκυστικές προσφορές της γνωστής WizzAir τρεις μήνες πριν από το τριήμερο του Ιούνη που έγινε τετραήμερο. Η αγορά του εισιτηρίου έγινε μέσω booking η οποία κατέβασε τη τιμή στα πενήντα ευρώ, με επιστροφή, κατά άτομο. Όχι και άσχημα!

Προγραμματίστηκαν οι επισκέψεις των πόλεων (Τίρανα, Δυρράχιο) και επιλέχθηκε διαμονή τεσσάρων διανυκτερεύσεων αποκλειστικά στην πρωτεύουσα μέσω airbnb σε κεντρικό σχετικά σημείο η οποία συστήνεται.

Την αναφέρω μαζί με το κόστος της, ως αναφορά:

City Center GuestHouse, 158 ευρώ

Για την χάραξη των διαδρομών αντλήθηκαν πληροφορίες από την επίσημη σελίδα τουρισμού της Αλβανίας. Σημειώθηκαν στο χάρτη όλα εκείνα τα σημεία ενδιαφέροντος που αποφασίσαμε να επισκεφτούμε και σχεδόν τα καταφέραμε!

Η χώρα δεν απαιτεί βίζα, ενώ η είσοδος γίνεται με διαβατήριο ή ταυτότητα.

Για την επικοινωνία μας με τον ψηφιακό κόσμο αγοράστηκε με ηλεκτρονικό τρόπο e-sim για το ένα κινητό ενώ το δεύτερο “έκλεβε” από το πρώτο στο δρόμο, όπου δεν υπήρχε διαθέσιμο wi-fi.

Πολύτιμος οδηγός υπήρξε η πολύ πρόσφατη ιστορία Τίρανα: Μια Όμορφη Αποκάλυψη, by @Georgia86 όπου σε πολλά σημεία κινηθήκαμε σε παράλληλους χωρικά προορισμούς με χρονική “καθυστέρηση¨.

Επίσης ενδιαφέρουσα ιστορία με αρκετά βοηθητικά στοιχεία υπήρξε η ιστορία Συμπέθεροι από τα Τίρανα! Αποστολή Shqipëria!, by @giannismits.

Shqipëria λοιπόν ή αλλιώς η Χώρα των Αετών όπως εξηγούσε ένας Αλβανός ξεναγός σε ένα ελληνικό τουριστικό γκρουπ που συναντήσαμε τυχαία κάπου στο κέντρο των Τιράνων.

 

[YiannisTS]

Αναχώρηση – Άφιξη – Πρώτες εικόνες από Τίρανα

Η ημέρα της αναχώρησης έχει φτάσει κι εμείς προετοιμαζόμαστε με πολύ χαλαρούς ρυθμούς βγάζοντας γλώσσα στο χρόνο που δεν βιάζεται καθόλου. Αυτά έχουν οι απογευματινές πτήσεις. Έχουμε φάει στη μάπα τη μισή ημέρα, έχουμε κάνει ότι δουλειές και εκκρεμότητες έχουν απομείνει, βάζουμε τα απαραίτητα στις βαλίτσες και περιμένουμε να προχωρήσει λίγο ο χρόνος για να αναχωρήσουμε για το Ελ. Βενιζέλος. Και κάπου εκεί σκάει μήνυμα ότι η πτήση θα καθυστερήσει την αναχώρησή της για καμιά ωρίτσα! Από τη μία λέμε ουφ ας ελαττώσουμε ρυθμούς αλλά από την άλλη κατσουφιάζουμε γιατί μειώνεται ο χρόνος που θα έχουμε στα Τίρανα για μια πρώτη γνωριμία. Τέλος πάντων! Τελικά κάποια στιγμή γυρίζουμε το κλειδί στην πόρτα, ανεβαίνουμε στο αυτοκίνητο και φτάνουμε στο αεροδρόμιο.

Πάμε να δώσουμε τη βαλίτσα αλλά το γκισέ είχε κλείσει την προγραμματισμένη ώρα, σαν να μην υπάρχει αλλαγή ώρας. Και τώρα; Περνάμε όλους τους ελέγχους και κατευθυνόμαστε στην πύλη εξόδου όπου ο υπάλληλος της εταιρείας μας ενημερώνει ότι μπορούμε να πάρουμε μαζί μας στην καμπίνα τη μικρή μας βαλίτσα. Ωραία λέμε, δεν θα περιμένουμε στο αεροδρόμιο των Τιράνων να την πάρουμε πίσω. Και περιμένουμε, και περιμένουμε, και περιμένουμε… και κανείς δεν μας λέει πότε θα φύγουμε. Βλέπουμε τα αεροπλάνα να περνάνε από μπροστά μας, να πάνε και να έρχονται κι εγώ να έχω χαλάσει ένα 36αρι φιλμ (που λέει ο λόγος) φωτογραφίζοντας τα σε διάφορες “στάσεις”.

Κι εκεί που η αναμονή έχει βαρέσει κόκκινο αρχίζουμε να επιβιβαζόμαστε στο αεροπλάνο που έχει καταφτάσει από ...Γερμανία μεριά. Αν και δεν έχουμε αγοράσει θέσεις, με κάποιες εσωτερικές ανακατατάξεις που συντελούνται βολεύομαι σε παράθυρο κρατώντας τη μηχανή στα χέρια έτοιμη να “κελαηδήσει”. Με αρχική ώρα αναχώρησης 16:25 η τροχοδρόμηση ξεκινάει στις 18:20. Δύο ωρίτσες πίσω από τον αρχικό προγραμματισμό, δύο ωρίτσες “κλεμμένες” από τον χρόνο που θα έχουμε στα Τίρανα μέχρι να πάει για ύπνο ο ήλιος!

Το ταξίδι είναι ευχάριστο, χωρίς αναταράξεις, ενώ ένας φωτεινό ήλιος επιτρέπει να φαίνονται καθαρά το ανάγλυφο του εδάφους και τα σημεία που περνάμε. Σχηματάρι, Καστοριά, Λίμνες Οχρίδα και Μεγάλη Πρέσπα και ένα αλβανικό γεφύρι στη συμβολή δύο ποταμών.

Οι πρώτες “εναέριες” εικόνες από την Αλβανία είναι χάρμα οφθαλμών. Το πλούσιο καταπράσινο ανάγλυφο από το Ελμπασάν μέχρι τα Τίρανα, οι σκόρπιες γαλαζοπράσινες κοιλότητες νερού, τα χαμηλά βουνά τα οποία εναλλάσσονται με οροπέδια παραχωρούν σταδιακά τη θέση τους στην πρωτεύουσα της Αλβανίας και στα οικιστικά τετράγωνα τα οποία ξεκινάνε ως μονοκατοικίες και καταλήγουν σε πολυκατοικίες προς το κέντρο της πόλης.

Το αεροδρόμιο των Τιράνων βρίσκεται στα βορειοδυτικά της πόλης. Για να πάμε μέχρι εκεί το αεροπλάνο πετάει πάνω από την πόλη επιτρέποντάς μας να δούμε εντυπωσιακές εικόνες. Το λεκανοπέδιο που αναπτύσσεται η πόλη βρίσκεται κυριολεκτικά στα πόδια μας. Στο βάθος, όπως ευθυγραμμιζόμαστε με το διάδρομο προσγείωσης βλέπουμε την Τεχνητή Λίμνη Paskuqan ενώ στην επόμενη φωτογραφία διακρίνουμε τον αυτοκινητόδρομο που οδηγεί στο Δυρράχιο. Πλησιάζοντας το έδαφος το αστικό τοπίο προσομοιάζει το αντίστοιχο του αεροδρομίου Αθηνών με την προσθήκη του ποταμού των Τιράνων.

Το Διεθνές Αεροδρόμιο των Τιράνων “Μητέρα Τερέζα” με μόλις επτά πύλες αναχώρησης είναι ένα μάλλον μικρό αεροδρόμιο για τον αριθμό των επιβατών που διακινεί αλλά σύγχρονο και καθαρό. Ο έλεγχος των διαβατηρίων κυλάει σχετικά γρήγορα αν και ο χώρος μπροστά από τα γκισέ είναι γεμάτος. Δεν προλαβαίνουμε να το “εξερευνήσουμε”, κινούμαστε γρήγορα μέσα από την πυκνή ανθρώπινη μάζα που μας κλείνει τον δρόμο προς την έξοδο. Κάνουμε αγώνα δρόμου με το χρόνο να προλάβουμε το λεωφορείο που πάει στην πόλη. Δέκα λεπτά μέχρι τη στάση αλλιώς πρέπει να περιμένουμε το επόμενο μετά από μία ώρα.

χ`Luna λέγεται η λεωφορειακή γραμμή που συνδέει το αεροδρόμιο με το κέντρο της πόλης κι εμείς επιβιβαζόμαστε κυριολεκτικά στο παρά ένα, διανύοντας μια μικρή απόσταση από την έξοδο του αεροδρομίου μέχρι το λεωφορείο σε χρόνο dt. Μαζί μας επιβιβάζονται και πολλοί άλλοι τουρίστες/ταξιδιώτες από διάφορες χώρες. Τέσσερα ευρώ δίνουμε για κάθε εισιτήριο και αφηνόμαστε να απολαύσουμε τη διαδρομή, το περίτεχνο σιδερένιο κέλυφος του κτηρίου του αεροδρομίου, το απίστευτο μποτιλιάρισμα προς τα έξω, τη σχετική κίνηση προς τα μέσα. Είναι Παρασκευή απόγευμα προς βράδυ.

Πενήντα λεπτά για κάλυψη απόστασης είκοσι χιλιομέτρων μας επιτρέπει να χαζέψουμε γύρω μας και να φωτογραφήσουμε ότι προλαβαίνουμε!

Φτάνουμε κάπου στο κέντρο, ανάμεσα σε καταπράσινα πάρκα και μεγάλους δρόμους με απίστευτη κίνηση αυτοκινήτων και πληθώρα κόσμου που κυριολεκτικά έχει βγει από τα σπίτια του και έχει ξεχυθεί στους δρόμους. Όλοι οι κάτοικοι της πόλης, μεγάλοι και μικροί, άντρες, γυναίκες και παιδιά έχουν κατακλείσει τα πάρκα και τα πεζοδρόμια. Ένα εντυπωσιακό λεφούσι ανθρώπων πάει και έρχεται. Εστιατόρια, καφετέριες και κάθε λογής μαγαζιά είναι γεμάτα. Αυτή είναι η πρώτη εικόνα της εξωστρέφειας των ανθρώπων της πόλης και δεν είναι η μοναδική. Κάθε απόγευμα μέχρι σχεδόν τα μεσάνυχτα η εικόνα στους δρόμους θα είναι η ίδια. Ζέστη και υγρασία είναι τα χαρακτηριστικά του καιρού.

Βρίσκουμε ένα ανταλλακτήριο για να αλλάξουμε ευρώ στο τοπικό νόμισμα και ξεκινάμε με τα πόδια να πάμε στο κατάλυμα που έχουμε κλείσει. Διασχίζουμε ένα μεγάλο πάρκο και βγαίνουμε στο δρόμο που κινείται παράλληλα με το ποτάμι της πόλης που φέρει το όνομα Lana (Lanës). Το ποτάμι που διασχίζει τα Τίρανα δεν είναι φαρδύ και βαθύ αλλά οι όχθες του είναι όμορφα διαμορφωμένες με πολλά δέντρα και στις δύο πλευρές του. Δύο μεγάλοι δρόμοι μονής κατεύθυνσης εκατέρωθεν του ποταμού με τρεις λωρίδες κυκλοφορίας και συνεχή κίνηση αυτοκινήτων είναι το χαρακτηριστικό που αποτυπώνεται στη μνήμη μας. Ανά τακτά διαστήματα υπάρχουν γέφυρες, είτε για αυτοκίνητα και πεζούς είτε μόνο για πεζούς.

Το κατάλυμα βρίσκεται στη διασταύρωση των λεωφόρων Bajram Curri και Rruga Suleiman Delvina σε ένα κτήριο σχετικά παλιό. Δυσκολευόμαστε να βρούμε την είσοδο αλλά όταν τα καταφέρνουμε και περνάμε την πόρτα του διαμερίσματος το αποτέλεσμα μας αποζημιώνει. Στο δεύτερο όροφο και θέα προς το ποτάμι και τα δέντρα του η διαμονή προβλέπεται κάτι παραπάνω από ικανοποιητική!

Όταν ξαναβγαίνουμε στο δρόμο η ώρα έχει προχωρήσει, απόρροια των δύο ωρών καθυστέρησης της πτήσης. Κάνουμε ένα σύντομο περπάτημα γύρω από το τετράγωνο, αναρωτιόμαστε για τη μείωση της κίνησης των αυτοκινήτων και των ανθρώπων και αναζητάμε ανοιχτό μπαρ ή εστιατόριο να βρέξουμε το λαρύγγι μας. Το Εστιατόριο Τεπελένι με ειδικότητα στα ψητά και τα σουβλιστά θα μας φιλοξενήσει για μερικά λεπτά. Μια μεγάλη παρέα ετοιμάζεται να φύγει ενώ εμείς ετοιμαζόμαστε να κάτσουμε. Η παγωμένη μπύρα με το κόκκινο αστέρι έχει υπέροχη γεύση. Ρωτάμε εάν είναι κάποια τοπική μπύρα και ο σερβιτόρος, που έχει καταλάβει από που ερχόμαστε, μας λέει γεμάτος περηφάνια ότι είναι Αμστελ από την Ελλάδα. Καμία σύγκριση στη γεύση, στην Ελλάδα απλά την αποφεύγω...

Πλησιάζουν μεσάνυχτα. Οι δρόμοι έχουν αδειάσει από οτιδήποτε κινείται. Επιστρέφουμε πριν έρθει το Σάββατο...

 

[YiannisTS]

Τίρανα, μια μεγάλη βόλτα στην πόλη

Πρωινό, πολύ πρωινό ξύπνημα. Το βιολογικό ρολόι έχει τους δικούς του ρυθμούς για να επανακαθορίσει τους χρόνους του και να συνδεθεί με το κέντρο ελέγχου και τις αποφάσεις του. Η χρονοετικέτα της πρώτης φωτογραφίας γράφει 6.20, άρα το μοιραίο πέταγμα από το κρεβάτι συνέβη μερικά λεπτά πιο πριν. Οι δρόμοι είναι ακόμη άδειοι. Ένα λεωφορείο σταματάει στη στάση κάτω από το παράθυρό μας και φεύγει χωρίς να αποβιβαστεί ή να επιβιβαστεί κάποιος, ένα ταξί φτάνει στη διασταύρωση των δύο δρόμων κινούμενο με αργούς ρυθμούς, ένας ασπρομάλλης κύριος έχει βγάλει βόλτα το χαριτωμένο “λούτρινο” του! Το “στενό” ποτάμι συνεχίζει την πορεία του παράγοντας ήχους που μπορούν να ακουστούν για μερικά λεπτά ακόμη μέχρι να γεμίσουν οι δρόμοι και τα πεζοδρόμια. Οι φωνές των πολλών πουλιών που “κρύβονται” κάπου μέσα στα πλούσια φυλλώματα των πολλών δέντρων δίνουν την ευχάριστη νότα και το έναυσμα μιας ακόμη ημέρας που ξεκινάει στα Τίρανα.

Το διαμέρισμα διαθέτει καφετιέρα για καφέ φίλτρου κι εμείς βάζουμε τον καφέ που κουβαλάμε μαζί μας. Το άρωμα απλώνεται στο δωμάτιο διαχέοντας τις ευωδιές του κι εμείς καταναλώνουμε το σκούρο υγρό με ευλαβική ιεροτελεστία σκιαγραφώντας τη διαδρομή που θα ακολουθήσουμε και τα σημεία ενδιαφέροντος που αποφασίζουμε να επισκεφτούμε. Η κεντρική πλατεία της πόλης δεν είναι ενταγμένη στο σημερινό πλάνο, την αφήνουμε για αύριο. Το διαμέρισμα είναι σε ιδανικό σημείο για να ξεκινήσουμε και να κινηθούμε με τα πόδια. Ξεκινάμε κινούμενοι προς τα νότια και επιστρέφουμε από τα βόρεια.

Μια πρώτη εικόνα των γειτονιών και των αστικών κατοικιών του απόκεντρου. Θα μπορούσε να είναι εικόνα από τις λαϊκές-εργατικές συνοικίες της Β’ Πειραιά, Δραπετσώνα, Κερατσίνι, Πέραμα, Νίκαια ή των περιοχών δυτικά του Κηφισού. Πολλοί τοίχοι είναι γυμνοί με το κόκκινο τούβλο να αποτελεί προκλητικό ντεκόρ παρέα με τα δορυφορικά πιάτα και τα πολλά και άναρχα δομημένα καλώδια. Οι περισσότερες κατοικίες είναι μέχρι τέσσερις ορόφους.

Όπως προχωράμε συναντάμε γιγάντιες τοιχογραφίες στους πλαϊνούς τοίχους των κατοικιών με ποικίλη θεματογραφία και αισθητική. Τις έχω σημαδέψει στο χάρτη και κάποιες ψάχνουμε να τις βρούμε αλλά οι περισσότερες μας εμφανίζονται με δική τους πρωτοβουλία. Ο αριθμός τους είναι μεγάλος για τα δεδομένα της πόλης, συγκρινόμενες με αυτές που συναντάμε στο κέντρο της Αθήνας. Οι τοιχογραφίες αυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Διαβάζουμε ότι το όχι μακρινό 2018 ξεκίνησε το ετήσιο φεστιβάλ τοιχογραφίας στα Τίρανα με στόχο να γεμίσει η πόλη χρώματα και να εξαφανιστεί το γκρίζο και μουντό τσιμέντο. Μάλλον τα έχουν καταφέρει…

Η πρώτη τοιχογραφία που συναντάμε απεικονίζει μια κοπέλα που κρατάει μία παραδοσιακή αλβανική κανάτα περιτριγυρισμένη από λουλούδια, φέρει τον τίτλο Νίκη και είναι έργο του Δανού καλλιτέχνη Andreas Welin.

Στην απέναντι γωνία βρίσκεται Το Δέντρο, του Ιταλού καλλιτέχνη Mrfijodor, του οποίου το φύλλωμα αποτελείται από γαλαζοπράσινες κατοικίες και διάφορα εργαλεία, συμβολίζοντας, μάλλον, τις μελλοντικές επιδόσεις της τεχνητής νοημοσύνης.

Πολύ πιο πέρα, στην ίδια πάντα λεωφόρο Rruga Sulejman Delvina, σε ένα κάθετο μικρό δρομάκι μας χαμογελάει το Κορίτσι από το Κατμαντού του Κολομβιανού καλλιτέχνη Stinkfish.

Κινούμαστε στην ίδια λεωφόρο διατρέχοντας το ίδιο αστικό τοπίο το οποίο έχει εμπλουτιστεί με μεγάλα πάρκα και ανοιχτούς αθλητικούς χώρους. Τα Τίρανα είναι γεμάτα από μεγάλα πάρκα τα οποία τα περισσότερα που συναντάμε είναι φροντισμένα. Στις πλευρές των δρόμων υψώνονται στιβαρά δέντρα κλαδεμένα όπως πρέπει και όταν πρέπει. Λίγο μετά τις οκτώ το πρωί συναντάμε ένα μικρό φούρνο που μόλις έχει ξεφουρνίσει μεγάλα byrek με λευκό τυρί και λεπτή ζύμη. Τα τιμάμε και είμαστε έτοιμοι πλέον για μια μεγάλη βόλτα στην πόλη. Ο φούρνος βρίσκεται στην διασταύρωση της λεωφόρου που περπατάμε με την Οδό της Παρισινής Κομμούνας. Μάλλον δεν βλέπουμε καλά. Οδός Παρισινής Κομμούνας; Μια μικρή έρευνα μας μαθαίνει ότι ολόκληρη η συνοικία στα δεξιά μας ονομάζεται έτσι. Την ονοματοθεσία την πήρε κατά την διάρκεια της προηγούμενης ιστορικής περιόδου και διατηρείται μέχρι σήμερα παρά τις τεράστιες αστικές αλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί και την μετατροπή της περιοχής από χωράφια στη σημερινή πυκνοκατοικημένη μορφή της.

Στα όρια της συνοικίας αυτής, σε μια στροφή της λεωφόρου, απέναντι από ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο βρίσκεται το έντονα χρωματισμένο συγκρότημα κατοικιών και καταστημάτων με τα ιδιαίτερα γεωμετρικά σχήματα.

Περνάμε την τοιχογραφία του Κοριτσιού από το Κατμαντού και φτάνουμε στην πλατεία Woodrow Wilson με το ουράνιο τόξο να περνάει από κτήριο σε κτήριο και το άγαλμα του Αμερικανού προέδρου να είναι στο κέντρο της. Τον εν λόγω κύριο τον έχουν στήσει σε ένα βάθρο πριν μερικά χρόνια γιατί, λέει, απέτρεψε τον διαμελισμό της Αλβανίας στη Σύνοδο Ειρήνης στο Παρίσι μετά τον Α’ΠΠ, το 1919. Ήταν η εποχή όπου η Ιταλία διεκδικούσε την περιοχή του Αυλώνα, η Ελλάδα διεκδικούσε τη Βόρεια Ήπειρο και οι Σέρβοι ήθελαν μερίδιο από τα εδάφη του βορρά. Αλλά οι ΗΠΑ είχαν τα δικά τους σχέδια από τότε…

Πίσω από τον πρόεδρο φαίνεται ένα κτήριο με περίεργη χρωματική διακόσμηση σε σχέδιο τετραγωνισμένου πλέγματος το οποίο μάλιστα έχει και όνομα, Pallati Xhungël. Στην αρχή σκεφτήκαμε ότι είναι μία ακόμη αρχιτεκτονική και αισθητική παρέμβαση “αναμόρφωσης” παλιού κτηρίου της πόλης. Πλάνη οικτρά! Το φθοροποιό χέρι του χρόνου και οι καιρικές συνθήκες έχουν βγάλει στην επιφάνεια την ...θερμομόνωση αποσαθρώνοντας μέρος του σοβαντίσματος! Το τελικό αποτέλεσμα μας ξεγελάει...

Ακολουθεί ένα υπερθέαμα χρωματικής πανδαισίας από τα καλούδια των χωραφιών και των δέντρων της αλβανικής υπαίθρου. Το συγκεκριμένο οπωροπωλείο δεν είναι το μοναδικό που συναντάμε, η πόλη είναι γεμάτη από μικρά και μεγάλα μαγαζάκια που πουλάνε φρούτα και λαχανικά. Αυτό που μας εντυπωσιάζει είναι η αφθονία σε κεράσια και πετροκέρασα. Βουνά ολόκληρα σε τιμές μέχρι 2,5 ευρώ το κιλό. Περιττό να πω ότι “βαρεθήκαμε” να τρώμε κεράσια!

Λίγο πιο κάτω μια σεβάσμια ηλικιωμένη Αλβανίδα πετάγεται μέσα από τον τοίχο κοιτώντας μπροστά με ένα ιδιαίτερο γέλιο που αναδύεται μέσα από το ρυτιδωμένο πρόσωπό της. Φαίνεται σαν να κοιτάει τη διπλανή πολυκατοικία η οποία είναι χρωματισμένη σε ένα από τα χρώματα που συμπεριλαμβάνεται στη βεντάλια του προσώπου της ή απλά αναπολεί τη ζωή της στο χρονικό συνεχές της χώρας της.

Μπαίνουμε και βγαίνουμε στο Τούνελ της Αγάπης το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο από ένα πέρασμα που οδηγεί στον εσωτερικό υπαίθριο χώρο στάθμευσης. Οι τοίχοι είναι γεμάτοι από μικρές και μεγάλες καρδούλες δίνοντας ένα τόνο κιτς στην αισθητική σύλληψη του καλλιτέχνη ο οποίος πρέπει να έχει επηρεαστεί από την γειτονιά. Βρισκόμαστε στην περίφημη περιοχή Blloku των Τιράνων η οποία κουβαλάει την δική της ιστορία. Περιοχή γεμάτη εστιατόρια και μπαρ σήμερα, περιοχή αποκλειστικά για την κρατική και κομματική ελίτ κάποια χρόνια πιο πίσω με άνετα σπίτια τα οποία δεν έμοιαζαν με αυτά της εργατικής τάξης.

Όπως φαίνεται, σιγά-σιγά, οι καρδούλες δίνουν τη θέση τους σε συνθήματα και γκράφιτι, όπως αυτό του πολύ γνωστού μας Μικρού Πρίγκιπα του Γάλλου Saint-Exupéry. Απέναντι από το τούνελ βρίσκεται ένα όμορφο ανάγλυφο γλυπτό πάνω στην πρόσοψη του κτηρίου. Ένα νεαρό γυμνό ζευγάρι κρατάει ένα επίσης γυμνό μωρό. Το ανέκφραστο και σοβαρό πρόσωπο του άντρα αντισταθμίζεται από το τρυφερό πρόσωπο της γυναίκας της οποίας το κεφάλι γέρνει πάνω στο μικρό κεφαλάκι γεμάτο φροντίδα και έγνοια. Μοναδικό σημείο της γύμνιας που φαίνεται έντονα και καθαρά είναι το ένα στήθος της γυναίκας φουσκωμένο από το γάλα που κουβαλάει. Έργο σοσιαλιστικού ρεαλισμού και ύμνος στη ζωή που στέκεται γυμνή μπροστά μας. Ίσως από τα μοναδικά γλυπτά που έχουν επιζήσει από την προηγούμενη περίοδο και είδαμε τυχαία. Έργο του Kristaq Rama, πατέρα του σημερινού πρωθυπουργού Edi Rama. Λέτε να είναι αυτός ο λόγος που ακόμη παραμένει στη θέση του;

Χωνόμαστε μέσα στα στενά της περιοχής. Τα σπίτια με τα μπαλκόνια είναι “λίγο” πιο προσεγμένα σε σχέση με αυτά που έχουμε δει μέχρι τώρα. Μάλλον υπάρχει μια ανάμεικτη κατάσταση όπου η άναρχη αστική κατάσταση δίνει τη θέση της σε μια κάποια οργάνωση. Πολλά σπίτια, παλιότερης κατασκευής, έχουν “μείνει” με το τούβλο ενώ σύγχρονες κατασκευές συναγωνίζονται μεταξύ τους για το διαφορετικό που φέρνουν.

Σε ένα από τους δρόμους αυτής της συνοικίας συναντάμε την κατοικία του σύντροφου Enver Hoxha. Απλοϊκή στην κατασκευή της, σαν να βγήκε από ασπρόμαυρη ελληνική ταινία. Η πρόσβαση είναι κλειστή, εδώ στεγάζεται κάποιος χώρος εκθέσεων τέχνης όπως καταλαβαίνουμε από μια μικρή πινακίδα. Πολύ κρίμα, θα μπορούσε να είναι ένα ζωντανό μουσείο αφιερωμένο στον άνθρωπο που κυβέρνησε για πολλά χρόνια την Αλβανία και την έκανε το πιο κλειστό κράτος του κόσμου με έμφαση στο σταυροδρόμι όπου η πολιτική συναντάει την ψυχολογία.

Απέναντι από την κατοικία και τον κήπο της βλέπουμε μια σύγχρονη τυπική πολυκατοικία των Τιράνων.

Στις αρχές της χιλιετίας μας, όταν δήμαρχος των Τιράνων ήταν ο Έντι Ράμα πολλά παλιά γκρίζα συγκροτήματα χρωματίστηκαν ή “στολίστηκαν” με τοιχογραφίες δίνοντας μια ιδιαίτερη αισθητική στην πόλη. Το χρώμα μπήκε στην αστική καθημερινότητα. Μέχρι και τα παγκάκια δέχτηκαν τις ανανεωτικές επεμβάσεις. Ένα από αυτά βρίσκεται στο μεγάλο πάρκο του Ismail Qemali μαζί με ιστορικά “εξαρτήματα” της χώρας και του καθεστώτος. Ένα τσιμεντένιο στρατιωτικό καταφύγιο, τσιμεντένια υποστηρίγματα της περιβόητης φυλακής Spaç, μαζί με ένα κομμάτι από το τείχος του Βερολίνου είναι όλα μαζεμένα εδώ στα πλαίσια μιας υπαίθριας έκθεσης μνήμης!

Στην ίδια πλατεία υπάρχει και το ολόσωμο άγαλμα του Ismail Qemali, ιδρυτή του σύγχρονου αλβανικού κράτους και πρώτου πρωθυπουργού, κάτι σαν τον δικό μας Ελευθέριο Βενιζέλο.

Μπροστά από το πάρκο περνάει η μεγάλη Λεωφόρος Dëshmorët e Kombit (ή αλλιώς η Λεωφόρος των Μαρτύρων του Έθνους) η οποία ξεκινάει από την πλατεία Σκεντέρμπεη μέχρι την πλατεία της Μητέρας Τερέζας. Το ροζουλί νεοκλασικό κτήριο στη μία γωνία είναι το Κοινοβούλιο της χώρας ενώ απέναντί του βρίσκεται το Πρωθυπουργικό Μέγαρο, κάτι σαν το δικό μας Μέγαρο Μαξίμου. Σε αυτή τη λεωφόρο, μπροστά από αυτά τα κτήρια, έγιναν οι πρόσφατες μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις ενάντια στα σχέδια του τραμπάκουλα για κατασκευή πολυτελούς συγκροτήματος σε προστατευόμενη παραθαλάσσια περιοχή της Αλβανίας στην Αδριατική θάλασσα. Στο κτήριο αυτό υπάρχει στην πρόσοψη ένα μεγάλο ανάγλυφο γλυπτό από την περίοδο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού με θέματα από την αντίσταση κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ αλλά και της μετέπειτα κοινωνικής πραγματικότητας. Το κτήριο υπήρξε η έδρα της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος Εργασίας, όπως ενημερώνει ένας ξεναγός στα ελληνικά τα μέλη μιας μεγάλης ελληνικής τουριστικής ομάδας.

Κάνουμε τον γύρο του τετραγώνου για να φτάσουμε στην πυραμίδα από την πίσω πλευρά της. Ο δρόμος που κινούμαστε, παράπλευρα του κυβερνητικού κτηρίου είναι γεμάτος πανύψηλα δέντρα και από τις δύο πλευρές δημιουργώντας ένα ιδιαίτερο ήρεμο κλίμα για περπάτημα. Άλλωστε ο δρόμος έχει μία λωρίδα κυκλοφορίας χαμηλής ταχύτητας. Σταματάμε σε ένα συγκρότημα κατοικιών με ψηλό μαντρότοιχο και περίτεχνη σιδερένια εξώπορτα. Ίσως γιατί το μάτι μας πέφτει πάνω στη λέξη “Ελλάδα”. Το κτήριο φαίνεται να έχει ιστορική αξία. Στο πέρασμα των χρόνων έχει στεγάσει τις πρεσβείες του Βιετνάμ, της Ελλάδας και της Ισπανίας.

Στην επόμενη γωνία μια “επιστημονική” κατασκευή πάνω σε μία σφαίρα με ελληνικά γράμματα που χρησιμοποιούνται στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες νοηματοδοτεί το κτήριο που βρίσκεται από πίσω της ενώ κάπου εκεί γύρω ένας ακόμη χρωματιστός τοίχος κάνει την εμφάνισή του.

Πίσω από το πρωθυπουργικό γραφείο, μέσα σε ένα χώρο γεμάτο γκαζόν, μια στρογγυλή καλλιτεχνική “φυλακή” φτιαγμένη από κορμούς δέντρων ή ένας ημιπερίκλειστος χώρος συζητήσεων και ξεκούρασης, σύμφωνα με τον καλλιτέχνη (ότι προτιμάτε), φιλοξενεί νέους ανθρώπους που κάθονται στα καθίσματά της ή είναι ξαπλωμένοι στο χορτάρι. La Redura είναι το όνομα της.

Φτάνουμε στην περίφημη Πυραμίδα των Τιράνων, η οποία καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο. Ένας συνδυασμός γκριζωπών τσιμεντένιων στοιχείων, μεγάλων γυάλινων επιφανειών και λευκοχρωματισμένων κιγκλιδωμάτων στα όρια των κλιμακοστασίων ή των ελεύθερων επιφανειών, μαζί με τα διάσπαρτα έγχρωμα κουτιά σε σχήμα κύβων, συνδέουν δύο διαφορετικές ιστορικές και πολιτιστικές περιόδους της πόλης. Ξεκίνησε σαν Μουσείο Εμβέρ Χότζα, έπεσε στην αφάνεια και την εγκατάλειψη μετά την κατάρρευση του συστήματος, χρησιμοποιήθηκε σαν στρατηγείο των ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων την περίοδο του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο, “συμμετείχε” σε μια έντονη αντιπαράθεση για το μέλλον της όπου η πλειοψηφία των πολιτών ήταν κατά της κατεδάφισης και κατέληξε σήμερα να αποτελεί “σύμβολο” της πόλης μετά τη γενναία ανακαίνισή της. Ανέβηκα και κατέβηκα τα πολλά σκαλοπάτια της μπροστινής πλευράς τα οποία με ανέβασαν στην κορυφή και στο γυάλινο φεγγίτη που επιτρέπει το ηλιακό φως να εισέρχεται λειτουργώντας σαν το κέντρο του ήλιου ενώ οι μεγάλες γυάλινες επιφάνειες λειτουργούν σαν τις ακτίνες του.

Ένα δέντρο στη βάση του μεγάλου κλιμακοστασίου προσθέτει το πράσινο στοιχείο που κάνει την διαφορά δημιουργώντας ένα μινιμαλιστικό αρχιτεκτονικό σύνολο.

Στο εσωτερικό της πυραμίδας συναντάμε ένα πολύχρωμο χωριό από κυβισμένα κουτιά τα οποία φιλοξενούν γραφεία, χώρους εκθέσεων και εκδηλώσεων. Εδώ βρίσκουμε ένα συμπαθητικό κατάστημα τουριστικών ειδών από όπου και αγοράζουμε τα μοναδικά, ίσως, ενδιαφέροντα μαγνητάκια σε όλη την πόλη.

Το ύψος από το δάπεδο μέχρι τον φεγγίτη στην κορυφή της πυραμίδας πλησιάζει τα 25 μέτρα, ικανό για να δούμε πολλά σημεία της πόλης από ψηλά. Ιδού μια πανοραμική θέαση της δυτικής πλευράς της πυραμίδας και του γύρω χώρου. Διακρίνεται το ροζουλί κοινοβούλιο στα αριστερά των δύο “δίδυμων” γυάλινων πύργων...

..και μια κοντινή των σύγχρονων αρχιτεκτονικών πολυώροφων κατασκευών. Το κτήριο με τα κόκκινα και γκρι τετράγωνα είναι ο “πύργος” του μεγάλου σταδίου της πόλης, χωρητικότητας 22500 θέσεων (γνωστό ως Arena Kombëtare).

Από το ίδιο σημείο προς τα βόρεια, σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους συνυπάρχει ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Παύλου (σε μοντέρνα σχεδίαση, διακρίνεται το καμπαναριό και μέρος της μπροστινής πλευράς) και το μεγάλο επιβλητικό Τζαμί του Namazgja.

Φεύγουμε από την Πυραμίδα βαδίζοντας δίπλα στο ποτάμι παρατηρώντας τις “μεταμορφώσεις” της πόλης μέσα από τα έγχρωμα κτήρια, τα πάρκα με τις παιδικές χαρές και τα δέντρα, τα διαφημιστικά κατασκευάσματα πάνω στις γέφυρες, τα γκριζωπά μπαλκόνια.

Τα βήματά μας μας φέρνουν στην παλιά πέτρινη Γέφυρα Tanner η οποία είναι “παροπλισμένη” πλέον και δεν χρησιμοποιείται για καθημερινή χρήση. Χτισμένη την περίοδο της Οθωμαϊκής Αυτοκρατορίας έχει δύο κλασσικές τοξωτές καμάρες όπως τα περισσότερα γεφύρια της εποχής. Η θέση της (σχεδόν παράλληλα στο ποτάμι) σηματοδοτεί αλλαγή πορείας του υδάτινου στοιχείου κάποια στιγμή μέσα στο χρόνο.

Μετά από μια μεγάλη διαδρομή μέσα από εσωτερικούς δρόμους και σοκάκια της γειτονιάς φτάνουμε στο Νέο Παζάρι των Τιράνων. Χρωματική πανδαισία τουριστικών ειδών, φρέσκων λαχανικών, φρούτων και προϊόντων καπνού. Ο κόσμος είναι έξω στους δρόμους, τα παιδιά τρέχουν και παίζουν στην παρακείμενη πλατεία, τα κάθε λογής μαγαζιά είναι γεμάτα.

Δίπλα στο παζάρι το Τζαμί Kokonozi, από τον 18ο αιώνα, την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας είναι ιδιαίτερα απλό και καθαρό. Οι μοναδικοί επισκέπτες του παρατηρούμε με ενδιαφέρον την όμορφη οροφή και “ακούμε” την ησυχία του χώρου, μέσα και έξω.

Ο ήλιος μας δείχνει τα δόντια του, ζέστη και υγρασία μας “ταλαιπωρούν” ελαφρά. Μια παγωμένη τοπική μπύρα σε ένα υπαίθριο μπαρ με θέα τις ζωγραφισμένες προσόψεις, με αλβανικά διακοσμητικά μοτίβα, είναι ένα ευχάριστο διάλειμμα από τη μεγάλη βόλτα μας στην πόλη.
.

Συνεχίζουμε, με ανανεωμένες δυνάμεις την πορεία μας. Περνάμε από μια περιφραγμένη στρογγυλή πλατεία η οποία βρίσκεται υπό ανακατασκευή. Προχωράμε σε ένα ακόμη μεγάλο δρόμο με μεγάλα πεζοδρόμια και πολλές μεγάλες Μανόλιες. Πολλές προσόψεις κτηρίων και σε αυτό τον δρόμο έχουν διακοσμηθεί με γεωμετρικά σχήματα και έχουν χρωματιστεί ανάλογα.

Στο πρώτο σταυροδρόμι στρίβουμε αριστερά, στην οδό George W. Bush. Στα δεξιά μας υψώνεται το μεγάλο ανθρωπόμορφο κτήριο δίπλα στο ξενοδοχείο Intercontinental. Το ιδιαίτερο “κατόρθωμα” του αρχιτέκτονα είναι ότι κατάφερε, παίζοντας με τις καμπυλότητες και τις προεξοχές των διαφορετικών ορόφων, να διαμορφώσει ένα πρόσωπο όπου είναι ορατά η μύτη, τα αυτιά και τα γένια. Το κτήριο-γλυπτό θα πρέπει να κοιταχτεί μάλλον από τα πλάγια για να είναι εμφανή τα ανθρωποειδή χαρακτηριστικά του. Η μορφή του προσώπου δεν είναι τυχαία αλλά είναι η προτομή του εθνικού ήρωα της χώρας, του Σκετέρμπεη (ή Γεώργιου Καστριώτη) η οποία μάλιστα κοιτάει προς την ομώνυμη πλατεία λίγο πιο πέρα. Περάσαμε και την προηγούμενη ημέρα μπροστά από το κτήριο, όπως και την επόμενη. Για να πω την αλήθεια δεν κατάφερα να συσχετίσω τα δύο πρόσωπα, του αγάλματος στην πλατεία και αυτού που σχηματίζει το κτήριο. Το έμαθα μόλις τώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές και αναζητώ πληροφορίες από διάφορες πηγές.

Επόμενη στάση το Mαυσωλείο του Kaplan Lapasha το οποίο “προστατεύεται” από τα γειτονικά του κτήρια με μια κατασκευή που το ενσωματώνει ουσιαστικά στη βάση του ξενοδοχείου πολυτελείας που υψώνεται από πάνω του.

Αφήνουμε το μεγάλο εμπορικό πολυκατάστημα Toptani και διασχίζουμε ένα μικρό παρκάκι όπου ο Παρτιζάνος της Αλβανικής Αντίστασης από τον Β΄ΠΠ συνυπάρχει με τον Οθωμανό Sulejman Pasha Bargjini, ιδρυτή της πόλης των Τιράνων, το 1614. Η επίσημη ίδρυση της πόλης δεν πρέπει να μπερδεύεται με την ύπαρξη της που ξεκινάει από την παλαιολιθική εποχή.

Η Ακαδημία Επιστημών της Αλβανίας είναι η επόμενη στάση. Μπαίνουμε από την ανοιχτή εξωτερική πόρτα του περίβολου, κάνουμε μια βόλτα γύρω από το κτήριο και φεύγουμε.

Μπροστά μας υψώνεται το θεαματικό ολόλευκο Τζαμί του Namazgja, το μεγαλύτερο των Βαλκανίων. Χτισμένο σχετικά πρόσφατα, στις αρχές του 21ου αιώνα, με τη χρηματοδότηση της Τουρκικής κυβέρνησης μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 10000 άτομα στο εσωτερικό του. Η αρχιτεκτονική του πρέπει να είναι η κλασσική ενός οθωμανικού τζαμιού. Τέσσερις μιναρέδες στις τέσσερις γωνίες περικυκλώνουν το τζαμί δίνοντας την αίσθηση ότι συναγωνίζονται να φτάσουν τα σύννεφα. Αρκετά τα σκαλοπάτια που οδηγούν από το επίπεδο του δρόμου μέχρι τις διαφορετικές εισόδους για άντρες και γυναίκες. Το τζαμί βρίσκεται στη μία από τις κορυφές ενός τριγώνου που σχηματίζεται από αυτό και τους δύο Καθεδρικούς Ναούς, τον Ορθόδοξο και τον Καθολικό.

Το εσωτερικό δάπεδο καλύπτεται από ένα τεράστιο παχύ χαλί από τη μία άκρη μέχρι την άλλη. Η ηρεμία και ησυχία του χώρου διακόπτεται από τους πολλούς ξένους επισκέπτες που μπαίνουν και βγαίνουν. Κάθομαι σε μια γωνία για να παρακολουθήσω λίγο από τα δρώμενα του χώρου. Οι γυναίκες πρέπει να εισέρχονται από την είσοδο που είναι προορισμένη για αυτές και να κατευθύνονται στα “θεωρεία”. Το ισόγειο είναι μόνο για τον αντρικό πληθυσμό. Όταν κάποια επισκέπτρια “σπάει” τον κανόνα τότε μια μαυροφορεμένη μουσουλμάνα του τζαμιού τρέχει και της δείχνει την ...έξοδο. Στη φωτογραφία οι γυναίκες ντυμένες στα μπλε ωθούνται με έντονο τρόπο προς τα έξω από τη μαυροφορεμένη “φύλακα”.

Στο τζαμί βγάζω τα παπούτσια και εισέρχομαι με γυμνά πόδια. Κάθομαι πάνω στο χαλί και απολαμβάνω τη στιγμή, την ηρεμία, την απλότητα. Δεν υπάρχουν εικόνες, τοιχογραφίες, αγιογραφίες ή οτιδήποτε μπορεί να μου αποσπάσει την προσοχή. Τα γεωμετρικά σχήματα και τα αραβουργήματα της διακόσμησης, το λευκό και το γαλάζιο στους τοίχους και στο μεγάλο θόλο πάνω από το κεφάλι, τα μικρά ανοίγματα από τα οποία “εισβάλει” το ηλιακό φως δημιουργούν μια ατμόσφαιρα ηρεμίας και χαλάρωσης. Δεν υπάρχουν κεριά που καίγονται, δεν υπάρχουν μυρωδικά που διαχέονται στην ατμόσφαιρα, δεν υπάρχουν μυρωδιές που αλλοιώνουν την αγνότητα της ατμόσφαιρας.

Επόμενη στάση το Κάστρο των Τιράνων το οποίο μόνο κάστρο δεν είναι, τουλάχιστον σαν τα κλασσικά κάστρα με πύργους και πολεμίστρες. Με εκκίνηση της ύπαρξής του κάπου στον 4ο αιώνα μ.Χ., την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, έφτασε στα χέρια της οικογένειας Toptani στα τέλη του 18ου αιώνα και καταστράφηκε από τους Οθωμανούς στις αρχές του 19ου αιώνα. Μπήκαμε από τη νότια πύλη, διασχίσαμε τον πεζόδρομο με τα πολλά τουριστικά εστιατόρια και καφέ και βγήκαμε από τη βόρεια πύλη. Αυτό είναι όλο το “κάστρο”. Στην έξοδο υπάρχουν αρχαία ερείπια κι ένα μεγάλο μέρος του τοίχους του κάστρου.

Βαδίζουμε στο πεζόδρομο στα αριστερά μας και πέφτουμε πάνω σε μια διαφήμιση της θεταρικής παράστασης της Ηλέκτρας του Σοφοκλή ανεβασμένη από αλβανικό θίασο και Αλβανό σκηνοθέτη. Περνάμε μέσα από κυβερνητικά κτήρια και στεκόμαστε στο άνοιγμα που οδηγεί στο υπόγειο Μουσείο Bunk’Art 2, βλέπουμε τον κόσμο που ανεβοκατεβαίνει και το αφήνουμε για το επόμενο πρωί.

Περνάμε μπροστά από το Υπουργείο Οικονομικών και φτάνουμε στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό της Ανάστασης. Το αποτύπωμα του κεντρικού κτηρίου είναι ένας τέλειος κύκλος με τέσσερις εξωτερικές κολώνες που δίνουν την αίσθηση ότι κρατάνε τον κεντρικό μεγάλο τρούλο. Το ψηλό καμπαναριό στηρίζεται σε μια κατασκευή που μοιάζει με τέσσερα κεριά τα οποία είναι αναμμένα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η όλη σχεδίαση έχει μεταμοντέρνα στοιχεία ξεφεύγοντας από την αυστηρή βυζαντινή ναοδομία.

Ακριβώς απέναντι από την πρωτότυπη εκκλησία βρίσκεται το κτήριο της πρώην Κρατικής Ασφάλειας το οποίο έχει μετατραπεί σε μουσείο, House of Leaves Museum. Η πορεία του στο χρόνο ξεκινάει to 1930 ως μαιευτική κλινική, στη συνέχεια φιλοξενεί την κρατική ασφάλεια επί βασιλείας του Ζόγκου Α’, επιτάσσεται από την Γκεστάπο της περίοδο της κατοχής της Αλβανίας από τη ναζιστική Γερμανία και τελικά φιλοξενεί την Sigurimi, την υπηρεσία κρατικής ασφάλειας και τις μυστική αστυνομία του καθεστώτος του Enver Hoxha.

Πομποδέκτες, φωτογραφικές μηχανές, τηλεφωνικά κέντρα, μίνι συσκευές εγγραφής εικόνας και ήχου, βιντεοπροβολείς, ανιχνευτές πομπών, μικρόφωνα και “κοριοί” και πολλά άλλα εξαρτήματα και συσκευές στη χρήση της μυστικής αστυνομίας και της κρατικής ασφάλειας για την παρακολούθηση εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών.

Ένα τυπικό αλβανικό διαμέρισμα με τα έπιπλα εποχής και τις ηλεκτρικές συσκευές τους εκτίθεται σε ένα από τις αίθουσες του μουσείου.

Αφίσες του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας σε αντιπαραβολή με τα μετέπειτα χειροτεχνήματα χεριών μικρών παιδιών για το κτήριο το οποίο έχει βγάλει μάτια και αυτιά ή για τους φυλακισμένους που πέρασαν από τη “φιλοξενία” του.

Έξω στην αυλή μια πόρτα οδηγεί στο υπόγειο σύστημα διαδρόμων με το οποίο ήταν γεμάτη η πόλη των Τιράνων.

Φεύγοντας από το κτήριο και το μουσείο τα συναισθήματα είναι έντονα, όπως έντονα είναι κάθε φορά που επισκεπτόμαστε αντίστοιχους χώρους παρακολούθησης και βασανιστηρίων σε όλα τα μέρη του κόσμου, και στη χώρα μας. Το μουσείο και τα εκθέματά του είναι προσανατολισμένα στην περίοδο μετά τον Β΄ΠΠ και αυτό αδικεί την ιστορική συνέχεια της πραγματικότητας των προηγούμενων ιστορικών χρόνων. Ο τελευταίος βασιλιάς της Αλβανίας είχε μετατρέψει το κράτος της Αλβανίας σε ένα αυταρχικό καθεστώς αστυνόμευσης και ελέγχου. Δεν είδαμε εκθέματα για αυτή την περίοδο σα να μην υπήρξε ή να πρέπει να “κρυφτεί”. Η περίοδος της κατοχής και τα “έργα” της Γκεστάπο σε αυτό το κτήριο δεν αναφέρθηκαν. Γιατί; Ο Ενβερ Χότζα από επικεφαλής της αλβανικής αντίστασης ενάντια στη ναζιστική κατοχή μεταλλάχτηκε σε ένα ισόβιο αυταρχικό ηγέτη στα πρότυπα του τελευταίου βασιλιά τους, ακολουθώντας τις ίδιες μεθόδους παρακολούθησης, φυλακίσεων και βασανισμών για την απόσπαση υπαρκτών και ανύπαρκτων πληροφοριών. Η κατάρρευση του κλειστού συστήματος εξουσίας οδηγεί σε ένα νέο πολιτικό σύστημα το οποίο θέλησε γρήγορα να κρατήσει αποστάσεις από την προηγούμενη περίοδο. Πόσο αλήθεια είναι τελικά αυτό; Το σημερινό Σοσιαλιστικό Κόμμα που κυβερνάει την χώρα είναι η μετεξέλιξη του Κόμματος Εργασίας του Ενβέρ Χότζα.

Όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν, όπως τραγουδάει ο Παπάζογλου…

Φεύγουμε από το χώρο σιωπηλοί και προβληματισμένοι. Κάνουμε μια τελευταία μεγάλη περατζάδα στους δρόμους της πόλης. Βιβλία σε γεωμετρική διάταξη διακοσμούν τις προσόψεις κατοικιών. Τοίχοι γυμνοί και ασοβάντιστοι φιλοξενούν την αναρχία των πολλών καλωδίων και συσκευών των τηλεπικοινωνιακών παρόχων. Όπως μας λέει ο Αλβανός που κάθεται στο απέναντι μπαλκόνι και μας βλέπει να περιεργαζόμαστε την πρόσοψη του κτηρίου, εδώ ο καθένας κάνει ότι θέλει.

Μετά τη μεγάλη τελευταία βόλτα “μπαίνουμε” σε μια ταβέρνα δίπλα στο ποτάμι. Παραδοσιακή πέτρινη διακόσμηση, τοπική μπύρα Τιράνων και παραδοσιακά πιάτα με πιο γευστικό το Tavë Dheu.

Είναι νωρίς το απόγευμα όταν ξεκινάμε για το δωμάτιο. Έχουμε κάνει μια μεγάλη βόλτα, έχουμε δει τόσα διαφορετικά πράγματα και επιπλέον έχουμε χρόνο για ξεκούραση. Αυτό είναι το πλεονέκτημα όταν ξεκινάς πρωί, έστω και απρογραμμάτιστα.

Αλλά το Σάββατο δεν έχει τελειώσει. Αργά το βράδυ ξαναβγαίνουμε στο δρόμο για ένα νυχτερινό περπάτημα και γνωριμία με τα νυχτερινά Τίρανα.

Οι δρόμοι που έσφυζαν από το ζωή και συνεχή κίνηση πεζών και οχημάτων είναι άδειοι. Περπατάμε σχεδόν μόνοι μας. Προλαβαίνουμε ένα γλυκατζίδικο πριν κλείσει και δοκιμάζουμε ένα από τα υπέροχα γλυκά τους. Οι κεντρικοί δρόμοι είναι φωτισμένοι όπως και τα καινούργια σύγχρονα κτήρια.

Μερικές ακόμη τοιχογραφίες εμφανίζονται μπροστά μας.

Ένα κορίτσι με το όνομα ΓΑΙΑ, άγριο και σαγηνευτικό, στη γωνία δύο δρόμων..

Ένα υπέροχο πορτραίτο της όμορφης κοπέλας με τη φωτογραφική μηχανή και το όνομα Mendi.

Ένα κορίτσι πάνω σε μία κούνια σηκώνει ένα πανί και εμφανίζεται ένα γιγάντιο λούτρινο αρκουδάκι, μέρος ενός Ονείρου;

Βιτρίνα για άγρια γούστα!

Μία ακόμη καθολική εκκλησία και ο εκπληκτικός φωτισμός του μιναρέ από το Τζαμί Dine Hoxha.

Ο νυχτερινός περίπατος τελειώνει με τους ήχους ζωντανής μουσικής από ένα μπαρ που ανακαλύπτουμε τυχαία περνώντας κοντά του. Μικροσκοπικό μαγαζί με λιγοστά τραπεζάκια και καρέκλες, μέσα και έξω και μια μικρή σκηνή όπου ο ιδιοκτήτης είναι μέλος της ορχήστρας και ταυτόχρονα σερβίρει ποτά. Μας υποδέχεται εγκάρδια και πολύ φιλικά και φτιάχνει τα ποτά μπροστά μας. Στο μαγαζί παίζουν φίλοι που εναλλάσσονται αλλά το τελικό αποτέλεσμα είναι ανέλπιστα καλό. Η μουσική παίζει μέχρι τα μεσάνυχτα αλλά ξαφνικά σταματάει γιατί μόλις έχει καταφτάσει ένα περιπολικό της αστυνομίας που ζητάει να κλείσει ο ήχος. Αυτό γίνεται σχεδόν κάθε βράδυ μας εξηγούν και συνεχίζουν να παίζουν χωρίς ενισχυτή. Αν βρεθείτε κοντά του μη διστάσετε να μπείτε μέσα, Miqtë e Muzikë το όνομά του.

Μια μικρή γεύση της μουσικής και της ατμόσφαιρας του μαγαζιού.

Δεν καταλαβαίνουμε πως περνάει ή ώρα. Στην επιστροφή σταματάμε σε μια καντίνα “βρώμικου” όπου πιάνουμε συζήτηση σε άπταιστα ελληνικά με την ιδιοκτήτρια η οποία μετά από χρόνια παραμονής στην Ελλάδα επέστρεψε στη χώρα της την περίοδο που ξεκινούσε η κρίση και ο κόσμος έφευγε.

Ξημερώματα Κυριακής πλέον...

 

[YiannisTS]

Τίρανα, ακόμη μια ημέρα στην πόλη

Ξημερώνει Κυριακή στα Τίρανα κι εμείς δεν βιαζόμαστε να ξεκινήσουμε τη μέρα μας. Στη χθεσινή περιήγηση στην πόλη την τιμητική τους είχαν τα πόδια μας και οι αντοχές μας. Κάναμε αρκετά χιλιόμετρα, είδαμε πολλά και ενδιαφέροντα σημεία, γυρίσαμε στο δωμάτιο και ξαναβγήκαμε το βράδυ στους δρόμους κλείνοντας το Σάββατο μέσα στην Κυριακή σε ένα υπέροχο μπαράκι με ζωντανή μουσική. Ξυπνάμε αβίαστα, πίνουμε τον καφέ μας, σχεδιάζουμε την διαδρομή της ημέρας και βγαίνουμε στον δρόμο.

Η σημερινή ημέρα θα "τιμήσει" τα ΜΜΜ των Τιράνων, δηλαδή τα λεωφορεία, τα μόνα μέσα που υπάρχουν για μαζική μετακίνηση. Με περισσότερες από είκοσι ενεργές γραμμές που πάνε από την μία άκρη στην άλλη φαίνεται να καλύπτουν τις ανάγκες της πόλης. Επιβιβαζόμαστε στο λεωφορείο της γραμμής 13Β το οποία εκτελεί μία μεγάλη κυκλική διαδρομή. Αγοράζουμε τα εισιτήρια από τον εισπράκτορα που βρίσκεται εντός του οχήματος με μετρητά (40 lek, περίπου 0,40€). Ο εισπράκτορας δεν έχει συγκεκριμένη θέση μέσα στο λεωφορείο όπως είχαν οι δικοί μας πολλά χρόνια πίσω. Κινείται ακατάπαυστα μπρος-πίσω και “τσακώνει” τους επιβάτες που ανεβαίνουν. Η ημέρα δεν είναι εργάσιμη, οι επιβάτες είναι λιγοστοί και η δουλειά του είναι εύκολη. Αλλά και σε περιόδους αιχμής, όταν η μετακίνηση είναι δύσκολη εντός του λεωφορείου “θαυμάζουμε” την ικανότητα του να ελίσσεται ανάμεσα στους επιβάτες και να φτάνει στο στόχο του (σε επόμενη επιβίβασή μας).

Η διαδρομή που κάνει το λεωφορείο είναι η ίδια με την οποία είχε ξεκινήσει η χθεσινή μας ημέρα. Μια τοιχογραφία που μας ξέφυγε χθες, σήμερα παγιδεύεται στη φωτογραφική μηχανή και γίνεται ένα από τα πολλά καρέ που θα πάρουμε φεύγοντας από την χώρα.

Μιλάμε ελληνικά, πολλοί μας καταλαβαίνουν, μας λένε καλημέρα και βιάζονται να μας αναφέρουν ότι έχουν ζήσει πολλά χρόνια στην Ελλάδα ως οικονομικοί μετανάστες αλλά η κρίση τους επανέφερε στην πατρίδα τους. Μια ηλικιωμένη γυναίκα μας πιάνει την κουβέντα σε άπταιστα ελληνικά. Είναι Ελληνίδα που μοιράζεται το χρόνο της σε Ελλάδα και Αλβανία αλλά προτιμάει περισσότερο τα Τίρανα. Δεν αλλάζουν εύκολα οι συνήθειες. Μας προτρέπει να πάμε στο γραφικό Berat αλλά μας πέφτει κάπως μακριά και είναι εκτός προγράμματος. Η αλήθεια είναι πως δεν έχουμε ιδέα για την όμορφη πόλη που μας προτείνει και τα αρχιτεκτονικά της στοιχεία τα οποία της εντάσσουν στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Μπαίνει η σχετική πινέζα στον χάρτη για ένα μελλοντικό ταξίδι με αυτοκίνητο, ίσως!

Συνεχίζουμε και φωτογραφίζουμε φευγαλέα μέσα από το λεωφορείο που κινείται.

Κατεβαίνουμε στο πάρκο που μας είχε αφήσει το λεωφορείο από το αεροδρόμιο, μπροστά από το “ανθρωπόμορφο” κτήριο, δίπλα στην κεντρική πλατεία των Τιράνων. Προχωράμε μερικά μέτρα προς τα βόρεια επί της οδού Ismail Ndroqi για να φωτογραφίσουμε τρεις όμορφες τοιχογραφίες.

Πίσω από ένα όμορφο νεοκλασικό κτήριο, στον πλαϊνό τοίχο μιας καινούργιας πολυκατοικίας το χέρι μιας μητέρας που δεν φαίνεται αγκαλιάζει στοργικά την κόρη που απολαμβάνει την φροντίδα της (εδώ). Χρησιμοποιώντας γήινα χρώματα ο ρεαλισμός της απεικόνισης του προσώπου πλησιάζει με υψηλή ακρίβεια την πραγματικότητα.

Λίγο πιο πριν μια μεγάλη ραφιέρα με βιβλία φαίνεται να είναι ρεαλιστικά ενσωματωμένη στον τοίχο της πολυκατοικίας και να αποτελεί συνέχεια των ορόφων της (εδώ).

Απέναντι από την βιβλιοθήκη μια διαφήμιση της coca-cola, χωρίς πολλά χρώματα, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας του μηνύματος της τοιχογραφίας (εδώ).

Φτάνουμε στην κεντρική πλατεία των Τιράνων, την Πλατεία Σκετέρμπεη (Sheshi Skënderbej), η οποία έχει πάρει το όνομά της από τον Γεώργιο Καστριώτη Σκετέρμπεη, ηγέτη του κινήματος ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μια τεράστια τετράγωνη άδεια επιφάνεια πλακοστρωμένη με πολλές διαφορετικές πλάκες η οποία λειτουργεί ως πεζόδρομος περιτριγυρίζεται από σημαντικά κυβερνητικά και πολιτιστικά σημεία της πόλης. Αν και είναι ακόμη σχετικά νωρίς, ο ήλιος έχει ζεστάνει την πλατεία και αυτή με τη σειρά της ανακλάει πάνω μας την θερμότητα που γίνεται “εχθρός” μας. Αρκετός κόσμος στέκεται μπροστά από Το Παλάτι του Πολιτισμού όπου στεγάζει την Εθνική Όπερα, το Μπαλέτο και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Αλβανίας. Στην άλλη πλευρά της τετράγωνης πλατείας βρίσκεται το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο το οποίο είναι κλειστό για ανακαίνιση και έτσι χάνουμε την ευκαιρία για επίσκεψη. Το Μουσείο εγκαινιάστηκε μερικά χρόνια πριν από τον θάνατο του Ενβέρ Χότζα ευελπιστώντας να αποτελέσει ένα χωρικό ορόσημο όπου θα υπάρχει ολόκληρη η ιστορική συνέχεια του αλβανικού λαού. Σε αυτό βοηθάει ή θέλει να βοηθήσει το γιγάντιο ψηφιδωτό που βρίσκεται στην πρόσοψη του με το απλοϊκό τίτλο "Οι Αλβανοί". Κοιτάζοντας προσεκτικά βλέπουμε την αρχή της ιστορικής διαδρομής να έχει τοποθετηθεί στην αρχαία εποχή της Ιλλυρίας, στη συνέχεια να κάνει ένα μεγάλο ιστορικό άλμα με τους αγωνιστές του Σκετέρμπεη, να προσεγγίζει τους ανθρώπους της αναγέννησης, να αναδεικνύει τους πρωταγωνιστές της αντίστασης ενάντια στην κατοχή κατά την διάρκεια του Β΄ΠΠ και να ολοκληρώνεται με τους εργάτες της σοσιαλιστικής περιόδου τους οποίου τοποθετεί στο προσκήνιο (της Ιστορίας; ).

Το ψηφιδωτό έχει μερικά σημάδια αποσάθρωσης αλλά ευτυχώς λίγα. Είναι αρκετά εντυπωσιακό και ένα από τα πιο επιβλητικά αξιοθέατα της πόλης.

Διαγώνια απέναντι από την πλατεία, μπροστά από το Πάρκο της Ευρώπης, βρίσκεται το μεγάλο άγαλμα του έφιππου του Σκετέρμπεη, κάτι αντίστοιχο με το άγαλμα του δικού μας Κολοκοτρώνη στην Αθήνα. Μέρος του πάρκου και της πλατείας είναι κλειστά λόγω μιας εξέδρας που έχει τοποθετηθεί για κάποιες εκδηλώσεις που γίνονται τις ημέρες που είμαστε στα Τίρανα.

Ανάμεσα στο άγαλμα και στο Παλάτι του Πολιτισμού βρίσκουμε το πανέμορφο και ιστορικής σημασίας Τζαμί του Et’hem Bey το οποίο μας έρχεται από τα τέλη του 18ου αιώνα. Το τζαμί φημίζεται για τις καταπληκτικές του τοιχογραφίες από φυσικά τοπία, μοτίβα λουλουδιών και στοιχεία ανατολίτικης αρχιτεκτονικής. Δείγμα της ομορφιάς αυτής διακρίνεται στο εξωτερικό διάκοσμο πάνω στα τοξωτές καμάρες. Ο κόσμος είναι απίστευτα πολύς, μια μεγάλη ουρά από τουρίστες, ο ένας πίσω από τον άλλο, μπαίνει σαν φίδι στο μικρό τζαμί και βγαίνει αφού έχει κάνει τον κύκλο του εσωτερικού του. Δεν ξέρω τι προλαβαίνουν να δούνε και να θαυμάσουν αλλά σίγουρα δεν είναι κάτι που το μαθαίνουμε αφού εγκαταλείπουμε την ιδέα να ακολουθήσουμε τον κόσμο στο μικρό “ταξίδι” του στα ενδότερα του τζαμιού.

Ο ψηλός μιναρές του τζαμιού συναγωνίζεται σε ύψος τον Πύργο του Ρολογιού, πίσω από το τζαμί, ο οποίος για περισσότερο από δύο αιώνες είναι σημείο αναφοράς της πόλης για τον χρονικό συγχρονισμό της. Ο πύργος είναι προσβάσιμος με εισιτήριο και πολλά σκαλιά. Συνεχίζουμε...

Περνάμε μπροστά από το ιταλικής αρχιτεκτονικής και ανακαινισμένο Δημαρχείο των Τιράνων και φτάνουμε στην είσοδο του υπόγειου πυρηνικού καταφυγίου το οποίο λειτουργεί πλέον ως μουσείο με τον τίτλο Bunk’Art 2. Στο βάθος διακρίνεται το κτήριο του Υπουργείου Εσωτερικών το οποίο βρίσκεται στην ίδια θέση από την εποχή που χτίστηκε το καταφύγιο και είχε οργανική σύνδεση με αυτό αφού προορίζονταν για την προστασία των ανωτέρων αξιωματούχων από πυρηνική και χημική επίθεση (λέμε τώρα…)! Η είσοδος και η έξοδος είναι μεταγενέστερες προσθήκες για την λειτουργία των εγκαταστάσεων ως μουσείο.

Κατεβαίνουμε τις σκάλες περνώντας από το θόλο της εισόδου ο οποίος είναι γεμάτος από φωτογραφίες θυμάτων της μυστικής αστυνομίας του καθεστώτος. Φεύγουμε από ένα φωτεινό κόσμο γεμάτο χρώματα και εισερχόμαστε σε ένα γκριζωπό σύμπλεγμα διαδρόμων και δωματίων όπου ο φόβος και ο πόνος των ανθρώπων έχει αφήσει παντού το στίγμα του. Η υπέροχη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη και η συγκλονιστική μουσική σύνθεση Μαουτχάζουεν του Μίκη Θεοδωράκη γεμίζουν τους χώρους του υπογείου και συντροφεύουν τα βήματα μας.

Το μουσείο είναι χωρισμένο σε τρεις ιστορικές περιόδους με χρονολογική σειρά. Στα τρία πρώτα δωμάτια υπάρχει εκθεσιακό υλικό από την περίοδο μετά την ίδρυση του πρώτου Αλβανικού κράτους στις αρχές του 20ου αιώνα μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η έκθεση επικεντρώνεται στην δημιουργία του Υπουργείου Εσωτερικών και των δυνάμεων της Χωροφυλακής και Πολιτοφυλακής μέχρι την έναρξη της φασιστικής κατοχής από την Ιταλία.

Ένα μικρό πέρασμα από την δεύτερη ιστορική περίοδο, μέχρι την απελευθέρωση, μας ενημερώνει για την δράση των παραπάνω ένοπλων κρατικών δυνάμεων και τη συνεργασία τους με τις δυνάμεις κατοχής ενάντια στο αντάρτικο κίνημα.

Η τρίτη ιστορική περίοδο ξεκινάει με τη ίδρυση της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας το 1944 και ολοκληρώνεται το 1991 με την κατάρρευσή της. Ένα από τα πρώτα αστυνομικά σώματα που αναδιοργανώνεται είναι οι Συνοριοφύλακες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τον αυστηρό έλεγχο των συνοριακών γραμμών. Όποιος προσπαθεί να βγει ή να μπει από τη χώρα χωρίς άδεια συλλαμβάνεται και μπορεί να καταδικαστεί ακόμη και σε θάνατο.

Ιδιαίτερο ρόλο διαδραμάτισε η Λαϊκή Αστυνομία της οποίας κύρια ασχολία ήταν τα ποινικά εγκλήματα και όχι τα πολιτικά με τα οποία ασχολιόταν αποκλειστικά η Κρατική Ασφάλεια. Η φωτογραφία με τον πάνοπλο αστυνομικό θα μπορούσε να έχει τραβηχτεί σε οποιοδήποτε σύγχρονο κράτος του κόσμου. Η κρατική καταστολή είναι ένα “προνόμιο” που δεν έχει σύνορα και ιδεολογίες...

Συρματοπλέγματα στα σύνορα, συστήματα παρακολούθησης σε δημόσιους χώρους, εξοπλισμός της αστυνομίας του καθεστώτος είναι μόνο μερικά από τα πλούσια εκθέματα που όσο περνούσε ο καιρός εκσυγχρονίζονταν ενώ το κράτος δεν διέφερε σε τίποτε από το αστυνομικό κράτος της πρώτης ιστορικής περιόδου το οποίο κρέμαγε σε δημόσια θέα. Απλά η δημόσια θέα έγινε πιο “ιδιωτική”!

Εξελιγμένα συστήματα και εργαλεία παρακολούθησης για την εποχή τους.

Σε ένα από τα πολλά δωμάτια του καταφυγίου βρίσκουμε ένα από τα καλύτερα εκθέματα και το πιο συγκλονιστικό. Είναι σύγχρονο αλλά η νοηματοδότησή του πάει πίσω στο χρόνο αλλά και στο μέλλον που είναι πλέον μέσα στο παρόν μας. Η οθόνη που έχει αντικαταστήσει το κεφάλι φέρνει στο νου τις τηλεοθόνες του Μεγάλου Αδελφού από το “1984” του Όργουελ που είναι παντού και δεν κλείνουν ποτέ. Το Τέρας της Δικτατορίας έχει τα πάντα. Το σώμα του είναι ένα κελί με αγκαθωτό σύρμα και κάποια όργανα να φαίνονται αλλά να είναι φυλακισμένα, η καρδιά και ο εγκέφαλος. Κάμερες πάνω από την οθόνη, τηλέφωνα και μικρόφωνα αλλά και μια μάσκα χημικού πολέμου. Πλήρη παράνοια! Στο ένα χέρι η αξίνα και στο άλλο το όπλο, ειρωνικός και τραγικός συμβολισμός του κυρίαρχου συνθήματος για το χτίσιμο του σοσιαλισμού κρατώντας αξίνα στο ένα χέρι και τουφέκι στο άλλο. Το δωμάτιο είναι κατάμαυρο. Το μοναδικό φως προέρχεται από την οθόνη που λειτουργεί ασταμάτητα προβάλλοντας εικόνες. Ο ήχος από το κουτί επισκιάζει τον ήχο από τη μουσική που κυριαρχεί στους υπόλοιπους χώρους.

Βγαίνουμε από την αφύλακτη έξοδο η οποία φαίνεται σαν μια αυτόνομη κατασκευή στην πλατεία. Το όμορφο ροζ που φαίνεται πίσω από την έξοδο είναι το Ανώτατο Ελεγκτικό Συνέδριο της Αλβανίας.

Περνάμε μπροστά από το Υπουργείο Εσωτερικών και σταματάμε σε μια κατασκευή από σιδερένιες ράβδου οι οποίες διαπλέκονται κάθετα και οριζόντια. To έργο σύγχρονης τέχνης ονομάζεται Σύννεφο και δεν μπορώ να πω ότι ενθουσιαζόμαστε ιδιαίτερα. Μπήκα, βγήκα, ανέβηκα, κατέβηκα αλλά δεν δημιουργείται κάποιο ιδιαίτερο συναίσθημα.

Πίσω από το σύννεφο βρίσκεται το Εθνικό Μουσείο Καλών Τεχνών το οποίο είναι κλειστό για ανακαίνιση.

Προχωράμε στη μεγάλη λεωφόρο που ενώνει την Πλατεία Σκετέρμπεη με την Πλατεία Μητέρα Τερέζα. Φτάνουμε στον ποταμό Lana και "συνομιλούμε" με τα πολύχρωμα αγάλματα ανδρών και γυναικών από σιδερένια ρετάλια που ανακυκλώθηκαν. Ανά τετράδες, τριάδες, ζευγάρια ή και μόνα τους κάθονται ή στέκονται όρθια, συνομιλούν μεταξύ τους ή απλά κοιτάνε τους περαστικούς ή τα νερά του ποταμού.

Στα αριστερά μας ξεκινάει το μεγάλο πάρκο με την Πυραμίδα ενώ στα δεξιά μια μικρή πλατεία με ένα μισό γήπεδο μπάσκετ και αρκετά παρτέρια με παγκάκια. Καθόμαστε και παρακολουθούμε νεαρούς Αλβανούς να αλλάζουν την μπάλα μεταξύ τους προσπαθώντας να την βάλουν στο καλάθι. Από το γειτονικό κιόσκι έχουμε προμηθευτεί byrek με τυρί τα οποία καταναλώνουμε αργά, όσο απαιτείται για να ξεγελάσουμε τον ήλιο που καίει και μας “ταλαιπωρεί”.

Στην επόμενη γωνία συναντάμε ένα ελληνικό γκρουπ που ξεναγείται στο κέντρο των Τιράνων. Ακούμε τον Αλβανό ξεναγό να εξηγεί ότι Shqipëria σημαίνει η χώρα των αετών, γι’ αυτό η σημαία της χώρας έχει τον δικέφαλο αετό. Επίσης ότι το κτήριο απέναντι από το οποίο στεκόμαστε είναι το Παλάτι των Συνεδριάσεων το οποίο κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ‘90 για να φιλοξενεί τα συνέδρια του Εργατικού Κόμματος και μεγάλων κρατικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων. Σήμερα συνεχίζει να λειτουργεί ως χώρος εκθέσεων, συναυλιών και φεστιβάλ.

Λίγο μετά φτάνουμε στην Πλατεία της Μητέρας Τερέζας, μια απλή τετράγωνη πλατεία η οποία περιβάλλεται από μεγάλους δρόμους. Στο κέντρο της πλατείας υπάρχει ένα μεγάλο όμορφο σκεπαστό καθιστικό το οποίο φιλοξενεί μια ανοιχτή βιβλιοθήκη για επιτόπου ανάγνωση. Η αρχιτεκτονική της κατασκευής θυμίζει φεγγάρια το ένα δίπλα στο άλλο.

Απέναντι από την πλατεία, μπροστά από την Arena Kombëtare βρίσκεται το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το μοναδικό μουσείο που βρίσκουμε ανοιχτό και φυσικά επισκεπτόμαστε. Η πρώτη εντύπωση από το κτήριο; Εάν δεν ήξερα ότι είμαι στα Τίρανα θα πίστευα ότι είμαι κάπου στην Ιταλία και ετοιμάζομαι να μπω σε μια πομπώδη κατασκευή την περίοδο του Μουσολίνι. Μεγάλες κολώνες απλής γραμμής στην πρόσοψη οι οποίες συγκρατούν τοξωτές αψίδες καταλήγουν σε μια μεγάλη στοά και στους εσωτερικούς χώρους του ισογείου και του πρώτου ορόφου. Ο ευγενικός αρχαιολόγος στην είσοδο μας ενημερώνει ότι το κτήριο κατασκευάστηκε την περίοδο της ιταλικής κατοχής από Ιταλό αρχιτέκτονα και αυτό τα εξηγεί όλα. Από το μεγάλο οικοδόμημα που ορθώνεται μπροστά μας το Μουσείο χρησιμοποιεί τις αίθουσες του ισογείου της αριστερής πλευράς οι οποίες εκτείνονται σε σχήμα Γ.

Πιάνουμε κουβέντα με τον αρχαιολόγο ο οποίος ενθουσιάζεται όταν μαθαίνει από που ερχόμαστε. Μάλιστα πετάει σκόρπιες ελληνικές λέξεις. Μας πληροφορεί ότι το Μουσείο ανήκει στην Ακαδημία Επιστημών και αυτός είναι ο κύριος λόγος που δεν υλοποιήθηκε ο αρχικός σχεδιασμός της κυβέρνησης για το κλείσιμό του.

Στο εσωτερικό του μουσείου επικρατεί μια εκκωφαντική σιωπή και ηρεμία. Είμαστε σχεδόν μόνοι μας. Μαζί μας κινούνται στο χώρο τρεις γυναίκες οι οποίες παρακολουθούν πολύ προσεκτικά τα εκθέματα και σχολιάζουν στα αλβανικά. Προϊστορική περίοδος, Ιλλυρική περίοδος, Ρωμαϊκή περίοδος, ύστερη αρχαιότητα και Μεσαίωνας φιλοξενούνται στους χώρους του μουσείου με τα λιγοστά αντικείμενα που βρίσκονται στις προθήκες, στους τοίχους και το δάπεδο. Όλα προέρχονται από ανασκαφές που έχουν πραγματοποιηθεί από ανασκαφές εντός της Αλβανίας.

Η αισθητική της διαρρύθμισης ακολουθεί την απλοϊκή γραμμή των μουσείων προηγούμενων χρόνων. Χωρίς ψηφιακά εφέ και βοηθήματα, με αναλυτικές επιγραφές στα αλβανικά και αγγλικά, με αρίθμηση των εκθεμάτων γραμμένη στο χέρι, το μουσείο διατηρεί την γοητεία αυτού που έρχεται από πιο παλιά χρόνια...

Φεύγουμε εντυπωσιασμένοι από τον χώρο αλλά και τη συζήτηση που κάνουμε με τον αρχαιολόγο, τον μοναδικό υπάλληλο εντός του μουσείου. Στα αριστερά μας υψώνεται ακόμη ένα επιβλητικό κτήριο κατασκευασμένο την ίδια περίοδο με το μουσείο από Ιταλό αρχιτέκτονα, επίσης. Με αρχική χρήση από το Φασιστικό Κόμμα της Αλβανίας, μετά την απελευθέρωση στέγασε το Πολυτεχνείο των Τιράνων.

Κατευθυνόμαστε προς τη μεγάλη τεχνητή λίμνη και το τεράστιο καταπράσινο πάρκο το οποίο ξεκινάει από το κτήριο του Πολυτεχνείου, στα νότια όρια της πόλης. Περνάμε την "είσοδο" η οποία είναι ένας μικρός γιαπωνέζικος κήπος με αρκετές κερασιές. Σταματάμε για λίγο στο Μνημείο Ολοκαυτώματος, ένα καλαίσθητο έργο από μαύρες κατακόρυφες γρανιτένιες πέτρες και χαραγμένο κείμενο στα αλβανικά, τα αγγλικά και τα εβραϊκά. Στο δάπεδο είναι χαραγμένη μια φράση από το Ταλμούδ: “He who saves one life, it is as if he has saved the entire world”. Τι ειρωνεία πραγματικά για το σημερινό σιωνιστικό κράτος του Ισραήλ που έγινε αυτό που κάποτε ήταν οι διώκτες των Εβραίων και τι τραγωδία για τα θύματα του που καθημερινά εκτίθενται στις ίδιες γενοκτονικές μεθόδους που χρησιμοποιούσαν οι δικοί τους διώκτες!

Μπροστά μας απλώνεται η μεγάλη τεχνητή λίμνη των Τιράνων, ένας μεγάλος υδάτινος χώρος όπου πίνουμε καφέ και περπατάμε στα μονοπάτια του πάρκου. Δεν βιαζόμαστε, απολαμβάνουμε...

Μια "ξεχασμένη" τσιμεντένια πλατφόρμα, ένα συντριβάνι νερού μεγάλου ύψους στη μέση της λίμνης, ένα σιδερένιο ομοίωμα πλοίου με πανιά με πολλές κλειδαριές που έχουν “κλειδώσει” την αγάπη των ερωτευμένων, οι μόνιμοι κάτοικοι με τα ζωντανά χρώματά τους, είναι μερικά από τα πολλά στοιχεία που βλέπουμε μέσα και έξω από το νερό.

Η ιστορία της λίμνης πάει πίσω τη δεκαετία του ‘20 του προηγούμενου αιώνα όταν αναπτύχθηκαν τα πρώτα σχέδια. Η δημιουργία της λίμνης στη σημερινή της μορφή ολοκληρώθηκε την δεκαετία του ‘60 ως έργο αντιπλημμυρικής προστασίας των Τιράνων.

Ξεκινάμε τον δρόμο της επιστροφής μέσω της Rruga Dëshmorët E 4 Shkurtit. Κάνουμε μια στάση σε ένα παραδοσιακό εστιατόριο δίπλα στη λίμνη. Μια παγωμένη μπύρα Korça, η πρώτη μπύρα που άρχισε να παρασκευάζεται στην Αλβανία, συνοδευτική του πολύ εύγευστου φαγητού, μας ικανοποιεί πλήρως!

Ξαναβγαίνουμε στο δρόμο. Τα πόδια έχουν βαρύνει, η ζέστη μας θυμίζει ότι μπαίνουμε στο καλοκαίρι. Περνάμε από τοίχους που “κουβαλάνε” όμορφες τοιχογραφίες ή "φαγωμένες" από το χρόνο.

Χωνόμαστε μέσα στους δρόμους και τα στενά. Κατοικίες γυμνές με το κόκκινο τούβλο χωρίς το προστατευτικό σεντόνι τους, γενικευμένη αναρχία σε κλείσιμο μπαλκονιών για τη δημιουργία επιπλέον δωματίων, εικόνες γνωστές από τις δικές μας γειτονιές και συνοικίες, τοίχοι με δορυφορικά πιάτα και κλιματιστικά αλλά και δρόμοι γεμάτοι από δέντρα. Η κίνηση είναι ελάχιστη, είναι Κυριακή απομεσήμερο. Το κίτρινο κτήριο στην κάτω δεξιά φωτογραφία που μοιάζει με τοίχο κάποιας φυλακής είναι η πλευρά της εισόδου στο διαμέρισμα που μένουμε!

Αργά το απόγευμα ξαναπαίρνουμε τους δρόμους. Κάνουμε μία γύρα στα γύρω σοκάκια για φωτογράφηση τοιχογραφιών που "ανακαλύπτονται" τελευταία στιγμή.

Ένα γκράφιτι πολιτικού κειμένου με αιτήματα της αριστερής οργάνωσης "Organizata Politike" αποτυπώνει μια τρέχουσα κοινωνική και οικονομική κατάσταση που "αποκρύπτει" η τουριστική βιτρίνα. Η μετάφραση είναι κάπως έτσι:

• Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα διαβίωσης 18.000 lek (180€ περίπου),
• Κατώτατος μισθός 43.000 lek (430€ περίπου),
• Φορολογία των ολιγαρχών.

Αποφασίζουμε να επιβιβαστούμε σε ένα λεωφορείο που εκτελεί μια μακρινή κυκλική διαδρομή για να δούμε κομμάτια της πόλης έξω από το κέντρο.

Φωτογραφίζουμε φευγαλέα μέσα από το λεωφορείο τοιχογραφίες ή "περίεργες" κατασκευές.

Η εικόνα των κατοικιών είναι παρόμοια με αυτή του κέντρου. Πολλές νέες κατοικίες και συγκροτήματα γραφείων κατασκευάζονται στα περίχωρα όπου υπάρχει αρκετός ελεύθερος χώρος. Μια αρκούδα βγαίνει μέσα από μία τρισδιάστατη διαφήμιση έτοιμη να πέσει πάνω μας. Στο εμπορικό κέντρο που βρίσκεται δίπλα στην πλατεία Zogu i Zi που αποβιβαζόμαστε, συναντάμε ένα σύγχρονο έργο τέχνης που φέρει τον τίτλο Εργάτες και απεικονίζει φιγούρες οικοδόμων σε φυσικό μέγεθος να εκτελούν εργασίες πάνω σε μία σκαλωσιά οικοδομής.

Ξεκινάμε μια μεγάλη πεζοπορία επιστροφής μέσω της Rruga E Durrësit, της Πλατείας Σκετέρμπεη, της Rruga Dëshmorët E 4 Shkurtit και της Rruga Myslym Shyri, παράλληλου δρόμου προς το ποτάμι. Περνάμε από τοίχους με τις τελευταίες τοιχογραφίες των Τιράνων που θα πάρουμε μαζί μας.

Μια ακόμη υπέροχη ημέρα στα Τίρανα τελειώνει...

 

[IrisAthens]

Υπέροχες τοιχογραφίες στα Τίρανα. Όταν περνούσα πριν χρόνια μετανιώνω που δεν έκανα μία στάση. Μου έμεινε όμως ο τρόπος που οδηγούσαν και η κίνηση στον δρόμο.

Πολύ γέλασα με την μπύρα που ήταν τελικά...Αμστελ!

 

[YiannisTS]

Υπέροχες τοιχογραφίες στα Τίρανα. Όταν περνούσα πριν χρόνια μετανιώνω που δεν έκανα μία στάση. Μου έμεινε όμως ο τρόπος που οδηγούσαν και η κίνηση στον δρόμο.

Πολύ γέλασα με την μπύρα που ήταν τελικά...Αμστελ!

Δεν ξέρω πως ήταν τα Τίρανα σε άλλες εποχές αλλά τα Τίρανα που επισκεφτήκαμε δεν έχουν να ζηλέψουν κάτι από άλλες βαλκανικές πρωτεύουσες σε επίπεδο οργάνωσης της πόλης και αξιοβίωτης ζωής. Οι τοιχογραφίες στους τοίχους και η χρωματική ποικιλομορφία αρκετών παλαιότερων κατοικιών προσφέρουν μια ιδιαίτερη ευχάριστη νότα στη πόλη. Με αφορμή και κίνητρο τα Τίρανα σκέφτομαι να κάνω ένα φωτογραφικό "ταξίδι" στις τοιχογραφίες του κέντρου της Αθήνας που δεν είναι και λίγες.

Για την οδήγηση δεν μπορώ να πω κάτι γιατί δεν οδήγησα αλλά δεν μου φάνηκε χειρότερη από τη δική μας ή της Ιταλίας.

Όσο για την Άμστελ δεν μπορώ να καταλάβω γιατί εδώ είναι κάτι σαν ξέπλυμα ενώ εκεί ήταν ...μπύρα!

 

[IrisAthens]

Δεν ξέρω πως ήταν τα Τίρανα σε άλλες εποχές αλλά τα Τίρανα που επισκεφτήκαμε δεν έχουν να ζηλέψουν κάτι από άλλες βαλκανικές πρωτεύουσες σε επίπεδο οργάνωσης της πόλης και αξιοβίωτης ζωής. Οι τοιχογραφίες στους τοίχους και η χρωματική ποικιλομορφία αρκετών παλαιότερων κατοικιών προσφέρουν μια ιδιαίτερη ευχάριστη νότα στη πόλη. Με αφορμή και κίνητρο τα Τίρανα σκέφτομαι να κάνω ένα φωτογραφικό "ταξίδι" στις τοιχογραφίες του κέντρου της Αθήνας που δεν είναι και λίγες.

Για την οδήγηση δεν μπορώ να πω κάτι γιατί δεν οδήγησα αλλά δεν μου φάνηκε χειρότερη από τη δική μας ή της Ιταλίας.

Όσο για την Άμστελ δεν μπορώ να καταλάβω γιατί εδώ είναι κάτι σαν ξέπλυμα ενώ εκεί ήταν ...μπύρα!

Σήμερα παρατηρούσα μία τοιχογραφία όταν το πλοίο έφτανε στο λιμάνι του Πειραιά και σκέφτηκα την ιστορία σου και τους αλβανικούς τοίχους.
Θα είχε φοβερό ενδιαφέρον το εγχείρημα αλλά και δυσκολία.

Όσο για την Αμστελ... προσωπικά την συμπαθώ. Μάλλον γιατί μου θυμίζει διάφορα αλλά ότι διαφέρει από χώρα σε χώρα με κάνει να θέλω να αρχίσω τις δοκιμές!

 

[YiannisTS]

Μια μέρα στο Δυρράχιο (Durrës)

Η σημερινή ημέρα είναι αφιερωμένη στο Δυρράχιο ή Durrës στα αλβανικά. Η πόλη βρίσκεται στις ακτές της Αδριατικής Θάλασσας, 35 χιλιόμετρα μακριά από τα Τίρανα. Ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από Κορίνθιους και Κερκυραίους αποίκους με το όνομα Επίδαμνος και υπήρξε μία από τις αφορμές του Πελοποννησιακού Πολέμου. Σήμερα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Αλβανίας και το κυριότερο εμπορικό λιμάνι της. Αποφασίζουμε να πάμε με το λεωφορείο της γραμμής αφού μετά από ένα μικρό ψάξιμο στο διαδίκτυο διαπιστώνουμε ότι η συχνότητα αναχώρησης είναι κάτω από 15 λεπτά και η διάρκεια της διαδρομής περίπου 1 ώρα.

Ξυπνάμε σχετικά νωρίς για να έχουμε τον χρόνο μπροστά μας. Καφές στα γρήγορα στο δωμάτιο, τυρόπιτα στο δρόμο από φούρνο που μόλις έχει ανοίξει, αλλαγή συναλλάγματος, “χαιρετισμός” σε ένα από τα ηλιακά λουλούδια που βρίσκονται στις όχθες του ποταμού και έχει ανοίξει με το που έσκασε ήλιος από τη βραδινή του κλειστή κατάσταση και περπάτημα μέχρι τη στάση του αστικού λεωφορείου.

Τα λεωφορεία για Δυρράχιο φεύγουν από τον Τερματικό Σταθμό Βόρειας και Νότιας Αλβανίας, λίγο πιο έξω από τον εξωτερικό περιφερειακό δακτύλιο της πόλης. Για να πάμε εκεί χρησιμοποιούμε δύο αστικά λεωφορεία τα οποία είναι σχετικά άδεια για Δευτέρα πρωί. Στην πρώτη διαδρομή βιώνουμε ένα αρκετά θερμό επεισόδιο. Ο εισπράκτορας πιάνεται στα χέρια με ένα επιβάτη για ένα λόγο που δεν καταλαβαίνουμε, πέφτουν κάποιες “ψιλές”, επεμβαίνει ο οδηγός υπέρ του εισπράκτορα και μετά την κορύφωση τα πνεύματα ηρεμούν και εμείς συνεχίζουμε μέχρι τη στάση που κατεβαίνουμε.

Κάποια στιγμή φτάνουμε στο σταθμό των υπεραστικών λεωφορείων, ψάχνουμε να βρούμε κάτι που να μοιάζει με τα δικά μας ΚΤΕΛ αλλά διαπιστώνουμε ότι ο σταθμός είναι μια τεράστια αλάνα με μπόλικα σκουπίδια πεταμένα από εδώ και από εκεί. Τα λεωφορεία, μικρά και μεγάλα, είναι παραταγμένα το ένα δίπλα στο άλλο σε ένα κυκλικό σχηματισμό, γκισέ για εισιτήρια δεν υπάρχει ενώ οι οδηγοί φωνάζουν τον προορισμό τους προσελκύοντας τους επιβάτες τους. Ένα απίστευτο οργανωμένο χάος, μια κατάσταση που μου φέρνει στο νου ιστορίες που διαβάζω για τις μακρινές Ινδίες (κάπως τραβηγμένο αλλά και πολύ κοντά στην αλήθεια). Κάπως έτσι κι εμείς βρίσκουμε το δικό μας λεωφορείο και τον δικό μας οδηγό να φωνάζει Durrës, Durrës, Durrës, για περάστε, για περάστε! Εννοείτε ότι το εισιτήριο βγαίνει επιτόπου μέσα στο λεωφορείο με κόστος 200 lek. Πάντως για να τα λέμε όλα, δίπλα από την αλάνα ολοκληρώνεται ένας υπερσύγχρονο κτήριο που θα οργανώσει τις μετακινήσεις και θα εξαλείψει το χάος!

Μέσα στο όχημα δεν είμαστε πολλοί, μαζί μας ταξιδεύει και μια ομάδα Ιταλών. Φεύγουμε στην ώρα μας και βιώνουμε ένα απίστευτο μποτιλιάρισμα μέχρι να βγούμε από τα Τίρανα, κάτι σαν τον Κηφισό σε ώρες αιχμές ή το αντίστοιχο του γνωστού μας flyover! Εκμεταλλευόμαστε τη χαμηλή ταχύτητα και παρατηρούμε γύρω μας. Ο αυτοκινητόδρομος που φεύγει από τα Τίρανα και φτάνει μέχρι το Δυρράχιο είναι σύγχρονος με δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση, χωρίς ΛΕΑ και πολλά σημεία όπου εκτελούνται έργα. Η περιοχή έξω από τα Τίρανα είναι μια συνεχή “νησίδα” με βιομηχανικά κτήρια και αποθήκες. Μια γυάλινη πυραμίδα μας τραβάει την προσοχή.

Λίγο πιο πριν ένα τεράστιο οικοδόμημα και πολύ “υπερφίαλο” στέκεται μπροστά από ένα μαυροκαπνισμένο ξενοδοχείο δημιουργώντας την απόλυτη αντίθεση. Πάνω στον επίχρυσο τρούλο κάθεται μια φιγούρα με ύψος όσο και δύο όροφοι. Η πρώτη εντύπωση από μακριά θυμίζει κάποιον Τιτάνα της ελληνικής μυθολογίας. Όσο πλησιάζουμε η μορφή γίνεται πιο καθαρή και δεν είναι άλλη από τον ...Σκετέρμπεη. Α ρε κατακαημένε αγωνιστή και ήρωα της Αλβανίας που σε έβαλε να κάτσεις ο αρχιτέκτονας. Πολυτέλεια και μπαρόκ όσο δεν πάει, προορίζεται για ξενοδοχείο “βασιλικών” προδιαγραφών ή για “παλάτι” που θα φιλοξενεί πελάτες με πολλά φράγκα. Η όλη πολυτελή κατασκευή έχει πολλά κιτς στοιχεία και δεν “δένει” με τον υπόλοιπο χώρο γύρω της.

Στο Δυρράχιο φτάνουμε μετά από μία ώρα αφού έχουμε ξεπεράσει τα κυκλοφοριακά εμπόδια σταματώντας στο Σταθμό των Υπεραστικών Λεωφορείων, κάτι αντίστοιχο με τα Τίρανα αλλά σε μικρότερο μέγεθος. Ο ήλιος έχει ανέβει αρκετά, ζέστη και υγρασία είναι τα χαρακτηριστικά της πόλης. Καθόμαστε σε ένα από τα πολλά καφέ της πόλης και “καταστρώνουμε” την πορεία που θα ακολουθήσουμε με στόχο να γυρίσουμε το απόγευμα στα Τίρανα, πριν πέσει ο ήλιος,

Πρώτη στάση είναι στο Μαυσωλείο των Μαρτύρων, ένα ημικυκλικό κτήριο με μια μεγάλη σκάλα που οδηγεί σε αυτό και ένα περιβάλλοντα κήπο λουλουδιών. Το συγκρότημα χτίστηκε για να τιμήσει τους Αλβανούς που σκοτώθηκαν για την απελευθέρωση της χώρας κατά την διάρκεια του Β’ΠΠ και όσους έχασαν τη ζωή τους στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το μεγάλο ψηφιδωτό που διακοσμεί το χώρο είναι της ίδιας αισθητικής με αυτό που βρίσκεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο των Τιράνων. Σε αυτό εδώ το μνημείο ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει με κάποιες φθορές εξαιτίας μη συντήρησης, μάλλον. Η κοπέλα που συναντάμε σε μία από τις αίθουσες που λειτουργεί ως βιβλιοθήκη μας λέει ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα πρόκειται να ξεκινήσουνε εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης.

Για μερικά λεπτά περπατάμε στη Rruga Aleksander Goga, ένα δρόμο γεμάτο με χαμηλά και ψηλά σπίτια, εμπορικά καταστήματα και καφέ, δεντροφυτεμένος με φλαμουριές και στις δύο πλευρές του. Σε μια “ασυνέχεια” των πολυκατοικιών ένας μεγάλος ανοιχτός χώρος “φιλοξενεί” το Βυζαντινό Φόρουμ και τη Ροτόντα στο κέντρο του. Η μεγάλη πλατεία διαμέτρου 40 μέτρων κατασκευάστηκε στις αρχές του 6ου αιώνα όταν η περιοχή ήταν βυζαντινή επαρχία και είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της πόλης, της ύστερης ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου. Η θέαση στο χώρο είναι ελεύθερη αλλά όχι και η πρόσβαση η οποία δεν επιτρέπεται αλλά δεν είναι απαραίτητη αφού τα πάντα είναι οπτικά προσβάσιμα από το επίπεδο που βρισκόμαστε.

Λίγα μέτρα πιο πέρα πέρα φτάνουμε στη μεγάλη Κεντρική Πλατεία του Δυρραχίου η οποία εντυπωσιάζει με το μαρμάρινο δάπεδο το οποίο όμως αντανακλάσει κατευθείαν πάνω μας τη θερμότητα των ηλιακών ακτίνων. Πανύψηλα φοινικόδεντρα και φουντωμένες μανόλιες είναι η κύρια χλωρίδα της πλατείας. Στη μία πλευρά διακρίνουμε το Θέατρο “Aleksandër Moisiu” ενώ ακριβώς απέναντι βρίσκεται το Δημαρχείο της πόλης, το οποίο χτίστηκε το 1929 με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε “λιμανήσιο” κτήριο.

Στη δυτική πλευρά της πλατείας ορθώνεται το Μεγάλο Τζαμί με μία πολύ απλή αρχιτεκτονική αισθητική μαζί με τον μοναδικό μιναρέ που διαθέτει. Τρία κυβισμένα τετράγωνα με αρκετά παράθυρα, το ένα πάνω στο άλλο, με το τελευταίο στις μισές διαστάσεις, “κουβαλούν” ένα μεγάλο κίτρινο θόλο χωρίς ανοίγματα.

Το εσωτερικό είναι επίσης πολύ απλοϊκό και ιδιαίτερα φωτεινό ενώ κυρίαρχα χρώματα είναι το λευκό των τοίχων και το γαλάζιο του χαλιού στο πάτωμα. Η πινακίδα στην είσοδο μας ενημερώνει ότι το τζαμί χτίστηκε το 1938, επί βασιλείας του Αχμέτ Ζώγου Α’.

Ακριβώς κάτω από το τζαμί στο επίπεδο του δρόμου μια έκθεση παλιών κόμικς και σκίτσων ντόπιων καλλιτεχνών κλέβει λίγο από το χρόνο μας!

Την περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας το Δυρράχιο απέκτησε μεγάλη σημασία εξαιτίας της γεωγραφικής του θέσης. Από εδώ ξεκινάει η περίφημη Εγνατία Οδός η οποία συνδέει τα παράλια της Αδριατικής Θάλασσας με τον Ελλήσποντο και την μετέπειτα πρωτεύουσα του Βυζαντίου διαμέσου της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων. Οι Ρωμαίοι και στη συνέχεια οι Βυζαντινοί άφησαν το αποτύπωμα τους στην πόλη το οποίο φτάνει στις μέρες μας μέσα από τις αρχαιολογικές ανασκαφές που έχουν γίνει ή γίνονται.

Το Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο του Δυρραχίου μας έρχεται από τον 2ο αιώνα μ.Χ. επί Τραϊανού της Ρώμης και θεωρείται το μεγαλύτερο που έχει χτιστεί στα Βαλκάνια. Η φωτογραφική μηχανή με 18άρι εστιακό μήκος δεν καταφέρνει να “χωρέσει” όλο το αμφιθέατρο, οπότε απαιτούνται δύο λήψεις συνεχόμενες. Με εισιτήριο ιδιαίτερα χαμηλό (300 lek) η είσοδος στο χώρο δημιουργεί ένα αίσθημα χρονομετάβασης στην εποχή που το αμφιθέατρο είναι γεμάτο από κόσμο και παρακολουθεί κάποιο υπερθέαμα με κυρίαρχο στοιχείο τη βία και το αίμα. Όλο και κάποια μονομαχία ή μάχη με θηρία έρχεται στο νου που φτιάχνει τις αντίστοιχες εικόνες παντρεύοντας τες με αυτές που μεταδίδουν τα μάτια στον εγκέφαλο. Οι κερκίδες δεν έχουν διασωθεί αλλά ο χώρος κάτω από αυτές έχει ανακατασκευαστεί, είναι προσβάσιμος και αποτυπώνει στο σήμερα αυτό που υπήρχε ζωντανό στο χθες. Όπως φαίνεται το αμφιθέατρο και οι στοές του είναι pet friendly!

Το αμφιθέατρο λειτούργησε από τον 2ο αιώνα μ.Χ. μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. εξαιτίας καταστροφικών σεισμών που συντελέστηκαν στην περιοχή. Στα τέλη του 8ου αιώνα και στις αρχές του 9ου χριστιανικά παρεκκλήσια χτίστηκαν στα ερείπια που είχαν απομείνει. Ένα από αυτό υπάρχει στη δυτική πλευρά στο κάτω διάζωμα με υπέροχα διατηρημένα ψηφιδωτά.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές συνεχίζονται στο χώρο ο οποίος είναι διάσπαρτος από κομμάτια βυζαντινών κεραμικών.

Κοντά στο ρωμαϊκό αμφιθέατρο ξεκινάει η διατηρημένη βυζαντινή οχύρωση της πόλης η οποία συνεχίζει μέχρι το λιμάνι. Στα μετέπειτα χρόνια η πόλη κατακτήθηκε από Ενετούς και Οθωμανούς, οπότε στην ίδια υπάρχουσα οχύρωση προστέθηκαν νέες ...πινελιές. Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Ενετοί και Οθωμανοί έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στις πέτρες και τα τούβλα… Περνάμε μία από τις πύλες που βρίσκεται κοντά στην είσοδο του ρωμαϊκού αμφιθέατρου και βρισκόμαστε σε ένα πάρκο όπου παρατηρούμε μία από τις πολεμίστρες της οχύρωσης αλλά και το πολύχρωμο συγκρότημα κατοικιών απέναντι.

Στρίβουμε δεξιά στη Rruga Anastas Durrasku και παίρνουμε τον ανήφορο για την βασιλική εξοχική κατοικία πάνω στο λόφο Kodër Vilë με υψόμετρο μόλις 98 μέτρα. Δρόμο παίρνουμε, δρόμο αφήνουμε, μας βγαίνει η γλώσσα έξω από τη ζέστη και την ανηφόρα, κάνουμε στάσεις για ανάσες και ανάκτηση δύναμης αλλά το παλάτι δεν φαίνεται ακόμη. Συναντάμε την Ορθόδοξη Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου με τις πολλές γλάστρες με λουλούδια και θέα προς την θάλασσα, περνάμε από αρκετές πολεμίστρες του Β΄ΠΠ οι οποίες είναι παντού στον λόφο που ανεβαίνουμε όπως και κάποια εγκαταλελειμμένα στρατιωτικά κτήρια.

Μετά κόπων και βασάνων φτάνουμε στην κορυφή του λόφου. Μαζί με μας μερικοί ακόμη τουρίστες. Κάνουμε από εδώ, κάνουμε από εκεί, πουθενά δεν υπάρχει εμφανής πρόσβαση. Πλησιάζουμε τη μεγάλη καγκελόπορτα από όπου κατεβαίνει ένα συνεργείο με τον φύλακα. Πιάνουμε κουβέντα με τον ηλεκτρολόγο ο οποίος ξέρει και ελληνικά, μας πληροφορεί ότι το παλάτι είναι κλειστό και δεν επιτρέπεται η πρόσβαση, εκτός εάν… Εκτός εάν τι; Εκτός κι αν δώσετε κάτι στον φύλακα και σας αφήσει να μπείτε. Α μάλιστα! Όπως και έγινε τελικά. Με 300 lek ανά άτομο μας αφήνει να μπούμε και να περιηγηθούμε σε όλους τους χώρους χωρίς ενόχληση και όση ώρα θέλουμε. Μαζί μας μπαίνουν και οι υπόλοιποι.

Το παλάτι χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα για θερινή κατοικία του Ζώγου Α’ και της οικογένειάς του. Στους τοίχους υπάρχουν φωτογραφίες από δεξιώσεις, χορούς και άλλες εκδηλώσεις που γινόντουσαν στη μεγάλη αίθουσα την οποία θαυμάζουμε για την περίτεχνα διακοσμημένη οροφή της. Στα πρόχειρα επεξηγηματικά κείμενα διαβάζουμε ότι το κτήριο είναι ένα από τα πιο διάσημα αρχιτεκτονικά έργα της αλβανικής μοναρχίας. Μετά τον Β΄ΠΠ και την αναγκαστική εξορία του το παλάτι χρησιμοποιήθηκε για κατοικία ξένων ηγετών κατά την επίσκεψή τους στην Αλβανία όπως του Νικίτα Χρουτσόφ και του Τζίμι Κάρτερ. Κατά την διάρκεια της εμφύλιας αναταραχής του 1997 το κτήριο βανδαλίστηκε, λεηλατήθηκε και έπαθε αρκετές ζημιές στο εσωτερικό του. Όπως φαίνεται στις φωτογραφίες τα κουφώματα των εξωτερικών παραθύρων και πορτών έχουν αφαιρεθεί με αποτέλεσμα ο αέρας και η βροχή να εισέρχεται στο εσωτερικό του και να συμβάλει στην ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση του.

Κινούμαστε σε όλους τους εσωτερικούς χώρους και στα μεγάλα μπαλκόνια που βλέπουν προς τη θάλασσα. Η θέα είναι ανεμπόδιστη. Βλέπουμε το εμπορικό λιμάνι, παλιότερες και σύγχρονες πολυκατοικίες αλλά και ένα μεγάλο μέρος της πόλης του Δυρραχίου.

Από τη βόρεια πλευρά φαίνεται το απέραντο “δάσος” των πολυώροφων κτηρίων και η έλλειψη πράσινων χώρων όσο προχωράμε προς το εξωτερικά μέρη της πόλης. Το σημείο που βρισκόμαστε είναι ένα μικρό δάσος στην κορυφή του λόφου ο οποίος είναι αραιοδομημένος με μονοκατοικίες.

Αρχίζουμε την κατάβαση μέσα από το δάσος που βρίσκεται μπροστά μας θέλοντας να μειώσουμε την απόσταση μέχρι την παραλία. Πατάμε πάνω σε χώμα, περνάμε από το ένα δέντρο στο άλλο, βλέπουμε τα τσιμεντένια “μανιτάρια” που βγαίνουν από το έδαφος σε κοντινή απόσταση το ένα από το άλλο, μπαίνουμε σε ένα από αυτά και τελικά φτάνουμε σε μια στροφή του δρόμου από την οποία περάσαμε ανεβαίνοντας. Συνεχίζουμε από διαφορετικό δρόμο προς τα κάτω ο οποίος διαγράφει μια φιδίσια πορεία.

Φτάνουμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο το οποίο προς μεγάλη μας απογοήτευση είναι κλειστό, το ωράριό του είναι μόλις μέχρι τις 3μμ. Η αρχιτεκτονική του κτηρίου το οποίο αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα θα μπορούσε να είναι η βάση μιας παγόδας της Άπω Ανατολής.

Βγαίνουμε στο μεγάλο παραλιακό πεζόδρομο ο οποίος είναι εντυπωσιακός αλλά με ντάλα ήλιο πάνω από το κεφάλι ψάχνουμε να βρούμε σκιά κάτω από τα λιγοστά δέντρα που υπάρχουν εδώ. Ο πεζόδρομος εκτείνεται σε μία μεγάλη απόσταση προς τα δυτικά και τα ανατολικά στα νότια της πόλης. Ξεκινάμε το περπάτημα από το μέσο, στο ύψος της γέφυρας που μπαίνει στη θάλασσα και καταλήγει σε ένα ημικυκλικό εστιατόριο. Στο βάθος διακρίνεται ένα ξενοδοχείο ενώ ο κόσμος είναι λιγοστός.

Προς το τέλος της διαδρομής υπάρχουν διάσπαρτα στο χώρο κάποια αγάλματα και μνημεία.

Ένα ζευγάρι Μονομάχων μάλλον παραπέμπει στις μονομαχίες που γινόντουσαν στο γειτονικό ρωμαϊκό αμφιθέατρο αλλά αφήνει μια αίσθηση κιτς.

Tina Turner, John Lennon, Bob Dylan και Mick Jagger συγκροτούν μια ιδιότυπη μουσική ομάδα η οποία προσφέρεται για φωτογράφηση.

Το Μνημείο της Αντίστασης το οποίο παραμένει στη θέση του μέχρι σήμερα για να θυμίζει την απελευθέρωση της πόλης από τις κατοχικές δυνάμεις κατά τον Β’ΠΠ. Βρίσκεται πίσω από τις μουσικές φιγούρες και παράγει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση.

Λίγο πιο πέρα η προτομή ενός Ναύτη μάλλον θέλει να τιμήσει την σύνδεση της πόλης με τη θάλασσα.

Μετά τον πεζόδρομο ακολουθεί το εμπορικό λιμάνι όπου η πρόσβαση δεν είναι εφικτή από το σημείο που είμαστε, η κύρια είσοδος είναι πολύ πιο πάνω. Λίγο πιο πάνω υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία.

Πάνω στον κυκλικό κόμβο βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα σύνθεση από οξειδωμένο και ανοξείδωτο σίδερο. Ο Ρέδονας ήταν ο θεός της θάλασσας στον Ιλλυρικό πολιτισμό, αντίστοιχος του Ποσειδώνα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Ο ανοξείδωτος Ρέδονας στέκεται όρθιος πάνω στο οξειδωμένο τέρας με αλογίσια κεφάλια το οποίο βγαίνει μέσα από τα κύματα της θάλασσας.

Στο βάθος διακρίνεται το μνημείο του Mujo Ulqinaku, Αλβανού στρατιώτη ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη που έγινε στο λιμάνι, το 1939, για την απόκρουση της ιταλικής φασιστικής εισβολής η οποία οδήγησε στην κατοχή της χώρας από την Ιταλία.

Ο δρόμος μπροστά μας είναι ταχείας κυκλοφορίας. Για να περάσουμε στην άλλη πλευρά διασχίζουμε μια μεγάλη πεζογέφυρα η οποία φέρει ένα μοντέρνο μεταλλικό στέγαστρο που εξομοιώνει ένα πανί στερεωμένο σε τέσσερις στύλους το οποίο έχει καμπυλώσει στο μέσο από τη βαρύτητα.

Από τη πεζογέφυρα βλέπουμε και φωτογραφίζουμε τον Ενετικό Πύργο ο οποίος είναι στο τελείωμα της οχύρωσης του Κάστρου του Δυρραχίου. Όπως φανερώνει το όνομά του είναι κατασκευή της ενετικής κατοχής, τον 15ο αιώνα. Όπως και το αρχαιολογικό μουσείο και ο ενετικός πύργος είναι κλειστός λόγω ...ωραρίου.

Στην επόμενη γωνία του δρόμου, παράλληλα με το λιμάνι, βρίσκεται η μεγαλοπρεπής Εκκλησία των Αγίων Αποστόλου Παύλου και Άσση. Ο τελευταίος υπήρξε ο πρώτος επίσκοπος του Δυρραχίου. Η εκκλησία θυμίζει αντίστοιχη στον ελλαδικό χώρο και η κατασκευή της ολοκληρώθηκε στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα.

Απέναντι από τη εκκλησία ορθώνεται ένας ουρανοξύστης που εμπεριέχει διαφορετικές αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις. Από τη γυάλινη βάση περνάμε σε μεσογειακό στυλ και καταλήγουμε σε ένα στυλ όπου οι τοίχοι έχουν αντικατασταθεί από σειρές παραθύρων και πορτών. Το κερασάκι της κατασκευής είναι μια μεταλλική κατασκευή στην κορυφή που μοιάζει με “στέμμα”. Η άναρχη δόμηση που διέπει το κτήριο φαίνεται να αντανακλάει την ταχύτατη οικιστική οικοδόμηση στο Δυρράχιο. Δεν μπορώ να πω ότι μου αρέσει ιδιαίτερα.

Συνεχίζουμε περπατώντας στα μεγάλα πεζοδρόμια της Rruga Egnatia τα οποία είναι ιδιαίτερα προσεγμένα όπως και το οδόστρωμα. Πολλά μαγαζιά στα ισόγεια, καλοδιατηρημένα σπίτια, δέντρα φουντωμένα και αυτοκίνητα να πηγαίνουν πάνω και κάτω. Στρίβουμε στη Rruga Hafiz Podgorica και καταλήγουμε στο Πάρκο 1η Μάη. Απέναντι από το πάρκο βρίσκεται το μαγειρείο Liriada που έχουμε σημαδέψει με πινέζα μετά τα θετικά σχόλια που διαβάζουμε και δεν πέφτουμε έξω. Αντίστοιχο με τα δικά μας μαγειρεία οικονομικού και ποιοτικού φαγητού. Παραγγείλαμε το παραδοσιακό Tavë kosi με παγωμένες απολαυστικές μπύρες Tirana.

Νωρίς το απόγευμα επιστρέφουμε στα Τίρανα από την ίδια διαδρομή με την πρωινή. Η κίνηση των αυτοκινήτων στην είσοδο της πόλης είναι πολύ μεγάλη, το λεωφορείο κινείται με χαμηλή ταχύτητα. Κατεβαίνουμε στον εξωτερικό δακτύλιο για να πάρουμε αστικό λεωφορείο κατευθείαν στο διαμέρισμα. Δύο τελευταίες “φρέσκιες” τοιχογραφίες διακοσμούν τα γειτονικά κτήρια. Το κορίτσι με το μαργαριτάρι και μια “χαρτοκοπτική” τοιχογραφία σε δύο χρώματα.

Από το σημείο που περιμένουμε το λεωφορείο της γραμμής το φως του ήλιου που έχει αρχίσει να κατεβαίνει δημιουργεί μια ιδανική συνθήκη για μια τελευταία φωτογράφηση των περιχώρων της πόλης και του βουνού Dajti στο βάθος.

Επιστρέφουμε και ετοιμαζόμαστε για την αυριανή αναχώρηση.

 

[YiannisTS]

Επιστροφή

Από την προηγούμενη ημέρα μας είχε απασχολήσει ο τρόπος μετάβασης στο αεροδρόμιο. Με λεωφορείο LUNA όπως ήρθαμε ή με ταξί; Για να πάμε στο λεωφορείο πρέπει να περπατήσουμε αρκετά μέχρι το κέντρο και επίσης η συχνότητα των δρομολογίων ανά ώρα θα μας αναγκάσει να πάμε πολύ νωρίς στο αεροδρόμιο ή στο παρά πέντε. Το λεωφορείο απορρίπτεται με συνοπτικές διαδικασίες και το ταξί επιλέγεται παμψηφεί. Αλλά πως βρίσκεις όταν δεν έχεις κάποια εφαρμογή; Στήνεσαι στο δρόμο και ανεβαίνεις στο πρώτο που θα περάσει, εάν περάσει; Για να μη γράφω πολλά, μετά από ψάξιμο στο θαυματουργό κόσμο του διαδικτύου βρέθηκε μια εταιρεία ταξί με το όνομα Smart Taxi, έγινε μια συνεννόηση μέσω WhatsApp, ορίστηκε η τιμή της διαδρομής στα 1500 lek, συμφωνήθηκε το ραντεβού στις 5 τα ξημερώματα και όλα καλά.

Ξυπνάμε αχάραγα, πίνουμε ένα καφέ χωρίς βιασύνη, μαζεύουμε τα τελευταία πράγματα, κλειδώνουμε και βγαίνουμε στο δρόμο. Από τη διαμονή μείναμε απόλυτα ικανοποιημένοι, οπότε βάζω και τις σχετικές φωτογραφίες.

Φτάνουμε στο αεροδρόμιο σε λιγότερο από μισή ώρα, η πόλη κοιμάται και οι δρόμοι είναι ακόμη άδειοι. Μια μεγάλη κάθετη μεταλλική κατασκευή με το οριζόντιο στέγαστρο της λειτουργεί ως τεχνητό διαχωριστικό ανάμεσα στο δρόμο αυξημένης ταχύτητας με τον εσωτερικό δρόμο μειωμένης ταχύτητας. Τα μοτίβα και τα γεωμετρικά σχήματα παραπέμπουν σε κάποιο είδος χαλιού που μάλλον θα πρέπει να συνδέεται με την αλβανική παράδοση.

Στον εσωτερικό χώρο του αεροδρομίου δεν θα μπορούσε να λείπει ακόμη μία τοιχογραφία η οποία συνδέεται αισθητικά με την εξωτερική πρόσοψη. Τα γεωμετρικά μοτίβα και σχέδια είναι πολύ πιο εμφανή πάνω στο κατακόκκινο φόντο.

Όπως γράφτηκε και στην αρχή της ιστορίας το αεροδρόμιο είναι σχετικά μικρό αλλά αρκετά συμπαθητικό και καθαρό. Η ώρα περνάει ευχάριστα με καφέ και τυρόπιτα σε τιμές άπαιχτες. Για δύο καφέδες τούρκικους (ή ελληνικούς, το ίδιο είναι άλλωστε) και δύο μεγάλες τυρόπιτες (byrek) δίνουμε το εξωφρενικό ποσό των 680 lek.

Παραδίνουμε βαλίτσα, περνάμε έλεγχο διαβατηρίων και περιμένουμε να έρθει η ώρα για την επιβίβαση. Αυτή τη φορά η πτήση φεύγει στην ώρα της. Ο ήλιος που αρχίζει να μας στέλνει τις ακτίνες του δημιουργεί ενδιαφέρουσες εικόνες βγαλμένες από κάποια ταινία.

Αν και δεν έχουμε αγοράσει θέσεις, με κάποιο μαγικό τρόπο, λίγη τύχη και αρκετές εσωτερικές αλλαγές, βρίσκομαι δίπλα σε παράθυρο. Όση ώρα διαρκεί η πτήση καρφώνω τα μάτια μου στο έδαφος παρακολουθώντας τις εναλλαγές πάνω στη γη, τις φυσικές και ανθρώπινες κατασκευές. Η τεχνητή λίμνη δίπλα στο αεροδρόμιο στην οποία δεν πήγαμε, αντανακλάει το ασημένιο χρώμα της, μοναδική παραφωνία στην χρωματική ομοιομορφία του τοπίου. Το σχήμα της φέρνει στο νου αναπαράσταση μινωικού ταύρου. Το μεγάλο ποτάμι συνεχίζει την πορεία τους περνώντας κάτω από ανθρώπινες γέφυρες.

Η είσοδος στον ελλαδικό χώρο και το πέταγμα πάνω από την Αττική γίνεται παρέα με ένα καταγάλανο ουρανό και αρκετό ηλιακό φως. Σαλαμίνα, Κόλπος Ελευσίνας, Πειραιάς, Ελ. Βενιζέλος, νησιωτικό σύμπλεγμα των Πεταλιών βρίσκονται κάτω από τα πόδια μας.

Το αεροδρόμιο μας υποδέχεται και μας εντάσσει στο Μουσείο της Ακρόπολης, με τον δικό του "ψηφιακό" τρόπο.

Ένα ακόμη ταξίδι στη Μεγάλη Βαλκανική Γειτονιά μας ολοκληρώθηκε αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις απέναντι σε προκαταλήψεις και αγκυλώσεις!