Madrid me mata - Ένας ισπανικός Βαλεντίνος

[psilos3]

Συγκλονιστικοί οι πίνακες των εκτελέσεων, έπεσες και πάνω στην περίπτωση με τις φωτογραφίες της Καισαριανής που έκαναν την εμφάνιση τους, είναι πολύ λογικό να επηρρεάστηκες. Νομίζω το ίδιο θα έκανα κι εγώ στη θέση σου.

Γενικά πάντως, όπως και πλείστοι όσοι συμφορουμίτες και 100 εκ. - κατά πλειονότητα αλλόγλωσσων - τουριστών ετησίως μπορούν να διαβεβαιώσου, η καλή διάθεση για συνεννόηση δε λείπει.

Οι Ισπανοί; Δεν επιβεβαιώνω καλή διάθεση συνεννόησης.
Για τους υπόλοιπους λαούς το συζητάμε.

 

[Extra muros]

[QUOTE="psilos3, post: 1021338, member: 14774]



Οι Ισπανοί; Δεν επιβεβαιώνω καλή διάθεση συνεννόησης.
Για τους υπόλοιπους λαούς το συζητάμε.
[/QUOTE]

Η αλήθεια είναι δεν ξέρω πόση συνεννόηση θα έβγαινε με σκέτα αγγλικά, αλλά εγώ το είπα συγκριτικά με ορισμενους άλλους λαούς πχ Σλοβενοι, όπου οκ τα αγγλικά τους είναι μέτρια, αλλά μου είχε τύχει μέχρι κ να κοιτα μίατον απέναντι τοίχο σε ερώτηση μου, κ ήταν εργαζόμενη σε τουριστικό πόστο. Γιατι οκ, το δεχομαι οτι καθε λαος εχει τη νοοτροπια του κ δεν ειναι εκει γ να περναει ευχαριστα ο τουριστας κ μπορει κ να μην τον γουστάρει στην τελική. Αλλα αμα η δουλειά σου ειναι ακριβως αυτή, εκει τα παιρνω οταν βλεπω μουρες ως το πάτωμα. Δε μιλαω γ δουλοπρεπεια βέβαια, ενα μινιμουμ ευγένειας ομως το θεωρω απαραίτητο. Πάντως στη μικρή μου ταξιδιωτική εμπειρία, οι Τούρκοι της Σμύρνης κ πέριξ ήταν οι πιο φιλοτιμοι κ ας μην ξέρει ούτε hello το 90%. Μέχρι από το χέρι να με πάνε σε σταθμό κτελ, μέχρι δανεική κάρτα απεριόριστων ΜΜΜ, τι να πρωτυμηθώ.

 

[psilos3]

Πάντως στη μικρή μου ταξιδιωτική εμπειρία, οι Τούρκοι της Σμύρνης κ πέριξ ήταν οι πιο φιλοτιμοι κ ας μην ξέρει ούτε hello το 90%. Μέχρι από το χέρι να με πάνε σε σταθμό κτελ, μέχρι δανεική κάρτα απεριόριστων ΜΜΜ, τι να πρωτυμηθώ.

Εκεί θέλω να καταλήξω. Προσωπικά δεν έχω καμία απαίτηση να ξέρει ο άλλος οποιαδήποτε γλώσσα που τυγχάνει να εξυπηρετεί εμένα, απλά και μόνο διάθεση συνεννόησης.
Εδώ στην Ασία και μια χαρά βγάζαμε άκρη ακόμα και με νοήματα, τη δυσκολία τη συναντώ παραδοσιακά μόνο στην Ισπανία, ένα φοβερό πράμα.

 

[Extra muros]

Στη Γη των Βησιγότθων αρμενίζω - Τολέδο

Πού κολλάει ο Άλκης Αλκαίος με το Τολέδο ίσως αναρωτιέστε; Ο συνειρμός μου ήρθε καθώς το Τολέδο υπήρξε πρωτεύουσα του βησιγοτθικού βασιλείου από το 711 ως την αραβική κατάκτηση και ως γνωστόν, πρωτεύουσα της ενοποιημένης μετά την Reconquista Ισπανίας ως το 1561 που αυτή μεταφέρθηκε στη Μαδρίτη. Η επιθυμία μου να επισκεφτώ τα λημέρια του Δομήνικου από το Φόδελε, είχε γεννηθεί πρώτη φορά πριν πολλά χρόνια, όταν το είχα δει σε εκπομπή του Ηλία Μαμαλάκη, από την οποία δε θυμάμαι καθόλου το μαγειρικό σκέλος, αλλά μόνο τη μαγεία των εικόνων.

Αν και είναι ως γνωστόν πολύ εύκολα προσβάσιμος προορισμός με τραίνο ή λεωφορεία, επιλέξαμε με τη φίλη μου να πάμε με οργανωμένη εκδρομή, εκμεταλλευόμενες και μια προσφορά της γνωστής πλατφόρμας, την οποία επιβεβαιώσαμε τσεκάροντας τις τιμές και σάιτ του παρόχου. Πέρα από την άνεση στις μετακινήσεις, στόχος μας ήταν να εντρυφήσουμε περισσότερο στην ιστορία της πόλης και από αυτή την άποψη ο στόχος επετεύχθη. Για όποιον δεν έχει ειδικό ενδιαφέρον για την πόλη ή για τον Ελ Γκρέκο δεν συνιστώ ξεναγήσεις πάντως, γιατί ο ελεύθερος χρόνος είναι λιγοστός για να ρουφήξεις όλες τις όμορφες εικόνες και να εξερευνήσεις με την ησυχία σου κάθε γωνιά. Εξάλλου, όπως ανέφερα και στην εισαγωγή, ιδανικά θα προτιμούσα και διανυκτέρευση για μαγικό Τολέδο by night. Έχω βάλει λοιπόν στόχο να επιστρέψω κάποτε ακριβώς με αυτό το πλάνο.

Το εγερτήριο ήταν πολύ πρωινό, δίνοντας και την ευκαιρία για την καταδρομική επιχείρηση φωτογράφισης του αρκουδιού της Puerta del Sol χωρίς κόσμο.

Πρωί - πρωί με τη δροσούλα/πέτυχα άδεια την αρκούδα

Περπατώντας για το σημείο συνάντησης του γκρουπ, είδαμε και τα μπάνερ στα κινέζικα και τα ισπανικά για την χρονιά του αλόγου, μια κίνηση συμπερίληψης προς την κινέζικη κοινότητα των 36000 κατοίκων, κυρίως στη γειτονιά Usera.


Στο σημείο της συνάντησης του τουριστικού γραφείου είχαν σχηματιστεί δύο ουρές, η μια, ευτυχώς μικρότερη για το Τολέδο και η δεύτερη για τη Σεγκόβια και την Άβιλα, γεμίζοντας δίπατο παρακαλώ λεωφορείο μες στο Φλεβάρη. Η αλήθεια είναι πως για λίγο είχα φλερτάρει με την ιδέα να κλείσω κάποια συνδυαστική εκδρομή (κυρίως παίζει Τολέδο-Σεγκόβια, ή Τολέδο - Άβιλα), αλλά μου φάνηκε πολύ ξεπέτα για τέτοιας ομορφιάς και ιστορικής σημασίας πόλεις, που αποφάσισα να επικεντρωθώ σε αυτή που είχα απωθημένο και να αφήσω τις άλλες για επόμενη φορά. Το πούλμαν έφτασε, η ξεναγός μας συστήθηκε με ένα πολύ τυπικό βάσκικο όνομα (Arantxa), κι ενώ φυσικά ξέρω ότι αυτό δεν προϋποθέτει απαραίτητα βασκική καταγωγή, έκανα το λάθος να τη ρωτήσω αν είναι από τη χώρα των Βάσκων. Τι το ‘θελα, μου ρίχνει μια ματιά δηλητήριο και λέει κοφτά στο μικρόφωνο μην τυχόν και μείνει καμιά απορία για το φλέγον ζήτημα “No, yο soy de Madrid”. Εντάξει κοπέλα μου, το καταλάβαμε ότι το σόι σου είναι από τη Μαδρίτη, δε σε είπαμε και πρώην βομβίστρια της ΕΤΑ. Θυμήθηκα μια Ισπανίδα συνάδελφο εδώ στην Αθήνα, από Μαδρίτη κι αυτή, που έσκιζε αγγελίες εκμάθησης Καταλανικών όπου τις πετύχαινε στο δρόμο, επειδή στην αφίσα είχαν φόντο την καταλανική σημαία. Η Arantxa βέβαια αφού αποκατέστησε την εθνική τιμή της, γλύκανε στη συνέχεια και τα πήγαμε πολύ καλά ως το τέλος της εκδρομής. Μόνο προβληματάκι τα αγγλικά της - τι έκπληξη-, ευτυχώς το γκρουπ είχε και ισπανόφωνους από Μεξικό και Κόστα Ρίκα και το ισπανικό κομμάτι της ξενάγησης συμπλήρωνε όσα δεν είχαμε πιάσει από το αγγλικό.

H διαδρομή περίπου μίας ώρας δεν είχε κάτι να προσφέρει πέρα από πολυκατοικίες και μετά βιομηχανικά τοπία με αποθήκες και εργοστάσια, κάποια εμφανώς εγκαταλελειμμένα, αλλά σαν σύνολο ενδεικτικά μιας οικονομίας που εκτός από παγκόσμια τουριστική υπερδύναμη, διαθέτει και άλλους πυλώνες. Πρώτη στάση ήταν το περίφημο Mirador del Valle, όπου η πρωινή ώρα και η χαμηλή σαιζόν καθιστούσαν το σημείο ιδανικό για απρόσκοπτες φωτογραφίες με φόντο την τειχισμένη παλιά πόλη του Τολέδο και τον ορμητικό ποταμό Τάγο. Ορμητικό λόγω πρόσφατων έντονων βροχοπτώσεων, με την ξεναγό να μην κουράζεται να επαναλαμβάνει πόσο τυχεροί είμασταν που μετά από μεγάλο διάστημα κακοκαιριών πετυχαίναμε στεγνό και μόνο ελαφρώς συννεφιασμένο καιρό. Εντός τειχών ζουν περίπου 14.000 από τους συνολικά 87000 κατοίκους της πόλης, που τυγχάνει και πρωτεύουσα της αυτόνομης κοινότητας της Καστίλης - Λα Μάντσα, γνωστή κυρίως λόγω των κατορθωμάτων του Δον Κιχώτη.

Η αστεία φωτογραφική του κινητού δεν μπορεί να αποδώσει ούτε ένα κλάσμα της μαγείας, αλλά ό,τι είναι τώρα..

Στη συνέχεια το πούλμαν μας άφησε στη γέφυρα του San Martín, και θα το ξανασυναντούσαμε στο σταθμό των λεωφορείων το απόγευμα. Την περίφημη ρωμαϊκή γέφυρα Alcántara δεν την είχαν στο πρόγραμμα δυστυχώς, άλλος ένας λόγος για σόλο επίσκεψη στο μέλλον. Για τη γέφυρα του Αγίου Μαρτίνου πάλι η Arantxa, που είχε όπως είπα ξαναβρεί το κέφι της, μας τα είπε με το νι και με το σίγμα. Κυρίως συγκράτησα έναν μεσαιωνικό θρύλο όπου η γυναίκα του πρωτομάστορα, αντί να θυσιαστεί όπως στην Άρτα, έβαλε η ίδια φωτιά σε μια αρχική κατασκευή της γέφυρας, καθώς ο άντρας της είχε εκμυστηρευτεί πως είδε στον ύπνο του πως τη μέρα των εγκαινίων η γέφυρα θα έπεφτε με παρόντα τον αρχιεπίσκοπο Ιδελφόνσο κι ο ίδιος θα αφοριζόταν. Μετά τη φωτιά η γέφυρα χτίστηκε χωρίς τα προβλήματα και ζήσαν αυτοί καλά κι ο Ιδελφόνσος καλύτερα.

Γέφυρα του Αγίου Μαρτίνου

O ένας από τους δύο πύργους της γέφυρας του Αγίου Μαρτίνου, όπου διακρίνεται το έμβλημα της πόλης του Τολέδου, που συμπίπτει κατά βάση με εκείνο του Καρόλου Ε’, τον οποίο η ξεναγός μας ανέφερε αρκετές φορές μέσα στη μέρα, πάντα ως “Γερμανό αυτοκράτορα”, παρότι ο ίδιος, όπως είναι γνωστό, γερμανικά μιλούσε μόνο στο άλογό του (στις γυναίκες ιταλικά, στους άντρες γαλλικά και στο θεό ισπανικά, εστεμμένο linguaphone).


Αφού διασχίσαμε τη γέφυρα, περάσαμε μπροστά από μια ελιά εντός αυλής σπιτιού, με το όνομα Luis, όπου η Arantxa μας πληροφόρησε ότι η επαρχία του Τολέδο είναι η δεύτερη ελαιοπαραγωγής περιοχή της χώρας, άρα εκ των πραγμάτων και μια από τις πρώτες παγκοσμίως.

Το δεντράκι ο Λουίς, -κατά φιδάκι ο Διαμαντής- σύμφωνα με την πλακέτα μεταφυτεύθηκε σε αυτή την οικιακή αυλή το 1999, στην τρυφερή ηλικία των δύο ετών.

Επόμενη στάση το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη των Βασιλέων (San Juan de los Reyes), την ανέγερση του οποίου είχαν διατάξει το 1477 ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα, με στόχο να ταφούν εκεί, άσχετα που μετά την πτώση της Γρανάδας και την ολοκλήρωση της Reconquista (1492), αποφάσισαν τελικά τα λείψανά τους να μεταφερθούν στο διάσημο πλέον καθεδρικό της πόλης που χτίστηκε ακριβώς με αυτό το σκοπό.

Το μοναστήρι είναι χτισμένο στο λεγόμενο “ισαβελλινό στιλ”, με γοτθικές κυρίως επιρροές. Πάνω αριστερά διακρίνονται οι αλυσίδες, που κατά την ξεναγό έφεραν στο Τολέδο απελευθερωθέντες χριστιανοί της Ανδαλουσίας μετά την ήττα του εμιράτου της Γρανάδας, τελευταίου προπυργίου του άλλοτε κραταιού χαλιφάτου της Κόρδοβας.

Βρισκόμασταν πλέον εντός της “judería”, δηλ. Της παλιάς εβραϊκής συνοικίας του Τολέδο, και σύντομα φτάσαμε στο πρώτο μνημείο με εσωτερική ξενάγηση, την συναγωγή της Maria Blanca, αρχικά γνωστής ως Ibn Shoshan και μία από τις παλαιότερες στην Ευρώπη (1180). Στην πόλη υπάρχει ακόμα μία πρώην συναγωγή του 14ου αι. που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Σεφαραδιτών.

Στο δρόμο προς τη συναγωγή, πλακέτα με ονόματα Ισπανών αντιφασιστών που εξοντώθηκαν στα γερμανικά ναζιστικά στρατόπεδα, πολλοί εξ αυτών συλληφθέντες μετά την επικράτηση του Φράνκο στον ισπανικό εμφύλιο (1936-1939)

Η συναγωγή είναι λιτή απέξω και εμφανώς ανακατασκευασμένη, ενώ το εσωτερικό, παρότι αρκετά "άδειο" σήμερα, καθώς δε λειτουργεί πια ως λατρευτικός χώρος, έχει μια κομψότητα και μια καθαρότητα στη διακόσμηση, ακόμα και στα πιο περίτεχνα τμήματά της. . Εξακολουθεί, παρά τις μεταγενέστερες παρεμβάσεις, να κυριαρχεί το στιλ mudejár, μια τεχνοτροπία έντονα βασισμένη στις αραβικές επιρροές, με έργα φτιαγμένα συχνά από μουσουλμάνους τεχνίτες για λογαριασμό χριστιανών ή - εν προκειμένω - Εβραίων παραγγελιοδοτών.

Η είσοδος της συναγωγής Maria la Blanca

Ta περίτεχνα κιονόκρανα με διακόσμηση κωνοφόρων δένδρων, εκτός από επιρροές ισλαμικής τέχνης φανερώνουν και σημαντική βυζαντινή επίδραση.

Οι υπέροχες καμάρες και εξώστες φέρουν την υπογραφή του στιλ mudejár

Εκτός από το μωσαϊκό, μόνο ένα αστέρι του Δαυίδ είναι ορατό μέχρι σήμερα, στην κάτω φωτογραφία:

Μία από τις τρεις αναγεννησιακές αψίδες που προστέθηκαν στα μέσα του 16ου αιώνα από τον Alonso de Covarrubias. Ήδη πριν από την επίσημη εκδίωξη των Εβραίων από τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα, η εβραϊκή κοινότητα του Τολέδο είχε γνωρίσει το αιματηρό πογκρόμ του 1391 και μόλις λίγα χρόνια μετά, η καθολική εκκλησία κατέσχεσε τη συναγωγή, μετατρέποντάς τη σε ναό της Παναγίας (το σημερινό όνομα Maria la Blanca προέρχεται από ομοίωμα της Παρθένου που φυλασσόταν εδώ). Αργότερα ο χώρος χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας, αποθήκη και αίθουσα χορού, ενώ το 1856 ανακηρύχθηκε ως εθνικό μνημείο.

Στη διάρκεια της ξενάγησης, κι ενώ εγώ κοιτούσα κυριολεκτικά το ταβάνι, ακούω την Arantxa να φωνάζει “μονχίτας, μονχίτας” κάτι που αρχικά παράκουσα ως “μοχίτος” κι εκεί που πάω να δω πότε αρχίζει το πάρτυ, βλέπω ένα γκρουπ από καλόγριες (ή μάλλον "καλογριούλες" κυριολεκτικά, αφού τις έλεγε υποκοριστικά monjitas) που ήρθαν οργανωμένη επίσκεψη. Δεν ξέρω αν ήταν από το Τολέδο, προπύργιο εξάλλου του καθολικισμού στη χώρα, πάντως Ισπανίδες ήταν σίγουρα. Μετά η Arantxa θυμήθηκε μια συγχωρεμένη θεία της, που είχε μονάσει κι αυτή και κάποια στιγμή πήγε ιεραποστολή στην Αφρική και η μαμά της (η γιαγιά της Arantxa δηλ.), είχε γίνει έξαλλη, την έκανα εικόνα να ωρύεται σαν τη μητέρα της Ναταλίας Λιονάκη σε ισπανικά πρωινομεσημεριανάδικα. Ωραία τα σουρεάλ σκηνικά στο κεφάλι μου, αλλά το Τολέδο δεν είχε ακόμα τελειώσει, για την ακρίβεια τα καλύτερα -πέρα από τη θέα που παίζει σε δική της κατηγορία- ήταν μπροστά μας.

Συνεχίζεται...

 

[paefstra]

Γραφεις παρα πολυ ωραια. Παροτι χωρις ξεναγηση, μπηκαμε κι εμεις στη Συναγωγη και στο Μοναστηρι του Αγιου Ιωαννη. Με 43 βαθμους Κελσιου Ιουλη. Και σε καμια 5-6 εκκλησιες γιατι πηραμε σε συμβολικη τιμη ενα βραχιολακι εισοδου. Οπως τα βλεπω, θα ηθελα να ξαναπαω, γιατι η τρομερη ζεστη επισκιασε την εμπειρια.

 

[Extra muros]

Δομήνικος είναι για σένα, παμ- Τολέδο part II


Σε κοντινή απόσταση από τη συναγωγή μας περίμενε η εκκλησία του Santo Tomé, με μοναδικό σκοπό να δούμε ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του Θεοτοκόπουλου, την “Ταφή του κόμη του Orgaz”. Φαντάσου τώρα να είσαι αριστοκράτης και άρχοντας της ομώνυμης πολίχνης του Orgaz, η σκούφια σου να βαστάει από τη δυναστεία των Παλαιολόγων παρακαλώ, αλλά να σε ξέρουν -όσοι σε ξέρουν τέλος πάντων -μόνο από το εκρού του νεκρού στον πίνακα του Ελ Γκρέκο, μη σου τύχει. Αν και ο κόμης είχε πεθάνει το 1323, ο ζωγράφος επέλεξε να θέσει τη σκηνή στην εποχή του, δηλ. το 1586, γι’ αυτό όλοι οι θνητοί παριστάμενοι εμφανίζονται με τη μόδα της εποχής. Ο πίνακας είναι νοητά χωρισμένος σε δύο μέρη, την εγκόσμια ταφή και την επουράνια υποδοχή, που βέβαια δεν είναι εντελώς διαφορετικές σφαίρες, αφού ο Άγιος Αυγουστίνος και ο Άγιος Στέφανος έχουν κατέβει προσωπικά στη γη να θάψουν τον κόμη, πειράζει που ήταν και μεγάλη φίρμα ο τύπος; Ο θρύλος παρεμπιπτόντως δεν εφευρέθηκε από τον Ελ Γκρέκο ή από τον πάτρωνά του και ιερέα του ναού, Andrés Núñez, αλλά προϋπήρχε στην περιοχή από την εποχή που μας είχε αφήσει χρόνους ο κόμης.

Στην κάτω ζώνη ο Θεοτοκόπουλος απεικονίζει διάφορους επιφανείς κατοίκους του Τολέδο, αφού ακόμα και ο Άγιους Αυγουστίνος, απεικονίζεται με τη χρυσοποίκιλτη ενδυμασία και τη γενειάδα του τότε αρχιεπισκόπου του Τολέδο. Ο ίδιος ο ζωγράφος εμφανίζεται έβδομος από αριστερά, ενώ σε πρώτο πλάνο απεικονίζει το μικρό τότε γιο του, Χόρχε Μανουέλ Θεοτοκόπουλο, δηλ. και Γιώργης και Μανωλιός, γιατί μπορείς να βγάλεις τον Κρητικό από την Κρήτη, αλλά ποτέ το αντίστροφο.

Ο τάφος του κόμη Don Gonzalo Ruiz de Toledo, που βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον πίνακα, τόσο χαμηλά, που πολλοί δεν τον παρατηρούν καν.

Ο χώρος είναι πολύ μικρός και η εμπειρία θυμίζει λίγο τη θέαση του Μυστικού Δείπνου στο Μιλάνο, όπου βέβαια η αίθουσα είναι πολύ μεγαλύτερη και το χρονικό και αριθμητικό όριο των επισκέψεων δεν είναι εξίσου αυστηρό. Υπάρχει πάντως έλεγχος της ροής από τους φύλακες, ώστε να μην υπάρχουν πάνω από δύο γκρουπ ταυτόχρονα μπροστά στον πίνακα και να προχωρούν όλοι και οι μεμονωμένοι φυσικά, ώστε να διασφαλιστεί κατά το δυνατόν ότι όλοι θα πλησιάσουν όσο κοντύτερα επιτρέπεται στον πίνακα.

O πύργος του ναού του Santo Tomé, που αποτελεί στην πραγματικότητα μετασκευή του 14ου αι. μιναρέ από την περίοδο που ο χώρος ήταν τζαμί.

Στη συνέχεια περπατήσαμε λίγο στα σοκάκια, επικεντρωνόμενοι στην ιστορία των περίφημων σπαθιών της πόλης, που πωλούνται σε διάφορες εκδοχές και ποιότητες ως σήμερα, αλλά και στα διάφορα ζαχαροπλαστεία με το τοπικό γλυκό mazapán, ουσιαστικά ψητό marzipan.

H confiteria Santo Tomé είναι μια από τις παλαιότερες στην πόλη, τα mazapánes πάντως τα πουλάνε παντού.

Στην πλατεία του El Salvador η Αράντσα έθεσε σε ψηφοφορία αν θέλαμε τώρα το μεγάλο μας διάλειμμά στην πόλη ή όλο μαζεμένο αργότερα. Υπερίσχυσε η πρώτη άποψη, γιατί στο γκρουπ πέρα από τους Λατίνους είχε κυρίως Γάλλους και Βορειαμερικανούς, που πεινούσαν νωρίς. Με τη φίλη μου πάλι δεν πολυπεινούσαμε, οπότε αποφασίσαμε να πάμε πρώτα στη Mezquita Cristo de la luz και μετά να τσιμπήσουμε κάτι ελαφρύ. H εναλλακτική θα ήταν το μουσείο Ελ Γκρέκο που όμως είναι κλειστό της Δευτέρες. Η διαδρομή προς τη mezquita ήταν από μόνη της πανέμορφη και κατάσπαρτη με αξιοθέατα.

Υπέροχο σπίτι με ξυλοδεσιές

Ναός του El Salvador, που χτίστηκε το 12ο αιώνα πάνω στα ερείπια ισλαμικού τεμένους, το οποίο με τη σειρά του είχε χτιστεί πάνω σε βησιγοτθικό ναό. Εδώ βαφτίστηκε μεταξύ άλλων η Ιωάννα η Τρελή (Χουάνα λα Λόκα, σα χαρακτήρας μεξικάνικης σαπουνόπερας), μαμά του Καρόλου Ε’ και άλλων πέντε βασιλέων και βασιλισσών. Πάντα της είχα μια αδυναμία για την απαίσια μοίρα που της επιφύλαξαν όλοι οι άντρες της ζωής της, ο πατέρας, ο σύζυγος και ο αυτοκράτορας γιος της, ακόμα και τα περί τρέλας σήμερα θεωρούνται πιθανόν κακοήθη κουτσομπολιά που τεχνηέντως καλλιέργησε το περιβάλλον της για να δικαιολογήσει το ατελείωτο μπούλινγκ και απομόνωση που υπέστη.

H εξαιρετική είσοδος του πανεπιστημίου της Καστίλης - Λα Μάντσα, στο στιλ mudéjar που στεγάζεται στο παλιό δομηνικανό μοναστήρι του 15ου αιώνα Madre de Dios

Ο μπαρόκ ναός του Αγίου Ιδελφόνσου, όπου εκτελούνται εργασίες αυτή την περίοδο, λέγεται ότι οι πύργοι του προσφέρουν όμορφη θέα προς την πόλη.

H αψίδα του ναού του Αγίου Βικεντίου, το μόνο τμήμα του κτίσματος που διατηρεί εν πολλοίς την αρχική του μορφή από το 1085, όταν ο Αλφόνσο Στ’ ανήγειρε το ναό για να εορτάσει την χριστιανική κατάκτηση του Τολέδο από τους Άραβες.

H Mezquita del Cristo de la Luz ξεπρόβαλε μέσα από τα -πολύ- στενά του Τολέδο, έτοιμη να με υποδεχτεί, τρόπον τινά. Κάποιοι άμπαλοι έχουν ρίξει τη βαθμολογία του μνημείο στη Google στο 4.2, γράφοντας πως “δεν έχει τίποτα να δεις”, “ούτε πέντε λεπτά δεν κάθισα”, κάνοντας μας χάρη στην πραγματικότητα, καθώς ήταν το πιο άδειο από τα μνημεία που επισκέφτηκα. Εγώ θα πω ότι σε πολύ υποδεέστερα αξιοθέατα στην Ευρώπη χρεώνουν πολλαπλάσια από τα 4 ευρώ της εισόδου, που περιλαμβάνεται επίσης και στο γνωστό τουριστικό βραχιολάκι πρόσβασης σε διάφορα μουσεία και μνημεία της πόλης (αγνοώ λεπτομέρειες γιατί λόγω του τουρ δεν το πήραμε). Προσωπικά και έχοντας αφήσει να ζυμωθεί κάπως η εκδρομή μέσα μου στο μεσοδιάστημα, θα έλεγα πως η mezquita ήταν το αγαπημένο μου μέρος απ’όσα πρόλαβα να δω στην πόλη.

Ο αρχικός τίτλος του τζαμιού ήταν τέμενος του Bab al-Mardum, από το όνομα κοντινής πύλης που υπάρχει ακόμα σε τροποποιημένη μορφή. Μια επιγραφή μας πληροφορεί ότι η ανέγερση του έγινε το 999 σε σχέδια του αρχιτέκτονας Musa Ibn-Ali από τον Ahmad Ibn Hadidi, που ανήκε σε επιφανή οικογένεια της ισλαμικής ελίτ του Τολέδο. Εξάλλου το τζαμί ήταν ένα από τα συνολικά δέκα της πόλης της αραβική περίοδο, και βρισκόταν στην εύπορη συνοικία Μεδίνα.

Πρώτη βόλτα ήταν στον κηπάκο του πρώην τζαμιού, ο οποίος αν και είχε ανδαλουσιανά πρότυπα, ελάχιστα στοιχεία κρατά από την αρχική μεσαιωνική μορφή του, όπου το βασικό μου ενδιαφέρον ήταν η πρασινομάτα τετράποδη ντίβα, που όλο ξεγλιστρούσε από το φακό:

Να πω ότι είχα και συναγωνισμό από μια μικρή κινεζούλα με καλύτερη μηχανή και περισσότερη υπομονή από μένα, πετυχαίνοντας τη σταρ της mezquita σε περισσότερα ανφάς στιγμιότυπα.

Από τον κήπο προσφέρεται μια υπέροχη θέα προς την πόλη- υπάρχουν φυσικά και τόσα δωρεάν σημεία που δε θα έρθει κάποιος μόνο γι’ αυτό- και την Puerta del Sol:

Στο "μπαλκόνι" υπάρχει και πινακίδα - επιμελώς κροπαρισμένη - που περιγράφει κάποια από τα ορατά τοπόσημα, από τα οποία εδώ διακρίνεται κυρίως η συνονόματη με της Μαδρίτης “Πύλη του Ήλιου” στα δεξιά, χτισμένη από τους Ιωαννίτες Ιππότες τέλη 13ου με αρχές του 14ου αιώνα.

H χριστιανική αψίδα προστέθηκε μετά το 1085, όταν και ο Αλφόνσος Στ’ κατέκτησε την πόλη και μετέτρεψα τα τζαμιά σε χριστιανικούς ναούς. Κατά μια παράδοση εκεί εορτάστηκε η πρώτη χριστιανική λειτουργία μετά τη νίκη του Αλφόνσου, ο οποίος είχε οδηγηθεί στο σημείο όπου σήμερα είναι το ιερό του ναού από μια δέσμη φωτός, αποκαλύπτοντας ένα κρυμμένο για αιώνες ομοίωμα του Εσταυρωμένου. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, το άλογο του Αλφόνσου σκόνταψε στο ιερό κι έτσι ανακαλύφθηκε ένα καντήλι που έκαιγε άσβεστο σε ένα ρήγμα του τζαμιού όλους τους αιώνες της ισλαμικής κατάκτησης. Ο βασιλιάς, σε κάθε περίπτωση, συγκινημένος από το θαύμα -όποιο κι αν ήταν ακριβώς- άφησε εκεί την ασπίδα του.

Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι το εσωτερικό του ναού, που αποτελεί ένα κανονικό παλίμψηστο από την εποχή των Βησιγότθων ως και τα πρώτους αιώνες μετά την χριστιανική reconquista. Πραγματικά δεν υπήρχε ούτε μια γωνιά αδιάφορη ή απλή ανακατασκευή, πέρα από τη ρέπλικα του Εσταυρωμένου που έδωσε το σύγχρονο όνομα στο ναό, και που σήμερα βέβαια δεν έχει καμία λατρευτική χρήση. Θα χαρακτηρίσω τη mezquita με τον κλισέ όρο “διαμαντάκι”, όχι ακριβώς κρυμμένο, αλλά σαφώς υποτιμημένο.

Ένα από τα τρία σωζόμενα βησιγοτθικά κιονοκράνα, που χρησιμοποιήθηκαν ως σπόλια κατά την ανέγερση του τζαμιού.

Η χαρακτηριστική qubba του ναού, δηλ. O θόλος του μουσουλμανικού τεμένους που στην ισλαμική τέχνη συμβολίζει τον ουρανό.

Ρωμανική τοιχογραφία Ιησού σε μορφή Παντοκράτορα περιβαλλόμενου από τους τέσσερις Ευαγγελιστές (τα σύμβολα δύο εξ αυτών πάνω αριστερά και δεξιά αχνοφαίνονται, σαν τον τσάρο στον πίνακα του Νικηφόρου ξαδέλφου Κατακουζηνού) και μπροστά το μεταγενέστερο αντίγραφο του ομοιώματος που υποτίθεται ανακάλυψε θαυματουργά ο Αλφόνσος.

Κι άλλες ρωμανικές τοιχογραφίες, δεν ξέρω για σας, αλλά εμένα πολύ μου αρέσουν, αυτά τα σχεδόν παιδικά περιγράμματα, καθώς, πέρα από την εμφανή βυζαντινή επίδραση, προσωπικά μου θυμίζουν τους ναϊφ ζωγράφους, ακόμα και το Θεόφιλο.

Στη συνέχεια καθίσαμε σε παρακείμενη tortilleria, που εκτός από τις φερώνυμες ομελέτες, σέρβιρε καφέδες, μπίρες και γλυκά. Το γλυκό ήταν πολύ καλό, η ομελέτα με χαμόν μια χαρά κι αυτή, απλά εγώ σε αντίθεση με τους Ισπανούς που ως γνωστών καμαρώνουν για τις τορτίγιες τους, δεν μπορώ να τη δω ως κανονικό φαγητό, αφού την έχω ταυτίσει με στιγμές απόλυτης φοιτητικής αφραγκίας (χωρίς χαμόν φυσικά) ως ακραία λύση ανάγκης. Εξάλλου κατά μία εκδοχή, η ίδια η διάδοση της ομελέτας έγινε στη διάρκεια του πολύχρονου εμφυλίου (με διαλείμματα μεταξύ 1833-1876) μεταξύ φιλελεύθερων και οπαδών του απολυταρχικού διεκδικητή του θρόνου infante Καρόλου, ως ένα εύκολο και φτηνό γεύμα για τους στρατιώτες. Συγκεκριμένα, η εφεύρεσης της ομελέτας με αυγό, κρεμμύδι και πατάτες αποδίδεται στο Βάσκο στρατηγό των Καρλιστών Tomás de Zumalacárregui, ή μάλλον σε μια ανώνυμη νοικοκυρά που αγγάρεψε να του φτιάξει κάτι να φάει, με ό,τι πιο απλό είχε πρόχειρο.

H tortilleria προσέφερε εξαιρετική θέα στο ναό του Santiago de Arrabal, που ανεγέρθηκε (1245-1247) με χορηγία του τότε βασιλέα της Πορτογαλίας Σάντσο Β', ο οποίος είχε καταφύγει στο Τολέδο εξόριστος μετά από εμφύλιες διενέξεις στη χώρα του. Δίπλα διακρίνεται τμήμα της διάσημης Puerta de Bisagra Nueva, που αντικατέστησε την προηγούμενη ομώνυμη πύλη του 10ου αιώνα, η οποία επίσης διασώζεται.

Την ώρα που τρώγαμε, ένας κύριος πήρε την τσάντα της φίλης μου που είχε βάλει κάπως ανέμελα είναι η αλήθεια πάνω στο τραπεζάκι που κοιτούσε το δρόμο και της φώναξε ισπανικά κάτι σε “πάρτο από εδώ γιατί θα στο κλέψουν” κι άδικο δεν είχε, μάλλον είχαμε παραχαλαρώσει από την ήρεμη ατμόσφαιρα γύρω από τη mezquita. Όπως και να ‘χει, είχαμε αρκετό καύσιμο για να συνεχίσουμε για το τρίτο και τελευταίο μέρος της ξενάγησης, που για κυρίως πιάτο είχε φυσικά τον καθεδρικό ναό του Τολέδο.

Συνεχίζεται...

 

[Extra muros]

Καθεδρικέ, καθεδρικέ, έλα να κάνουμε κονέ - Τολέδο μέρος ΙΙΙ

Η διαδρομή συνεχίστηκε μέσα από τα κάτι παραπάνω από γραφικά στενά, κάποια από τα οποία μάλιστα στεγασμένα με ξύλινες σκεπές, σε ύψος όμως που έπρεπε υποχρεωτικά να επιτρέπει σε έναν εξοπλισμένο κι έφιππο ιππότη να περνά από κάτω με άνεση.

Ευτυχώς δεν είχε παντού τόση κοσμοπλημμύρα εκείνη την ημέρα...

Ο καθεδρικός ξεπρόβαλλε με δόσεις μέσα από το σοκάκια, πρώτα το καμπαναριό, μετά η είσοδος και στη συνέχεια ολόκληρη η μεγαλοπρεπής πρόσοψη. Μπροστά από το ναό, ένα γκρουπ Κινέζων τουριστών φωτογραφίζονταν τραγουδούσαν και κουνούσαν κάτι κορδελίτσες, υποθέτω για την κινεζική πρωτοχρονιά.

Ακριβώς απέναντι από τον καθεδρικό βρίσκεται το δημαρχείο του Τολέδο, χτισμένο τον 16ο αιώνα, με τη συμβολή και του γιου του Ελ Γκρέκο, Χόρχε Μανουέλ Θεοτοκόπουλου.

O καθεδρικός του Τολέδο αποτελεί έδρα της ομώνυμης αρχιεπισκοπής και από το 1088 ορίστηκε από τον τότε πάπα Ουρβανό Β’ ως προεξάρχων ναός της ιβηρικής χερσονήσου. Στο γνώριμο πλέον pattern, ο χριστιανικός ναός χτίστηκε πάνω σε πρότερο αραβικό τζαμί και παλαιότερη βησιγοτθική εκκλησία, αν και η πρώτη μορφή του ναού μετά την χριστιανική επανακατάκτηση το 1085 δε σώζεται. Ξεκίνησε να χτίζεται το 1226 και ολοκληρώθηκε το 1493, ένα μόνο χρόνο δηλαδή μετά την πτώση της Γρανάδας. Αποτελεί μείγμα διαφορετικών στιλ, κυριαρχεί ωστόσο ο ώριμος γοτθικός ρυθμός στην ισπανική του εκδοχή, μαζί με προσμείξης του πανταχού παρόντος στιλ mudéjar.

H είσοδος γίνεται από τη δεξιά πλευρά του ναού και το θέαμα είναι σίγουρα επιβλητικό. Αν και γενικά προτιμώ μικρότερες εκκλησίες που προσφέρουν πιο intimate experience -για να το πω σε άπταιστα φασέικα- οι άνθρωποι ήταν μερακλήδες, τους το δίνω.


Ακολουθούν ενδεικτικά κάποια από τα highlights στο εσωτερικό του καθεδρικού:

Τα πανέμορφα βιτρώ στην Puerta del Perdón, που φυσικά η χαμηλή ανάλυση της κάμερας δεν επιτρέπει να αποτυπωθούν στη χρωματική τους ζωντάνια και την εκπληκτική λεπτομέρεια. Το γοτθικό στιλ στα καλύτερα του.

Το “παρεκκλήσι της καθόδου” (Capilla de la Descensión), που μνημονεύει τη θαυματουργή εμφάνιση της Παναγίας στον άγιο Ιδελφόνσο, -τον οποίο μνημονεύσαμε ήδη πολλές φορές -το έτος 666 (year of the beast). Στο κάτω μέρος δεξιά, υπάρχει και κάτι σαν κιβώτιο με ένα άνοιγμα στο οποίο μπορεί κανείς να βάλει τα χέρια του πάνω στην πέτρα όπου ακούμπησε τα πόδια της η Παναγία. Οι λατινοαμερικανοί του γκρουπ κάτι τέτοια δεν τα χάνουν, θα έκανα κανένα αστείο με τους δικούς μας παντοφλοπροσκυνητές, αλλά επειδή είναι ευαίσθητα θέματα αυτά για τέτοιο φόρουμ, είπα ν' αυτολογοκριθώ.

Ποιος Πατούλης και ποιος Τραμπ - βάλτε μπιπ στο δεύτερο - εδώ τα καλά χρυσά λέμε. Ή έστω επίχρυσα. Μιλάμε για το Μεγάλο Αρτοφόριο (Gran Ostensorio) που φιλοτεχνήθηκε από το σπουδαίο αργυροχόο Enrique de Arfe μεταξύ 1517 και 1524. Έχει ύψος πάνω από τρία μέτρα και είναι κατασκευασμένο από μασίφ ασήμι, το οποίο επιχρυσώθηκε αργότερα, το 1595. Όσο το επέτρεπε ο συνωστισμός, γιατί δε θέλαμε να προκαλέσουμε και κανά ατύχημα και να βαρέσουν οι συναγερμοί, πήγα γύρο-γύρο δυο-τρεις φορές για να συλλάβει ο εγκέφαλός μου τη λεπτομέρεια των 5.600 κομματιών και 260 μορφών αγίων κι αγγέλλων που απεικονίζονται. Στο κέντρο του αρτοφορίου, σαν κίντερ έκπληξη, βρίσκεται μια μικρότερη, ολόχρυση αυτή τη φορά αρτοθήκη, διακοσμημένη με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια. Σύμφωνα με το θρύλο, ο χρυσός αυτός προήλθε από το πρώτο φορτίο που έφερε ο Χριστόφορος Κολόμβος από τον Νέο Κόσμο. Γιατί έτσι γίνονται οι καλές οι συναλλαγές, σου παίρνω χρυσάφι, σου δίνω γρίπη

Το Trascoro, το πίσω μέρος δηλαδή το χώρου της χορωδίας, με ένα από τα μπαρόκ εκκλησιαστικά όργανα για τα οποία φημίζεται ο καθεδρικός.

“Η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Ευγενίου” (1772), ένας από τους νεοκλασικούς πίνακες που διακοσμούν το αίθριο του καθεδρικού, φιλοτεχνημένος από τον Francisco Bayeu, κουνιάδο του Francisco Goya.

Από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του καθεδρικού είναι το κυριολεκτικά γιγάντιο (20 μ. ύψος και 13 μ. πλάτος) τέμπλο από επίχρυσο και επιχρωματισμένο αγριόπευκο, που βρίσκεται στο Κύριο Παρεκκλήσιο (Capilla Mayor) . Τα βαριά κάγκελα δεν επιτρέπουν τη προσέγγιση και το θαυμασμό των απίθανων λεπτομερειών, τα ανοίγματα όμως είναι αρκετά για να επιτρέψουν κάποιες λήψεις. Χωρίς καμία διάθεση γελοιοποίησης, η πολυχρωμία και η διάταξη του τέμπλου σε “κουτάκια”, μου θύμισε λίγο μια γιγάντια κυψέλη με ανοιγμένα Polly Pocket (τα παλιά τα ορθόδοξα, με τις φιγούρες των 5 χιλιοστών που κι αν φράξανε παιδικούς αεραγωγούς στα 90ς)

Εικόνα από το Χοροστάσιο (Coro), γνωστό για τα ιδιαίτερα περίτεχνα σκαλιστά καθίσματα που το περιβάλλουν, μείγμα γοτθικής και αναγεννησιακής τεχνοτροπίας. Σε πρώτο πλάνο το γοτθικό άγαλμα της “Λευκής Παρθένου” (Virjen Blanca).

Μερακλίδικη λεπτομέρεια από στασίδι του χοροστασίου, εικάζω ότι πρόκειται για σκηνή Pieta', αλλά μη σας γελάσω κιόλας...

Εδώ ο καλλιτέχνης Narciso Tomé έκανε έναν μπαρόκ χαμούλη, γνωστότερο ως “El Transparente”, κάνοντας κυριολεκτικά τα γοτθικά σκοτάδια, ανοίγοντας μεταξύ 1729 και 1732 μια οπή που διασφάλιζε φυσικό φωτισμό προς το αρτοφόριο πίσω από την Αγία Τράπεζα υπό δομικά πολύ δυσμενείς προϋποθέσεις.

Λεπτομέρεια από το τέμπλο κάτω από το El Transparente, ονομασία που συνεκδοχικά χρησιμοποιείται για όλο το σύνολο, το οποίο εξάλλου φιλοτεχνήθηκε και πάλι από τον Narciso Tomé

Η 11 μ. μορφή του Αγίου Χριστοφόρου, με την κλασική επεικόνισή του ως φέροντα το Χριστό ως βρέφος, δημιουργία του ζωγράφου Gabriel de la Rueda (1638). Βρίσκεται κοντά στην είσοδο τουκαθεδρικού, απηχώντας τη δοξασία ότι ο προστάτης των οδοιπόρων προφύλασσε επίσης από αιφνίδιο θάνατο στη διάρκεια της ημέρας . Και δώστου “δροσερά” αστειάκια η Arantxa ότι κατά την εμπειρία της η δοξασία είχε επιτυχία 100%, αφού δεν της πέθανε κανένας από γκρουπ ως τώρα, πράγμα βέβαια που δεν μπορεί - δυστυχώς - να ισχυριστεί κάθε συνάδελφός της.

Έχω τεράστια αδυναμία σε μεσαιωνικά χειρόγραφα και μικρογραφίες, οπότε χάρηκα πάρα πολύ που είδα τμήματα από την “Πλούσια Βίβλο του Τολέδο”(13ος αιώνας), η οποία πάντως δημιουργήθηκε στο Παρίσι, ως δώρο της Λευκής της Καστίλλης, προς το βασιλιά γιο της Λουδοβίκο Θ’. Εδώ εικονίζεται ο Θεός ως “γεωμέτρης” με διαβήτη να βάζει τάξη στο χάος.

H τοιχογραφία στην οροφή του Σκευοφυλακίου του Καθεδρικού (1692) που δείχνει την επιφοίτηση της Παρθένου κατά την απόδοση του ιερατικού αμφίου στον πολιούχο του Τολέδο, άγιο Ιδελφόνσο, που τόσες φορές συντήσαμε σήμερα. Ζωγράφος ο ναπολιτάνος Luca Giordano, που πέρασε περίπου μία δεκαετία στην Ισπανία μέχρι να επιστρέψει στη γενέτειρά του.

Ο διαμελισμός των Ιματίων του Ιησού, ένα ακόμα μανιεριστικό αριστούργημα του Θεοτοκόπουλου (1577-1579), δεσπόζει στο κέντρο του Σκευοφυλακίου. Ξεχωρίζει ως σύμβολο του θείου Πάθους το εκτυφλωτικό κόκκινο στο μανδύα του Ιησού, σαφής επιρροή από τον Τιτσιάνο, που ως γνωστόν υπήρξε από τους δασκάλους του στη Βενετία, και η αγωνιώδης, αλλά και συνάμα υπερβατική έκφραση του Θεανθρώπου.

"Η απονομή του φελόνιου στον Άγιο Ιλδεφόνσο", ένα από τα ελάχιστα γλυπτά του Ελ Γκρέκο, που αρχικά προοριζόταν ως βάση για τέμπλο που ο ζωγράφος σχεδίαζε να πλαισιώσει τον πίνακα πάνω.

Το Σκευοφυλάκιο είναι από μόνο του ένα μικρό μουσείο, γεμάτο πίνακες διάσημων ζωγράφων, από Ραφαήλ μέχρι Τιτσιάνο κι από Ελ Γκρέκο - οι πίνακες του οποίου "πλειοψηφούν" μέχρι Γκόγια. Εννοείται πως το μάτι μου δε θα μπορούσε παρά να πέσει, όπως και στο Πράδο, στον πολυαγαπημένο μου Καραβάτζιο:

Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής (1598), το λουλούδι που διακρίνεται στα μαλλιά του είναι αποτέλεσμα πρόσφατης αποκατάστασης του πίνακα το 2022.


Πιθανότατα σας κούρασα με τόσες λεπτομέρειες για τον Καθεδρικό του Τολέδο, που όπως καταλάβατε καθόλου ασυγκίνητη δε με άφησε. Είναι όμως ένας τρόπος για να τα θυμάμαι κι εγώ και να ανατρέχω στο μέλλον, κι αν δεν είχα ξεχάσει ήδη τα μισά από την ξενάγηση θα σας έπρηζα κι άλλο. Οπότε ζητώ την επιείκειά σας και δεσμεύομαι ότι καμιά περιγραφή μεμονωμένο αξιοθέατου δε θα είναι τόσο εξαντλητική.

Λίγο Τολέδο όμως μας είχε μείνει ακόμα, και θα το τρυγούσαμε για όσο μπορούσαμε ακόμη...

Συνεχίζεται...

 

[Sassenach77]

Και λίγα είπες γι αυτόν τον Καθεδρικό... αξέχαστος έχει μείνει!

 

[psilos3]

γραφικά στενά, κάποια από τα οποία μάλιστα στεγασμένα με ξύλινες σκεπές, σε ύψος όμως που έπρεπε υποχρεωτικά να επιτρέπει σε έναν εξοπλισμένο κι έφιππο ιππότη να περνά από κάτω με άνεση

Πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, δε το 'χα υπόψιν μου!

 

[Extra muros]

Τελευταίες πινελιές Τολέδο κι επιστροφή στη Μαδρίτη

Μετά την επίσκεψη στον καθεδρικό, η ξεναγός μας έδωσε λίγο ακόμα ελεύθερο χρόνο, που αυτή τη φορά αφιερώσαμε σε εξεύρεση κατάλληλων σουβενίρ. Η συγκομιδή υπήρξε μάλλον απογοητευτική, καθώς τα σχετικά καταστήματα χωρίζονταν κυρίως σε όσα πουλούσαν σπαθιά (πώς χωρούσανε έστω και σε κανονική βαλίτσα δεν ξέρω) και κοσμήματα σε πολύ υψηλές τιμές και σε όσα πουλούσαν κινεζιές εξευτελιστικής ποιότητας, που μου θύμισαν το παζάρι στα Αλάτσατα της Σμύρνης, μόνο που εκεί οι τιμές ήταν κυριολεκτικά υποδεκαπλάσιες. Παρόμοια κατάσταση, παρεμπιπτόντως, δηλαδή έλλειψη “μέσων λύσεων” στα καταστήματα αναμνηστικών, παρατήρησα και στη Μαδρίτη, ίσως βέβαια εκεί να είμασταν και απλά άτυχες ή να μην το ψάξαμε σωστά.

Σε κάθε βήμα του, το Τολέδο υπενθυμίζει ότι είναι ένα παλίμψηστο εποχών και πολιτισμών, περιλαμβανομένων των οδών του:

Η πινακίδα δείχνει τις διαφορετικές ονομασίες της σημερινής

Στη συνέχεια, σταματήσαμε μπροστά στο “πρώτο αστυνομικό τμήμα της Ευρώπης”, κατά την Arantxa, που ίσως να τα παραείπε, αλλά η ιστορία του κτιρίου έχει σίγουρα ενδιαφέρον. Πρόκειται για την έδρα της Αγίας Αδελφότητας (Santa Hermandad), που ίδρυσαν στο τέλος του 15ου αιώνα οι Καθολικοί Βασιλείς (δηλ. Ο Φέρντι και η Μπέλα), ως σώμα επιβολής της τάξης, δίνοντας συγκεντρωτικό χαρακτήρα σε διάφορες “αδελφότητες”, πολιτοφυλακές επί της ουσίας, που είχαν αρχίσει να ξεπηδούν αρχικά στην Ανδουλουσία το 13ο αιώνα και στη συνέχεια και σε άλλες περιοχές. Εξού και η θεωρία ότι επρόκειτο για την πρώτη κρατικά οργανωμένη “αστυνομία” της νεώτερης Ευρώπης. Το συγκεκριμένο κτίριο υπήρξε χώρος φυλακής, με τα μπουντρούμια να είναι και σήμερα επισκέψιμα, ενώ υπάρχει και έκθεση με καταπέλτες και πολιορκητικούς κριούς. Το σημερινό όνομα “Posada de la Hermandad”, δηλ. Πανδοχείο της Αδελφότητας, ανάγεται στη λειτουργία που είχε ο χώρος τον 19ο αιώνα. Εκεί όμως που έπαθα πλάκα, ήταν όταν η ξεναγός μας υποστήριξε ότι η λέξη “hermandad” χρησιμοποιείται ακόμα στα Ολλανδικά (μην ξεχνάμε ότι οι Κάτω Χώρες ως το 1581 και τυπικά ως το 1648 ήταν υπό ισπανική κυριαρχία) ως συνώνυμο της αστυνομίας, δεν κατάλαβα όμως αν είναι υποτιμητικός όρος (τύπου “μπάτσοι”) ή φιλικός/ουδέτερος, αν υπάρχει κάποιος γνώστης, ας μας διαφωτίσει.

Η πρόσοψη είναι γοτθικού ρυθμού και διακοσμείται με το οικόσημο των Καθολικών Βασιλέων και ανάγλυφες μορφές στρατιωτών της εποχής

Μέσα στο μεσαιωνικό - αναγεννησιακό κλίμα του Τολέδο, το κτίριο του Teatro de Rojas (1879) μοιάζει απροσδόκητα ... μοντέρνο

Παρόμοιας χρονολογίας, αν και με αρκετές μεταγενέστερες παρεμβάσεις, είναι και το κτίριο της δημοτικής αγοράς (Mercado Municipal de Abastos)

Ένας ακόμα μάρτυρας της πολυτάραχης ιστορίας της πόλης είναι η Mezquita de las Tornerías, ένα παλιό τζαμί που ανάγεται στο β’ μισό του 11ου αιώνα και αποτέλεσε έναν από τους τελευταίους λατρευτικούς χώρους των μουσουλμάνων στους αιώνες που ακολούθησαν τη χριστιανική κατάκτηση του 1085, ως και το 1505, όταν οι Καθολικοί Βασιλείς έκλεισαν το τζαμί. Στη συνέχεια, το μέρος στέγασε καταστήματα και χρησιμοποιήθηκε και ως κατοικία, ενώ σήμερα στεγάζει περιοδικές εκθέσεις και ανήκει σε σύλλογο προώθησης της βιοτεχνίας.

Η Πλατεία Μαγδαληνής (Plaza Magdalena), όπου δεσπόζει το παλιό καζίνο της πόλης, που εναρμονίζεται αρχιτεκτονικά με το περιβάλλον του, λόγω του εκλεκτικιστικού, νεο-mudéjar στιλ που επέλεξε ο αρχιτέκτονας Felipe Trigo (1923). Ένα μέρος του κτιρίου από το 2015 ανήκει σε Σαουδάραβα σεϊχη, σαν ένα είδος παράξενου ιστορικού κύκλου. Το πιο ενδιαφέρον στο κτίριο πάντως, κι όχι πολύ ορατό εδώ, είναι τα ίχνη από σφαίρες του ισπανικού εμφυλίου, κάτι σαν τα Προσφυγικά στην Αλεξάνδρας δηλαδή στο πιο κυριλέ.

Η πλατεία Zocodover, που από το μεσαίωνα αποτελούσε την καρδιά της πόλης. Το όνομα προέρχεται από τον αραβικό όρο suq ad dawabb δηλ. Αγορά υποζυγιών, αφού αυτός ήταν ο αρχικός της ρόλος, ενώ αργότερα χρησιμοποιήθηκε και για γιορτές, ταυρομαχίες, αλλά και σκοτεινά θεάματα όπως οι auto-da-fé της Ιεράς Εξέτασης και οι εκτελέσεις καταδίκων.

Στο βάθος διακρίνεται μερικώς το Αλκάθαρ, ένα εμβληματικό φρούριο που βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του Τολέδο και που εμείς είχαμε δει κυρίως το πρωί από το Mirador del Valle, όπου πραγματικά ξεχωρίζει η περίοπτη θέση του. Αν και δεν υπήρχε χρόνος για πλησιέστερη επίσκεψη, μάθαμε ότι - τι πιο σύνηθες να συμβεί- όλα ξεκίνησαν από τους Άραβες το 10 αιώνα, ενώ η πλήρης αναμόρφωση του φρουρίου έγινε από τον Κάρολο Ε’ το 16ο αιώνα. Εδώ μάλιστα ο ίδιος αυτοκράτορας υποδέχτηκε το 1521 τον Ερνάν Κορτές, αφού ο τελευταίος είχε ολοκληρώσει το θεάρεστο έργο του στο Μεξικό. Αυτό που βλέπουμε σήμερα ωστόσο, ουσιαστικά είναι μια αρκετά πρόσφατη ανακατασκευή (1939-1957), καθώς το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές στη διάρκεια της πολιορκίας του Αλκάθαρ που είχε καταληθφεί από τις δυνάμεις του Φράνκο στον ισπανικό εμφύλιο (από τις μάχες αυτές προέρχονται και οι σφαίρες που ανέφερα στο παλιό καζίνο). Για την πλευρά των Εθνικιστών , η πολιορκία αυτή είχε λάβει μυθικές διαστάσεις, καθώς ο στρατιωτικός διοικητής του Τολέδο, Χοσέ Μοσκαρδό, που τάχθηκε αμέσως στο πλευρό της ανταρσίας του Φράνκο κατά της δημοκρατικής κυβέρνησης το 1936, προτίμησε να αφήσει το γιο του Λουίς - με σύμφωνη γνώμη του τελευταίου - να εκτελεστεί μετά από ομηρία στα χέρια των δημοκρατικών πολιτοφυλακών, από το να παραδοθεί μαζί με το 1028 υπόλοιπους πολιορκούμενους.

Η εκδίκηση του Μοσκαρδό μετά από 70 μέρες επιτυχούς για τις δυνάμεις του πολιορκίας, ήταν πολλαπλάσια αιματηρή, αφού 180 πολιτοφύλακες κάηκαν ζωντανοί, σε 100 τραυματίες του νοσοκομείου (σήμερα μουσειακού χώρου) Tavera κόπηκε το λαρύγγι, ενώ 20 έγκυες ύποπτες για τα φρονήματά τους σύρθηκαν από τη μαιευτική κλινική στο δρόμο όπου πυροβολήθηκαν. Ο Μοσκαρδό συνέχισε να λαμβάνει υψηλόβαθμους τίτλους, μπαίνοντας στο στενό κύκλο του Φράνκο, ενώ στις επίσημες εμφανίσεις του πάντα φορούσε έναν μαύρο πένθιμο μανδύα. Μετά την εδραίωση της δικτατορίας, ασχολήθηκε με το άλλο του μεγάλο πάθος, το ποδόσφαιρο, ως προπονητής παρακαλώ της Εθνικής Ισπανίας στους Ολυμπιακούς αγώνες του 1948 και 1952, επαναφέροντας μάλιστα το “απαγορευμένο” κόκκινο χρώμα στη στολή της ομάδας, αλλιώς μάλλον δε θα τη λέγαμε ως και σήμερα “La Roja”. Όσο για το ίδιο το Αλκάθαρ, του οποίου τα ερείπια είχε επισκεφθεί το 1940 μαζί με το Φράνκο ο αρχηγός των Ες-Ες Χάινριχ Χίμλερ, σήμερα διάγει έναν ήσυχο πλην βαρετό βίο ως βιβλιοθήκη της Καστίλης Λα Μάντσα και Μουσείο του Στρατού, στον οποίο εξακολουθεί να υπάγεται διοικητικά.

Αφού μας είχε κάνει την καρδιά περιβόλι με όλα τούτα, η Arantxa αποφάσισε να μας ανεβάσει τη διάθεση, πηγαίνοντάς μας να απολαύσουμε ένα ακόμα απίθανο skyline του Τολέδο:

Ανάμεσα στα κτίρια διακρίνεται η οξυκόρυφη σκεπή του παλαιού νοσοκομείου Tavera (1541-1603), που χτίστηκε με εντολή του φερώνυμου καρδιναλίου κατά τα πρότυπα των αναγεννησιακών παλατιών της Φλωρεντίας. Η νοσοκομειακή του χρήση συνεχίστηκε ως τα χρόνια του ισπανικού εμφυλίου, οπότε και το κτίριο υπέστη σημαντικές ζημιές, ενώ σήμερα χρησιμοποιείται ως μουσείο.

Στο ίδιο σημείο βρίσκεται το άγαλμα του “Γερακιού του Τολέδο” Federico Bahamontes, ποδηλάτη που κέρδισε το Tour de France to 1959 και ως το 1965 κατέκτησε άλλους 11 τίτλους στο άθλημα, πριν αποσυρθεί στην πόλη που μεγάλωσε (είχε γεννηθεί σε ένα χωριό της επαρχίας του Τολέδο το 1928), ανοίγοντας ένα μαγαζί ποδηλάτων. Μετά το θάνατό του στις 8 Αυγούστου 2023, το Τολέδο κύρηξε διήμερο πένθος.

Είχε τ'όνειρό του, το ποδήλατό του...

Λίγο ακόμα έμενε για να φτάσουμε στο σταθμό λεωφορείων του Τολέδο, με το όνομα βαρύ σαν ιστορία, όπου θα μας παρελάμβανε το πούλμαν:

Στην επιστροφή περάσαμε και από την πύλη του Τολέδο, την οποία φωτογραφικά την έφαγε η μαρμάγκα, αλλά δε στενοχωρήθηκα ιδιαίτερα, γιατί πραγματικά είναι από τις πιο άσχημες του είδους που έχω δει ποτέ.

Η μέρα και κυρίως η νύχτα δεν είχαν ακόμα τελειώσει, οπότε μετά από την αναγκαία ξεκούραση, βγήκαμε μετά από κράτηση μέσω whatsapp για δείπνο στην taberna-restaurante El Típico, την οποία συνιστώ γιατί έχει ευχάριστη ατμόσφαιρα, πολύ φιλικό προσωπικό (Βενεζολάνους κυρίως) και καλές μερίδες. Μόνο αρνητικό ότι δε ρώτησαν για το ψήσιμο της μπριζόλας και η κουκλίτσα από την Αργεντινή, μόνο που δε μουγκάνιζε τουλάχιστον για τα medium well γούστα μου. Συνολικά όμως μείναμε αρκετά ευχαριστημένες και θεωρήσαμε τίμια τα 25 ευρώ το άτομο για τη μπριζόλα, την παέγια κοτόπουλο και το πλατό τυριών και χαμόν μαζί με 2 ποτήρια κρασί.

Δίνω έξτρα πόντους για τις χερουκλάτες πατατούλες...

Η νύχτα έκλεισε με ένα χαλαρό κοκτέιλ σε ένα μπαρ που τράβηξε την προσοχή της φίλης μου λόγω των έντονων χρωμάτων του. Μπαίνοντας αποδείχτηκε βέβαια ότι επρόκειτο για το μπαρ ενός χόστελ με βασική πελατεία Αμερικανάκια (με την καλή έννοια) 18-22 ετών, ενώ ανά 15-20 λεπτά έσκαγαν και νέες μούρες στο μαγαζί, συνήθως της ίδιας ηλικιακής κατηγορίας, στα πλαίσια οργανωμένου bar crawl. Εκεί που λέγαμε να την κάνουμε με ελαφρά, τελικά γίναμε θείες που κάθονται με τη νεολαία, πιάνοντας κουβέντα με τον μπάρμαν από τη Χιλή. Ο οποίος, αν και δεν είχε έρθει ποτέ στην Ελλάδα, ήταν άριστος γνώστης ελληνικής κουζίνας, έχοντας παλιότερα δουλέψει σε ελληνικό εστιατόριο της Μαδρίτης, δηλώνοντας μάλιστα ότι το αγαπημένο του φαγητό ήταν οι “λακανοντολμάδες”, οι ντολμάδες του Λακάν δηλαδή ,κατευθείαν για τον ψυχαναλυτή το σκηνικό.

Κάπως έτσι πέρασε η ώρα και πήραμε το δρόμο της επιστροφής, παρατηρώντας για ένα ακόμα βράδυ τους σωρούς από σακούλες σκουπιδιών που εναποτίθενται στο κέντρο των δρόμων για να μαζευτούν λίγη ώρα ή ώρες αργότερα. Το σύστημα φαίνεται πάντως να δουλεύει σχετικά, γιατί γενικά η Μαδρίτη μας φάνηκε αρκετά καθαρή. Ξεραθήκαμε σαν κούτσουρα, μην έχοντας πια το άγχος του πολύ πρωινού εγερτηρίου, αφού η επομένη θα είχε “ανοιχτό” πρόγραμμα.

 

[Smaragda53]

Οι "ντολμαδες του Λακαν" χα!χα! τέλειο! Τυχερη που πήγες στο Τολέδο. Εγώ μόνο Βαρκελώνη από Ισπανία, αλλά τυχερη γιατί έπεσα στο Πάσχα των καθολικών και πολλά χρόνια πριν τους Ολυμπιακούς (1984), οπότε γνωρισα μια άλλη Βαρκελωνη. Πήγα όμως στο Φοδελε (όχι με τον Μαμαλάκη, αλλά μ ένα μηχανακι) το 2005. Ωραίο το Φοδελε, άγριο και έρημο σαν τους πίνακες του Θεοτοκοπουλου ακόμα τότε.

 

[Extra muros]

Οι "ντολμαδες του Λακαν" χα!χα! τέλειο! Τυχερη που πήγες στο Τολέδο. Εγώ μόνο Βαρκελώνη από Ισπανία, αλλά τυχερη γιατί έπεσα στο Πάσχα των καθολικών και πολλά χρόνια πριν τους Ολυμπιακούς (1984), οπότε γνωρισα μια άλλη Βαρκελωνη. Πήγα όμως στο Φοδελε (όχι με τον Μαμαλάκη, αλλά μ ένα μηχανακι) το 2005. Ωραίο το Φοδελε, άγριο και έρημο σαν τους πίνακες του Θεοτοκοπουλου ακόμα τότε.

Έχει γίνει πολύ τουριστικό το Φοδελε αλλά κρατάει την αγριάδα του στα ενδότερα. Να το βάλεις στο πρόγραμμα το Τολέδο, it lives up to the hype που λένε κ οι Φοδελιανοί (τουρίστες).