Αλβανία Π.Γ.Δ.Μ. Ελλάδα Τα Βαλκάνια της καρδιάς μας, ξανά και ξανά...

[YiannisTS]

Εισαγωγή

Τα Βαλκάνια της καρδιάς μας, ξανά και ξανά θα είναι πάντα στις επιλογές μας. Για ένα μεγαλύτερο ή ένα μικρότερο ταξίδι. Για μια περιπλάνηση στο χρόνο και στη μνήμη. Για την ανακάλυψη εκείνων των στοιχείων που συνέβαλαν στην δημιουργία παράλληλων χρονικά πορειών σε τούτη την χερσόνησο. Αρχαία και νεότερα βασίλεια, αυτοκρατορίες που άφησαν το στίγμα τους στον πολιτισμό των λαών που ζούμε εδώ, είναι η ζωντανή μας ιστορία και η συνέχειά της. Μαζί και χώρια, χώρια και μαζί πορευόμαστε για χρόνια πολλά ένα πολύμορφο σμήνος ανθρώπων, με πολλές και διαφορετικές γλώσσες και ιδιώματα, με μουσικές που συγκλίνουν στη βάση των κοινών μας ηχοτοπίων, με πολιτιστικά και πολιτισμικά στοιχεία που περιπλέκονται σε χωρικές και χρονικές συγκατοικήσεις. Η βαβυλωνία φυλών, γλωσσών, εθνοτικών καταβολών και θρησκευτικών δογμάτων πέρασε από "σαράντα κύματα" φτάνοντας στο σήμερα μέσα από το "καθαρτήριο" βίαιων μεταλλάξεων, απόρροια πολεμικών συγκρούσεων και κρατικών παρεμβάσεων! Αλλά η συλλογική μνήμη είναι πάντα εδώ...

Το ολιγοήμερο ταξίδι μας ξεκινάει από τη Θεσσαλονίκη, κάνει στάση στην Οχρίδα και την ευρύτερη περιοχή, συνεχίζει φευγαλέα στην Αλβανία και επιστρέφει στην αφετηρία.

Επιλέχτηκαν τρεις χαρακτηριστικές λήψεις για τρεις πόλεις που έρχονται σε επαφή με το υδάτινο στοιχείο ως μέρος της εισαγωγής. Αυτό που αποτυπώνει κάθε φωτογραφία είναι αντικειμενική απεικόνιση της εικόνας που ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια μας αλλά η αίσθηση που αφήνει μπορεί να είναι διαφορετική στον καθένα από εμάς που την βλέπει.

Θεσσαλονίκη (Ελλάδα)

Μετά τις μεγάλες πυρκαγιές του 1890 και του 1917 και την σχεδόν ολική καταστροφή της, η πόλη ξαναφτιάχτηκε σχεδόν από την αρχή ή μάλλον μεταμορφώθηκε. Την θέση των παλιών ξύλινων κατοικιών πήραν πολυώροφες πολυκατοικίες τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη δημιουργώντας "ασφυκτικές" εικόνες διαβίωσης. Η λήψη της φωτογραφίας έγινε από το Επταπύργιο με τηλεφακό. Ανάμεσα στην εκκλησία των Αγίων Αναργύρων και τη θάλασσα απλώνεται ο πυκνός αστικός ιστός της πόλης. Το αίσθημα ηρεμίας, ανεμελιάς και ελευθερίας δίνει την θέση του σε ένα αίσθημα έντονης πίεσης και εσωστρέφειας.

"Γέννημα" της Θεσσαλονίκης αλλά θρέμμα του "Πειραιά" η συνεχής τα τελευταία χρόνια περιοδική επαφή μου με την πόλη αφήνει ένα αίσθημα "θλίψης"!

Οχρίδα (Βόρεια Μακεδονία)

Πρώτη φορά στη λίμνη της Οχρίδας και τα χωριά της. Η πρώτη επαφή με την ομώνυμη πόλη της Οχρίδας, στα βορειανατολικά της λίμνης προκαλεί ένα θετικό αίσθημα. Δίπατα σπίτια με κόκκινα κεραμίδια φέρνουν στη μνήμη την εικόνα της Καστοριάς και την ομώνυμη λίμνη της. Ψηλά στον λόφο το διατηρημένο κάστρο του Τσάρου Σαμουήλ καταδεικνύει την ύπαρξη ενός ακόμη βασιλείου στα Βαλκάνια.

Πόγραδετς (Αλβανία)

Από το Πόγραδετς περάσαμε γρήγορα κάνοντας στάση σε ένα πολύ όμορφο καφέ. Τα απομεινάρια του πρόσφατου παρελθόντος και μια γενικευμένη αναρχία κακογουστιάς των κτηρίων αποτυπώθηκαν στη μνήμη μας.

Στη λίμνη Αχρίδα από το Βιβλικό Κατακλυσμό
ψαρεύουν ένα σπάνιας γεύσης ψάρι,
πάντρεμα πέστροφας με σολομό,
όπου Κοράν το λένε οι Σκιπετάροι.
Εκεί που λες, αντάμωσαν προτού μύρια φεγγάρια
οι Βλάχοι, από τη Στρούγγα, οι Μογλενίτες,
οι Σλάβοι απ' της Αχρίδας τα πριάρια
κι από το Πόγραδετς οι Αλβανίτες
(Μουσική/Στίχοι: Χειμερινοί Κλυμβητές/Ευάγγελος Ζάχος)​

 

[YiannisTS]

Προετοιμασία

Ένα οδικό ταξίδι στα Βαλκάνια δεν απαιτεί κάποια ιδιαίτερη προετοιμασία πέρα από τη βασική. Η Οχρίδα και η γύρω περιοχή επιλέχθηκε με κριτήριο την απόσταση, όπου σύμφωνα με την ανεπίσημη χωροχρονική μονάδα μέτρησης, είναι "ένα τσιγάρο δρόμος". Τα τελευταία χρόνια είναι σταθερές οι εξορμήσεις μας σε κοντινές βαλκανικές πόλεις από τη Θεσσαλονίκη την περίοδο των γιορτών.

Η είσοδος στη Βόρεια Μακεδονία έγινε από το συνοριακό πέρασμα της Νίκης ενώ η επιστροφή έγινε μέσω Αλβανίας και η είσοδος στην Ελλάδα μέσω του συνοριακού περάσματος της Κρυσταλλοπηγής. Και στις δύο χώρες η είσοδος γίνεται με διαβατήριο ή ταυτότητα νέου τύπου με λατινικούς χαρακτήρες. Εμείς χρησιμοποιήσαμε τα διαβατήριά μας. Βίζα δεν απαιτείται για πολίτες χωρών της Ε.Ε.
Για την διέλευση του αυτοκινήτου απαιτείται η επίδειξη της άδειας κυκλοφορίας και η πράσινη κάρτα (η οποία πρέπει να είναι σε ισχύ και τυπωμένη όχι απαραίτητα σε πράσινο χαρτί).
Φροντίσαμε να έχουμε μαζί μας αντιολισθητικές αλυσίδες αλλά δεν ζητήθηκαν σε καμία χώρα.

Η ανεύρεση καταλύματος ξεκίνησε αρκετά νωρίς με κύριο χαρακτηριστικό τις "τσιμπημένες" τιμές για την περίοδο που θα ταξιδεύαμε. Έχοντας κάνει την επιλογή διαμονής σε ξενοδοχείο, αφήσαμε εκτός οπτικού πεδίου ότι υπήρχε στην πόλη της Οχρίδας και της Στρούγκας (στα βόρεια της λίμνης) και κατευθυνθήκαμε στη δυτική πλευρά της λίμνης. Τελικά έγινε κράτηση στο Dishli Hotel (μέσω booking), και δεν το μετανιώσαμε. Το ξενοδοχείο βρίσκεται κοντά στον οικισμό Radozhda ο οποίος ουσιαστικά είναι πόλος έλξης τους καλοκαιρινούς μήνες για τις πολλές ψαροταβέρνες που βρίσκονται εκεί. Το "αρνητικό" της απόστασης από την πόλη της Οχρίδας αντισταθμίστηκε από την θέα της λίμνης που παρείχε το δωμάτιό μας αλλά και την ευκολία της στάθμευσης. Τελικά η απόσταση μάλλον δεν ήταν εμπόδιο.

Ο αρχικά σχεδιασμένος χάρτης της διαδρομής ακολουθήθηκε με κάποιες τροποποιήσεις οι οποίες όμως δεν άλλαξαν τις αρχικές μας σκέψεις.

Φεύγοντας από τα Μπίτολα (Μοναστήρι) υπάρχουν δύο επιλογές διαδρομών για την Οχρίδα, η βόρεια και η νότια. Η νότια διαδρομή διασχίζει το Εθνικό Πάρκο της Γκαλιτσίτσα όπου σε κάποιο σημείο της προσφέρει θέαση και στις δύο λίμνες, την Οχρίδα στα δυτικά και τη Μεγάλη Πρέσπα στα ανατολικά. Όμως, λόγω της επικινδυνότητας του δρόμου (P504), η πρόσβαση είναι κλειστή για οχήματα από το Νοέμβρη μέχρι τα μέσα Μάρτη. Είναι σίγουρο ότι η διαδρομή αυτή μέσα σε ένα καταπράσινο χαλί την άνοιξη ή στα τέλη του καλοκαιριού προσφέρει ένα μοναδικό θέαμα και προς τις δύο λίμνες. Οπότε παραμένει ως στόχος να επανέλθουμε κάποια στιγμή στο μέλλον. Τελικά η επιλογή της βόρειας διαδρομής ήταν μονόδρομος.

Πρόσφατες πληροφορίες στο travelstories δεν βρήκαμε παρά μόνο τις πολύ όμορφες και κατατοπιστικές ιστορίες:

Охрид: Ξέμεινες το τριήμερο; Δίπλα είναι η Οχρίδα!, by @psilos3 και
Εδώ είναι (λίγα) Βαλκάνια, οδικώς και ωδικώς, by @travelbreak.

Διαβάστηκαν, σημειώθηκαν τα αξιοθέατα, προστέθηκαν και άλλα και ξεκινήσαμε!

Η συνέχεια της ιστορίας θα κάνει μια μικρή στάση στη Θεσσαλονίκη πριν περάσει τα σύνορα και αλλάξει χώρα!

 

[YiannisTS]

Θεσσαλονίκη, μέρος Ι

Η ανακάλυψη των "μυστικών" κάθε πόλης που επισκεπτόμαστε, μεγαλύτερης ή μικρότερης, σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη, απαιτεί τον απαιτούμενο εκείνο χρόνο έτσι ώστε τα μυστικά να πάψουν να είναι μυστικά και να αποτελέσουν ένα ενιαίο χωροχρονικό χωρίς "τρύπες" στο συνεχές των αφηγήσεων μας. Όσο πιο πολύ χρόνο "δαπανάς" τόσο πιο πολύ αποζημιώνεσαι και γίνεσαι μέρος αυτού που περιγράφεις, λιγότερο ή περισσότερο. Τα ταξίδια στο εξωτερικό, τουλάχιστον στην πλειονότητά τους και για τους περισσότερους από εμάς, είναι φευγαλέα χωρικά περάσματα στο ιστορικό συνεχές των τόπων που επισκεπτόμαστε και χρονικές στάσεις στο σήμερα. Καλότυχος όποιος έχει καταφέρει και έχει "ξοδέψει" τον μέγιστο απαραίτητο χρόνο για την ελάχιστη απαιτούμενη αλληλεπίδραση με τους αλαργινούς τόπους που έκανε δικούς του, έστω για λίγο.

Η Θεσσαλονίκη είναι μία πόλη της οποίας η ιστορία πάει πολύ πίσω στο χρόνο. Χωνευτήρι πολιτισμών και πέρασμα μετακινούμενων πληθυσμών από ανατολή σε δύση αλλά και από δύση σε ανατολή, γέφυρα ανάμεσα στα ηπειρωτικά Βαλκάνια και το υδάτινο πέλαγος, έχει καλά κρυμμένα μυστικά. Το παρόν ταξίδι μας έφερε σε παλιά και νέα σημεία της πόλης (περισσότερο ή λιγότερο γνωστά) τα οποία ξαναφωτογραφήθηκαν για τις ανάγκες της ιστορίας και παρουσιάζονται στο σήμερα με το βλέμμα στο χθες!

Στον χάρτη απεικονίζονται οι θέσεις τους για ευκολότερη κατανόηση της αφήγησης.

Συνοικία Ουζιέλ

Κινούμενοι από το αεροδρόμιο "Μακεδονία" της Θεσσαλονίκης προς το κέντρο της πόλης, στα όρια της νότιας πλευράς της, στην περιοχή του Ντεπώ, συναντάμε έναν οικισμό από παλιές μονοκατοικίες που μοιάζει λίγο εκτός τόπου και χρόνου, τη Συνοικία Ουζιέλ. Αφήνοντας πίσω μας τη φωτογραφία της εισαγωγής με το "ολίγο" καταθλιπτικό περιεχόμενό της συναντάμε ένα αστικό κομμάτι κατοικιών πνιγμένων μέσα στο πράσινο το οποίο παράγει φωτεινές φωτογραφίες.

Είκοσι οκτώ πανομοιότυπες ισόγειες μονοκατοικίες με υπερυψωμένα υπόγεια, κήπους και αυλές, χαμηλά εξωτερικά τοιχία και σιδερένιες αυλόπορτες μας προσκαλούν να τις γνωρίσουμε. Οικοδομημένες στις αρχές του 20ου αιώνα, το 1925, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ζακ Μοσέ από τον εργολάβο Ουζιέλ, ο μύθος λέει ότι προορίζονταν για κατοικίες των υπαλλήλων του τραμ. Ο Ουζιέλ υπήρξε μέτοχος της εταιρείας τροχιοδρόμων. Φαίνεται ότι τελικά οι κατοικίες πουλήθηκαν αφού μάλλον αυτός ήταν ο αρχικός σκοπός όπως διαβάζουμε σε πληροφορίες που αλιεύουμε από το διαδίκτυο. Από το 1984 ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος.

Πλακόστρωτα δρομάκια διατρέχουν τη συνοικία προσφέροντας την όμορφη εικόνα της φωτογραφίας, βγαλμένη από μια άλλη εποχή όπου η γειτονιά ήταν το κύριο ή και το αποκλειστικό μέσο κοινωνικοποίησης.

Κεραμοσκεπές και ξύλινα παράθυρα σε ψηλοτάβανα κτήρια παραπέμπουν στην αστική αισθητική της εποχής η οποία έχει διατηρηθεί μέχρι σήμερα. Η μεγάλη τζαμαρία του καθιστικού είναι κοινό στοιχείο όλων των κατοικιών.

Μικρά ξύλινα στηρίγματα κάτω από την προέκταση της κεραμοσκεπής δημιουργούν ένα λιτό αισθητικό αποτέλεσμα που δεν περνάει απαρατήρητο.

Μικρές διαφοροποιήσεις στη μεγάλη τζαμαρία δεν αλλοιώνουν το ενιαίο του χώρου και την ομοιομορφία των κατοικιών.

Κάποια ελάχιστα κτήρια (δεν μετρήσαμε πάνω από δύο) έχουν σημάδια εγκατάλειψης ή είναι ακατοίκητα.

Στα βόρεια του οικισμού βρίσκεται ο περιφραγμένος χώρος και τα εγκαταλειμμένα απομεινάρια της Εταιρείας Τροχιοδρόμων και Ηλεκτροφωτισμού Θεσσαλονίκης.

Αφήσαμε την όμορφη συνοικία αναλογιζόμενοι πόσο "ουτοπικό" είναι το όραμα για πόλεις χωρίς πολυώροφες κατοικίες αλλά με συνοικίες σαν αυτή που μόλις αφήσαμε πίσω μας; Αφήνω την απάντηση στον κάθε αναγνώστη χωριστά!

Επταπύργιο ή Γεντί Κουλέ

Πέντε χρόνια δικασμένος μέσα στο Γεντί Κουλέ
από το πολύ σικλέτι το ’ριξα στον αργιλέ.

Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτονε
φύλα τσίλιες για τους βλάχους, κείνους τους δεσμοφυλάκους.

Κι άλλα πέντε ξεχασμένος από σένανε καλέ
για παρηγοριά οι μάγκες μου πατούσαν αργιλέ.

Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτο
φύλα τσίλιες για τους βλάχους, κείνους τους δεσμοφυλάκους.

Τώρα που ’χω ξεμπουκάρει μέσα απ’ το Γεντί Κουλέ
γέμωσε τον αργιλέ μας να φουμάρουμε καλέ.

Φύσα, ρούφα, τράβα τονε, πάτα τονε κι άναφτο
φύλα τσίλιες απ’ τ’ αλάνι κι έρχονται δυο πολιτσμάνοι.
(Η φωνή του αργιλέ)​

Το Επταπύργιο ή αλλιώς Γεντί Κουλέ είναι η ακρόπολη της Άνω Πόλης. Με ιστορία σχεδόν δύο χιλιετιών, ξεκίνησε σαν οχυρό που προστάτευε (στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ.) και κατέληξε σε τόπο βασανιστηρίων (από τα τέλη του 19ου αιώνα). Διασχίζοντας με το αυτοκίνητο τα στενά της Άνω Πόλης ο δρόμος μας φέρνει στην πύλη της Άννας Παλαιολογίνας, στην αψίδα από την οποία περνάνε τα οχήματα. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται η είσοδος για πεζούς. Μετά από λίγο φτάνουμε μπροστά από την κεντρική είσοδο του φρουρίου και το μικρό χώρο στάθμευσης. Όταν ήρθαμε ο χώρος στάθμευσης ήταν κλειστός γιατί γίνονταν προετοιμασίες για κάποια πρωτοχρονιάτικη εκδήλωση που είχε προγραμματιστεί για το απόγευμα. Ευτυχώς βρήκαμε ελεύθερο χώρο σε ένα παράπλευρο δρόμο. Η επίσκεψη έγινε σχετικά πρωινή ώρα οπότε ακόμη δεν είχαν ξεκινήσει να καταφτάνουν οι επισκέπτες και αυτό διευκόλυνε την ανεύρεση χώρου στάθμευσης.
Το φρούριο το είχαμε επισκεφτεί πρώτη φορά πριν μερικά χρόνια. Έχω την αίσθηση ότι ο χρόνος σταμάτησε στην πρώτη μας επίσκεψη, τίποτα δεν έχει αλλάξει από τότε. Εκτός από το εισιτήριο. Την πρώτη φορά δεν υπήρχε, τώρα υπάρχει!
Η θέαση από το φρούριο είναι εκπληκτική αφού μπροστά μας εκτείνεται η πόλη η οποία κατεβαίνει μέχρι την παραλία. Ας φανταστούμε ένα ξαπλωμένο γίγαντα με προσκέφαλο το φρούριο και τα γυμνά πόδια του να πλατσουρίζουν στο Θερμαϊκό.

Στο σημείο αυτό ας μου επιτραπεί να ενσωματώσω ένα πολύ ενδιαφέρον βίντεο που αλίευσα στο διαδίκτυο όπου με πολύ γλαφυρό τρόπο παρουσιάζεται η ανατριχιαστική ιστορία του φρουρίου, όσο ήταν σε λειτουργία αλλά και η διαδικασία που έκλεισε και έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο.

Στη πάνω φωτογραφία φαίνεται η εσωτερική αυλή με τα κτήρια των φυλακών ενώ στην επόμενη φωτογραφία βλέπουμε την εξωτερική νοτιοανατολική πλευρά του.

Ο δρόμος που οδηγεί στα κελιά της απομόνωσης, ο εσωτερικός διάδρομος των κελιών και ένα από τα λιγοστά σιδερόφρακτα παράθυρα όπου ο ήλιος βρίσκει δίοδο και περνάει.

Η σιδερένια πόρτα της κεντρικής εισόδου των κελιών απομόνωσης και το μικρό παράθυρο δίπλα στην πόρτα.

Το φαρμακείο των φυλακών και ο χώρος του επισκεπτηρίου. Το επισκεπτήριο και το φαρμακείο είναι τα πρώτα που συναντάει όποιος περνάει την κεντρική πύλη του φρουρίου και το εκδοτήριο εισιτηρίων.

Ο χρόνος έχει αφήσει τα σημάδια του. Απανωτά προστατευτικά βαψίματα σαν τις στοιβάδες του κρεμμυδιού αποκαλύπτονται μπροστά μας. Γκρίζο, γαλάζιο, ώχρα και άλλα χρώματα συμβάλουν με τον τρόπο τους στη "φυλάκισή" τους για πάντα στο ψηφιακό φίλμ!

Ένας τεράστιος θάλαμος όπου άλλοτε στοιβάζονταν ψυχές ανθρώπων, σε άθλιες συνθήκες, όπως μαρτυράει η αξιόλογη έκθεση που υπάρχει στο χώρο. Μαζί με την γάτα που παρακολουθεί ατάραχη τους επισκέπτες να μπαίνουν και να βγαίνουν.
,

Ιστορικά στοιχεία από την τελευταία δεκαετία λειτουργίας της φυλακής αλλά και την αυτο-οργάνωση των φυλακισμένων πολιτικών κρατουμένων.

Καθημερινά αντικείμενα αλλά και βιβλία.

Εξωτερικές όψεις των φυλακών από τον προαύλιο χώρο.

Ένας πύργος, τα σκαλίσματα ενός κρατουμένου από την περίοδο της χούντας, η κεντρική είσοδος και η σκάλα που οδηγεί στην αίθουσα διδασκαλίας, είναι εδώ και περιμένουν τον επισκέπτη να τα ανακαλύψει. Δεν μπορείς να μείνεις ασυγκίνητος από αυτούς τους χώρους που έζησαν άνθρωποι από τους οποίους είχε στερηθεί η ελευθερία τους. Έκατσα για λίγο στο πλάι και έφερα στο νου μου φωνές και κραυγές, απόγνωσης και ελπίδας.

Κάποια βυζαντινά τείχη στέκουν οριοθετώντας τη σύγχρονη πόλη από το χθες. Στο βάθος το εμπορικό κομμάτι του λιμανιού της Θεσσαλονίκης.

Αφήνοντας πίσω μας την ακρόπολη της Άνω Πόλης πέφτουμε πάνω σε ένα συμπαθητικό και όμορφα διακοσμημένο καφέ. Ακριβώς απέναντι από την είσοδο του φρουρίου.

Η περιπλάνηση μας για σήμερα τελείωσε. Από το κάστρο κατηφορίζουμε προς την πόλη. Τι αίσθημα κυριαρχεί; Μα τι άλλο;

Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει·
παραπετάσματα βουνών αρχιπέλαγα γυμνοί γρανίτες…
Το καράβι που ταξιδεύει το λένε ΑΓ ΩΝΙΑ 937.
(Γ. Σεφέρης, Με τον τρόπο του Γ.Σ.)​

 

[YiannisTS]

Ο σεισμός πέρασε, οι αναταράξεις τέλειωσαν, το travelstories άντεξε. Συγχαρητήρια στον καπετάνιο και το υπόλοιπο πλήρωμα! Ο "κενός" χρόνος γέμισε με συγγραφή...

 

[psilos3]

Χιλιοτραγουδισμένο Γεντί Κουλέ, σε κάθε ντουβάρι του και αναρίθμητες πικρές ιστορίες που φτάνουν έως τα σήμερα και την ανακάλυψη του ομαδικού τάφου εκτελεσθέντων, με τις οικογένειες να ψάχνουν τους προγόνους τους μέσω DNA.

 

[YiannisTS]

Χιλιοτραγουδισμένο Γεντί Κουλέ, σε κάθε ντουβάρι του και αναρίθμητες πικρές ιστορίες

Ακριβώς έτσι!

ανακάλυψη του ομαδικού τάφου εκτελεσθέντων

Το όχι μακρινό παρελθόν θα επανέρχεται μέσα από τις ανακαλύψεις του σήμερα αναδεικνύοντας την βαρβαρότητα της εποχής, μέχρι τη στιγμή που θα εκπληρωθεί ο λόγος του ποιητή:

Και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση, και θα σπείρουνε γενεές στους αιώνες των αιώνων!
(Οδ. Ελύτης, Άξιον Εστί)

 

[YiannisTS]

Θεσσαλονίκη, μέρος II

Συμμαχικά Νεκροταφεία Ζέιτελνικ

Κατεβαίνοντας τη Λεωφόρο Μίκη Θεοδωράκη (πρώην Λαγκαδά), μπαίνοντας στην περιοχή των Αμπελοκήπων, λίγο πριν τον Βαρδάρη, συναντάς στα δεξιά σου μια τεράστια έκταση γνωστή ως Συμμαχικά Νεκροταφεία Ζέιτελνικ. Χρόνια ανεβοκατεβαίνω στη Θεσσαλονίκη, πολλές φορές έχω περάσει από μπροστά τους, πάντα μου έκανε εντύπωση το γκρίζο κτίσμα που μοιάζει με εκκλησία αλλά ποτέ δεν αφιέρωσα λίγο χρόνο για να ικανοποιήσω την περιέργειά μου να δω από κοντά τι "κρύβεται" εκεί μέσα. Τελικά μάλλον συμπληρώθηκε ο χρόνος "αναμονής" και ο κύβος ερρίφθη λίγο πριν την εκπνοή του 2025. Αλλά όχι σχεδιασμένα, μάλλον ως κίνηση "αγανάκτησης" από το απίθανο μποτιλιάρισμα που συνάντησα περνώντας για άλλη μια φορά από μπροστά τους, εκεί γύρω στο μεσημέρι. Μια γρήγορη απόφαση και τσουπ βρέθηκα στο χώρο στάθμευσης του παρακείμενου σούπερ μάρκετ. Με τη φωτογραφική μηχανή στο χέρι ξεκίνησα την περιπλάνηση...

Για την περιοχή δεν είχα διαβάσει τίποτα, ούτε καν ήξερα ότι είναι νεκροταφείο και μάλιστα στρατιωτικό. Η περίεργη εκκλησία μου είχε κινήσει το καταρχήν ενδιαφέρον, αυτήν ήθελα να επισκεφτώ αλλά τελικά βρέθηκα μπροστά σε μια απροσδόκητη έκπληξη. Περνώντας την κεντρική είσοδο που βρίσκεται μπροστά από το κτήριο που θεωρούσα ως εκκλησία, αντίκρισα πλήθος από κυπαρίσσια και χιλιάδες ... σταυρούς πάνω στο έδαφος που παραπέμπουν σε τάφους! Τότε κατάλαβα. Η ημέρα ήταν ηλιόλουστη με πάρα πολύ κρύο αλλά ιδανική για περπάτημα. Οπότε δεν έχασα την ευκαιρία να κάνω μια μεγάλη βόλτα σε όλη σχεδόν την έκταση. Είδα, φωτογράφησα, αναρωτήθηκα, διάβασα τα λιγοστά που βρήκα σε πινακίδες, υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι πρέπει να μάθω περισσότερα! Είδα ταφικούς σταυρούς με ημερομηνίες από τα χρόνια των αρχών του 20ου αιώνα. Είδα μνημεία διαφορετικών εθνοτήτων της Ευρώπης και ονόματα πάνω στους σταυρούς από απίθανες προελεύσεις. Ένιωσα την ηρεμία της τελευταίας κατοικίας των χιλιάδων στρατιωτών που βρίσκονται εκεί. Φευγαλέα πέρασαν από μπροστά μου τα αποκρουστικά σκηνικά του Α'ΠΠ που βλέπουμε κατά καιρούς σε κινηματογραφικές παραγωγές ή σε ντοκιμαντέρ της περιόδου. Έφυγα με ένα περίεργο βάρος!

Η επίσκεψη έγινε η αφορμή για περισσότερο διάβασμα και γνώση για τον χώρο. Πληθώρα πληροφοριών βρίσκονται διάσπαρτες στο διαδίκτυο για μια πρώτη επαφή με την ιστορία του νεκροταφείου. Επίσης βιβλία έχουν γραφτεί με πλούσιες πηγές για την πιστοποίηση των γραφόμενων. Η αφήγηση θα επικεντρωθεί σε ότι είδα με τα μάτια μου και "αιχμαλώτισα" με τη μηχανή, εμπλουτισμένη με τις πληροφορίες που προέκυψαν εκ των υστέρων.

Η φωτογραφία που ακολουθεί απεικονίζει την διάταξη των διαφορετικών εθνικών τομέων που βρίσκονται μέσα, δηλαδή Σερβικός, Ρωσικός, Γαλλικός, Ιταλικός και Βρετανικός. Χιλιάδες στρατιώτες των χωρών μελών της Αντάτ που έδρασαν στο Μακεδονικό Μέτωπο κατά την διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, βρίσκονται εδώ.

Προχωρώντας από την κεντρική είσοδο του σερβικού τομέα προς τα ενδότερα, πάνω σε χαλικόστρωτο έδαφος πνιγμένο σε σειρές από κυπαρίσσια να στέκονται και στις δύο πλευρές, όπως ένα λόχος αποδίδει τιμές, συνάντησα το πολύ όμορφο γλυπτό του ηλικιωμένου ανθρώπου ο οποίος στηρίζεται πάνω στη μαγκούρα του. Δεν του έδωσα ιδιαίτερη σημασία πέρα από την όμορφη αισθητική που παράγει και αξίζει να προσεχθεί. Στο νου μου ήρθαν αντίστοιχα πολλά γλυπτά που υπάρχουν "αφημένα" σε αρκετές πρωτεύουσες χωρών. Όπως για παράδειγμα ο εργάτης που βγαίνει μέσα από ένα φρεάτιο, στη Μπρατισλάβα. Αλλά τελικά είναι πολύ περισσότερα από ένα γλυπτό. Θα μπορούσα να ισχυριστώ, χωρίς να γίνομαι υπερβολικός, ότι είναι η ζωντανή ιστορία του σερβικού τομέα! Η πινακίδα στα σερβικά, κάτω από τη φιγούρα, αναφέρει το όνομα του πραγματικού ανθρώπου: Γιώργος Μιχαΐλοβιτς, ο οποίος ήταν ο τελευταίος που τάφηκε σχετικά πρόσφατα στο νεκροταφείο (ύστερα από σχετική άδεια). Ποιος ήταν; Μα ο τελευταίος φύλακας του σερβικού τομέα, τρίτης γενιάς. Την θέση αυτή την κληρονόμησε από τον πατέρα του ο οποίος με την σειρά του την είχε κληρονομήσει από τον δικό του πατέρα, ο οποίος είχε λάβει μέρος στο μακεδονικό μέτωπο. Σε μια συνέντευξη που έδωσε κάποια χρόνια πριν ίσως και να βρίσκονται οι απαντήσεις των ερωτήσεων που αναπόφευκτα γεννιούνται: οικογενειακό πεπρωμένο;

Συνεχίζοντας μέσα στο σερβικό τομέα μπροστά μας βρίσκεται το επιβλητικό γκρίζο κτήριο που μοιάζει με εκκλησία αλλά δεν είναι. Είναι ένα μαυσωλείο αφιερωμένο στους Σέρβους στρατιώτες που άφησαν την τελευταία τους πνοή σε τούτα εδώ τα χώματα. Τα εγκαίνιά του έγιναν το 1936, τα υλικά κατασκευής προέρχονται από τη Σερβία, ο πολυέλαιος στο εσωτερικό κατασκευάστηκε από τα μέταλλα όπλων και οβίδων ενώ τα μάρμαρα είναι ελληνικά και τα κυπαρίσσια από το Άγιο Όρος. Δυστυχώς η πρόσβαση ήταν κλειστή οπότε δεν μπόρεσα να δω τον εσωτερικό χώρο που πρέπει να είναι ιδιαίτερος αν κρίνω από τις φωτογραφίες στο διαδίκτυο.

Περιμετρικά του μαυσωλείου βρίσκεται ο υπαίθριος χώρος ταφής Σέρβων στρατιωτών. Εσφαλμένα είχα θεωρήσει στην αρχή ότι ο αριθμός που αναγράφεται στους σταυρούς αναφέρεται στην ημερομηνία θανάτου. Με μια προσεκτικότερη ματιά θα διαπιστώσουμε ότι είναι απλά ο αύξων αριθμός από κάποιο νεκροκατάλογο!

Σε συνέχεια του σερβικού τομέα βρίσκεται ο ρωσικός τομέας με πολύ λιγότερους ταφικούς σταυρούς και πολύ λιγότερο χώρο σε σχέση με όλους τους άλλους τομείς. Είναι προφανές γιατί μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία το 1917 το νεοσύστατο κράτος αποχώρησε από τον Α'ΠΠ και οι στρατιώτες επέστρεψαν πίσω στη Ρωσία. (Δυστυχώς δεν υπάρχει φωτογραφία ).

Το νεκροταφείο είναι τέλεια προσανατολισμένο στα σημεία του ορίζοντα. Η είσοδος είναι στην ανατολή ενώ η απέναντι πλευρά βρίσκεται ακριβώς στη δύση. Οι δύο άλλες πλευρές βρίσκονται σε βορρά και νότο. Προχωρώντας λοιπόν την πορεία προς τα δυτικά, μετά το ρωσικό τομέα βρίσκεται ο γαλλικός τομέας, ο μεγαλύτερος και πολυπληθέστερος από όλους, ο οποίος καταλαμβάνει και όλη τη βόρεια πλευρά! Ένα οκτάγωνο παρεκκλήσι από κόκκινα τούβλα, κόκκινα κεραμίδια και λευκές τοξωτές αψίδες κλέβει την παράσταση. Δυστυχώς και αυτό ήταν κλειστό.

Πολλοί, πάρα πολλοί οι σταυροί και οι στρατιώτες που βρίσκονται από κάτω. Οι οποίοι δεν είναι μόνο Γάλλοι αλλά και από τις αποικίες της Γαλλίας των αρχών του 20 ου αιώνα. Προς στιγμή το όνομα ενός Βιετναμέζου (Nguy En-Ngac) προκαλεί έκπληξη. Γιατί να βρίσκεται εδώ ένας Βιετναμέζος; Μετά από λίγο ακόμη ένας σταυρός Βιετναμέζου. Δεν μπορεί να είναι σύμπτωση. Φέρνω στη μνήμη μου το πρόσφατο ταξίδι στο Βιετνάμ και την Ιστορία του. Μα βέβαια, όλη η Ινδοκίνα ήταν γαλλική αποικία μέχρι το Β'ΠΠ. Οι αποικίες έπρεπε να συμβάλουν τα πάντα στον κατακτητή, και ανθρώπινο δυναμικό για τους πολέμους του. Οπότε η απορία λύθηκε! Εκ των υστέρων ήρθε η επιβεβαίωση μέσω της αναζήτησης πληροφοριών. Στα γαλλικά στρατεύματα του Α'ΠΠ πολέμησαν μαζί με τους βέρους Γάλλους και άποικοι κάθε λογής. Για να τους "τιμήσουν" εκτός από το όνομα τους έχει χαραχτεί στο σταυρό το θρήσκευμα τους ή η χώρα καταγωγής τους με ένα ιδιαίτερο συμβολισμό. "S" για τους Σενεγαλέζους, μισοφέγγαρο για Τυνήσιους, Αλγερινούς και Μαροκινούς, το άστρο του Δαυίδ για Εβραίους, "ci" για όσους προέρχονται από την Ινδοκίνα και "m" για όσους είναι από τη Μαδαγασκάρη. Εύλογο το ερώτημα πως ακριβώς τιμάται ένας μουσουλμάνος με χριστιανικό σταυρό χαραγμένο με το μισοφέγγαρο, θα παραμείνει ερώτημα αναπάντητο...

Αριστερά από το παρεκκλήσι (κοιτώντας προς τα δυτικά πάντα) βρίσκεται μία κατασκευή με κίονες (κάτω δεξιά φωτογραφία) η οποία χρησιμεύει ως γαλλικό οστεοφυλάκιο. Ένα μνημείο για τους Γάλλους πεσόντες της Αεροπορίας βρίσκεται στο τέλος του διαδρόμου δεξιά του παρεκκλησίου (αριστερή φωτογραφία). Την εικόνα συμπληρώνει ένα μνημείο για τους Έλληνες πεσόντες, πρόσφατα κατασκευασμένο (μόλις το 2018), στη δεξιά πλευρά του παρεκκλησίου (πάνω δεξιά φωτογραφία).

Συνεχίζοντας την πορεία μας προς τα δυτικά πέφτουμε πάνω στον βρετανικό τομέα ο οποίος αναπτύσσεται σε όλη την δυτική πλευρά. Ο μεγάλος λευκός μαρμάρινος (ίσως) σταυρός με ενσωματωμένο πάνω του ένα άλλο μεταλλικό σταυρό (σε σχήμα ιπποτικού σπαθιού) είναι το χαρακτηριστικό μνημείο του τομέα αυτού.

Παρατηρώντας τις ταφόπλακες διαπιστώνουμε ότι είναι και οι πιο "καλλιτεχνικές" σε σχέση με όλες τις άλλες που έχουμε δει μέχρι τώρα. Εκτός από το όνομα του νεκρού υπάρχει εγχάρακτο το έμβλημα της μονάδας που υπηρετούσε και ένας σταυρός.

Στη νότια πλευρά βρίσκεται ο ιταλικός τομέας με πεσόντες και των δύο παγκόσμιων πολέμων. Μια ξεχωριστή ιδιαίτερη είσοδο φιλοξενεί μια μεγάλη πινακίδα για την ιστορία του ιταλικού νεκροταφείου στη Θεσσαλονίκη.

Αρκετά μεγάλος ο χώρος, λίγο μικρότερος από το χώρο του γαλλικού τομέα με εκατοντάδες απλοϊκούς ταφικούς σταυρούς.

Κυρίαρχο και επιβλητικό το μνημείο του Άγνωστου Ιταλού Στρατιώτη.

Το ιταλικό οστεοφυλάκιο.

Κατευθύνθηκα προς την έξοδο και αναχώρησα για την παραλία. Ήθελα επειγόντως να αλλάξω παραστάσεις!

Παραλία Θεσσαλονίκης

Το μετρό της Θεσσαλονίκης παραδόθηκε σε λειτουργία σχεδόν ταυτόχρονα με το μετρό της Σαϊγκόν και από τότε αποτελεί σημείο αναφοράς για την πόλη (τουλάχιστον στο τομέα των μετακινήσεων). Ας ευχηθούμε να προχωρήσει η επέκτασή του και σε περιοχές της Θεσσαλονίκης που έχουν τραγική ανάγκη καθημερινών μετακινήσεων, ιδιαίτερα τις ώρες που μετακινούνται χιλιάδες εργαζόμενοι προς τις εργασίες τους ή επιστρέφοντας από αυτές!

Αφήνοντας το αυτοκίνητο σε παρακείμενο χώρο στάθμευσης σούπερ μάρκετ στο Βαρδάρη (επιστρατεύοντας πολλά κιλά τύχης) έκανα μια γρήγορη διαδρομή μέχρι το σταθμό του Συντριβανιού (ΔΕΘ) και από εκεί μέχρι την παραλία, στην περιοχή του Λευκού Πύργου. Ακολουθεί μια μινιμαλιστική φωτογραφική κατάληξη της παρούσας αφήγησης από τοπία της πόλης.

Πάρκο ΧΑΝΘ, ένα πιθάρι με πράσινα ... μαλλιά και μια ζωγραφισμένη πόρτα που δεν θυμάμαι που καταλήγει.

Μέρος της παραλίας με στραμμένη τη μηχανή προς τα νότια και το δάσος των πολυκατοικιών, το οποίο πρωτοείδαμε από το Επταπύργιο ανοίγοντας την εισαγωγή και ξεκινώντας τούτη την ιστορία.

Το σύμβολο της Θεσσαλονίκης, ο Λευκός Πύργος και η απεικόνιση μιας αντίθεσης του χθες και του σήμερα.

Και φυσικά ένα τεράστιο άγαλμα αυτού που αποκαλείται "Μέγας Αλέξανδρος" και για τον οποίο διεκδικούνται τίτλοι ιδιοκτησίας. Ίδιες αναπαραστάσεις, διαφορετικό υλικό, ίδιες ιδεοληψίες, παρόμοιες κιτς καρικατούρες (αριστερά στην παραλία της Θεσσαλονίκης, δεξιά στην κεντρική πλατεία των Σκοπίων, από προγενέστερο ταξίδι). Με διακατέχει μια βαθιά απέχθεια για οτιδήποτε "γαλαζοαίματο" προσπαθεί να μιλήσει στο όνομά μου προσπαθώντας να με πείσει ότι το σπαθί εξάγει πολιτισμό. Αλλά αυτό είναι μια άλλη, πολύ μεγάλη κουβέντα!

Ας διαβάσουμε τον ποιητή, ίσως έχει κάτι να μας πει:

Ζει ο Μέγας Αλέξανδρος;
καίω τα νιάτα μου
που είναι κιθάρα
που είναι κινάρα
που είναι κινύρα

λέω το άθροισμα
που είναι Μερόπη
που είναι μετόπη
που είναι με τόπι

κλαίω τις θύμησες
σαν το κοράκι
σαν το Κοράνι
σαν το κοράλλι

κι είμ' ο Μινώταυρος
μες στο σεντούκι
μες στο σεντόνι
μες στο σεντέφι
(Νίκος Εγγονόπουλος, Ποιήματα Α')​

Ας μου επιτραπεί, ανάμεσα στις πάνω φωτογραφίες και στην κάτω να επιλέξω την αισθητική και το περιεχόμενο της τεράστιας τοιχογραφίας σε κάποιο τοίχο του Βαρδάρη!

Η αφήγηση για τέσσερα τοποστοιχεία της Θεσσαλονίκης έφτασε στο τέλος της. Ήταν απαραίτητη αυτή η στάση; Ας αφήσουμε την ιστορία να εξελιχθεί και ίσως πάρουμε απάντηση στο τέλος της...

 

[psilos3]

Η αφήγηση για τέσσερα τοποστοιχεία της Θεσσαλονίκης έφτασε στο τέλος της.

Υπέροχος. Σε όλα!

(εχεις διεύθυνση για την τοιχογραφία

 

[YiannisTS]

Υπέροχος. Σε όλα!

(εχεις διεύθυνση για την τοιχογραφία

Αφροδίτης και Οδυσσέως